Giải thưởng Bùi Xuân Phái 2026: Những ý tưởng cho Hà Nội tương lai

Ba đề án về phố đi bộ Thành Thái, vùng phát thải thấp trong Vành đai 1 và quy hoạch Hà Nội tầm nhìn 100 năm được đề cử tại hạng mục Ý tưởng, thể hiện cách tiếp cận mới mẻ trong việc định hình không gian và hướng phát triển thành phố trong tương lai.

* Phố đi bộ - tìm bản sắc từ nguồn lực tại chỗ

Ngày 31/7, UBND thành phố Hà Nội ban hành Quyết định số 3905 về việc triển khai "Đề án thí điểm tổ chức không gian văn hóa, tuyến phố đi bộ phố Thành Thái, phường Cầu Giấy, thành phố Hà Nội". Theo kế hoạch, giai đoạn 1, không gian đi bộ tập trung trên trục đường Thành Thái dài khoảng 750m và một phần Công viên Cầu Giấy, hoạt động vào thứ Bảy, Chủ nhật hằng tuần, trước khi mở rộng sang các tuyến phố lân cận trong giai đoạn 2.

Là nơi tập trung nhiều văn phòng, trường học, viện nghiên cứu, cơ sở đào tạo, dịch vụ và doanh nghiệp, trong diện mạo đô thị hiện đại, Cầu Giấy vẫn lưu giữ những nét văn hóa vùng Kẻ Vọng, Từ Liêm xưa, với đình, chùa, làng nghề cùng với cộng đồng cư dân lâu đời.

Từ đặc điểm đó, đề án xác định 5 nhóm giá trị gồm "Tri thức - công nghệ; Văn hóa - làng nghề; Gia đình - cộng đồng; Không gian xanh; Kinh tế đêm văn minh", hướng tới nhận diện bản sắc chung: "Cầu Giấy - Thung lũng sáng tạo, không gian xanh và tinh hoa cốm Vòng". Đề án tập trung khai thác cốm Vòng, sản phẩm gắn với văn hóa địa phương. Hình ảnh cốm, lá sen, bông sen được sử dụng trong thiết kế kiosk, tại khu ẩm thực, các hoạt động trải nghiệm nghề. Cách tiếp cận này giúp đưa những giá trị sẵn có vào không gian công cộng mới, thay vì tạo một diện mạo tách rời.

Đề án cũng đặt ra yêu cầu quản lý bằng dữ liệu và công nghệ. Các bãi đỗ xe có thể sử dụng cảm biến nhận diện chỗ trống, biển điện tử, ứng dụng đặt trước. Trong không gian đi bộ dự kiến có bản đồ số, lịch sự kiện, wifi miễn phí, trụ thông tin điện tử, mã QR cho các gian hàng, thanh toán không dùng tiền mặt, truy xuất nguồn gốc thực phẩm và hệ thống tiếp nhận phản ánh.

Hà Nội đã có nhiều không gian đi bộ được hình thành trong những điều kiện khác nhau, nên việc mở thêm một tuyến phố không còn là điểm mới. Với đề án phố đi bộ Thành Thái, vấn đề được đặt ra là xây dựng nhận diện gắn với đặc trưng Cầu Giấy và tổ chức, vận hành không gian để nhiều hoạt động có thể cùng tồn tại. Đề án đã phác thảo diện mạo riêng cho tuyến phố, vấn đề còn lại là cụ thể hóa các ý tưởng khi không gian này đi vào hoạt động.

* Cuộc sống xanh từ Vành đai 1

Đề án “Vùng phát thải thấp trong Vành đai 1, thành phố Hà Nội” là một trong những đề cử tại hạng mục Ý tưởng của Giải thưởng Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội lần thứ 19. Đề án được HĐND thành phố Hà Nội thông qua ngày 15/6, UBND Thành phố phê duyệt tại Quyết định số 3273/QĐ-UBND ngày 29/6/2026, giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì triển khai.

Từ ngày 1/7/2026, mô hình được thí điểm tại phường Hoàn Kiếm, mở đầu cho lộ trình từng bước mở rộng vùng phát thải thấp trong khu vực trung tâm Thủ đô.

Đề án xuất phát từ yêu cầu cải thiện chất lượng không khí tại khu vực trong Vành đai 1, nơi tập trung đông dân cư, cơ quan, trường học, bệnh viện, cơ sở thương mại và dịch vụ; mặt khác cũng là khu vực có mật độ xây dựng cao, nhiều tuyến phố nhỏ, hạn chế khả năng mở rộng hạ tầng và khuếch tán chất ô nhiễm.

Theo đề án, việc hình thành vùng phát thải thấp gắn với kiểm soát phương tiện không đạt tiêu chuẩn khí thải, đồng thời khuyến khích sử dụng xe điện, vận tải công cộng, xe đạp và đi bộ. Lộ trình được thực hiện từng bước: thí điểm tại Khu vực 1, khu vực 2 phường Hoàn Kiếm từ 1/7 đến hết năm 2026, mở rộng sang phường Cửa Nam năm 2027, toàn bộ khu vực trong Vành đai 1 giai đoạn 2028-2029 và duy trì, hoàn thiện từ năm 2030. Các yêu cầu về phương tiện cũng được nâng dần theo từng giai đoạn.

Cùng với kiểm soát phát thải, đề án đặt trọng tâm vào phát triển giao thông xanh và hạ tầng hỗ trợ người dân chuyển đổi phương thức đi lại. Khi mở rộng toàn bộ khu vực trong Vành đai 1, thành phố dự kiến tổ chức 12-15 tuyến với khoảng 150-200 xe buýt điện cỡ nhỏ; rà soát hơn 210 vị trí có thể bố trí điểm đỗ, trung chuyển, bổ sung 79 vị trí xe đạp công cộng với khoảng 1.000 xe đạp điện, cùng các điểm đổi pin và trạm sạc ô tô điện.

Những tháng đầu thí điểm tại phường Hoàn Kiếm cho thấy, người dân từng bước thích ứng với cách tổ chức giao thông mới, bày tỏ đồng thuận với mục tiêu giảm ô nhiễm không khí. Đây là bước khởi đầu của một lộ trình dài hạn, hướng tới giảm phát thải, cải thiện chất lượng không gian đô thị và từng bước hình thành khu vực trung tâm Hà Nội sạch hơn, thuận tiện hơn.

* Quy hoạch Hà Nội tầm nhìn 100 năm

Ngày 13/5/2026, UBND thành phố Hà Nội ban hành Quyết định số 2512/QĐ-UBND phê duyệt Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm. Quy hoạch được lập trên toàn bộ địa giới hành chính thành phố, với diện tích khoảng 3.359,84 km². Quy hoạch đặt tương lai của Hà Nội trong tầm nhìn chiến lược kéo dài 100 năm, với các chặng phát triển đến năm 2035, 2045, 2065, 2085 và xa hơn.

Theo định hướng, đến năm 2035, Hà Nội trở thành đô thị xanh, thông minh, hiện đại, có sức cạnh tranh cao; đến năm 2045 là trung tâm đổi mới sáng tạo quan trọng của khu vực châu Á - Thái Bình Dương; đến năm 2065 là thành phố toàn cầu, có trình độ phát triển cao và bền vững.

Đặc biệt, Quy hoạch xác định tầm nhìn đến 100 năm (sau năm 2085): "Thủ đô Hà Nội là thành phố Thịnh vượng - Hài hòa - Văn hiến - Bản sắc, đô thị kết nối toàn cầu đặt nền tảng trên giá trị nghìn năm; hội tụ các dòng chảy thương mại, tri thức và đổi mới sáng tạo, với khả năng tiếp cận nhanh chóng tới các trung tâm kinh tế lớn trong khu vực và thế giới".

Không gian phát triển Thủ đô được tổ chức theo cấu trúc “đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm”, được cụ thể hóa bằng 9 cực phát triển, 9 trung tâm lớn và 9 trục động lực. Mỗi khu vực được định hướng theo những chức năng khác nhau. Khu vực nội đô lịch sử và mở rộng ở hữu ngạn sông Hồng tiếp tục giữ vai trò về văn hóa, lịch sử, chính trị; khu vực Đông Anh - Mê Linh - Sóc Sơn gắn với thương mại quốc tế, tài chính, logistics, công nghiệp công nghệ cao; Phía Tây, Hòa Lạc được định hướng là cực khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, giáo dục và đào tạo; khu vực Phú Xuyên - Ứng Hòa gắn với công nghiệp, logistics, sân bay thứ hai, đường sắt tốc độ cao, cảng sông.

Ở phạm vi rộng hơn, Quy hoạch hướng tới hình thành hành lang di sản, văn hóa, cảnh quan sông Đà - sông Hồng dài khoảng 150 km, trong đó hành lang sông Hồng dài khoảng 90 km, gắn với phòng chống lũ, bảo vệ môi trường nước, quản lý xây dựng, phát triển du lịch và giao thông đường thủy.

Quy hoạch cũng đưa ra cách tiếp cận “đa tầng”, tổ chức không gian đô thị từ lòng đất lên mặt đất và không gian phía trên nhằm sử dụng hiệu quả quỹ đất, tăng không gian công cộng, cây xanh và mặt nước. Theo Phó Giáo sư, Tiến sỹ, nhà văn Nguyễn Thế Kỷ, Chủ tịch Hội đồng giám khảo Giải thưởng Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội, điểm đáng chú ý là lần đầu tiên Hà Nội có một quy hoạch với tầm nhìn 100 năm.

Đó là một tầm nhìn rất xa. Tầm nhìn ấy không chỉ nhìn Hà Nội ở hiện tại mà còn nhìn lại quá khứ, nhất là những truyền thống, thế mạnh, tiềm năng đã được bồi đắp qua lịch sử. Cùng với những thuận lợi và thành tựu đạt được, Hà Nội cần nhận diện rõ các thách thức, đồng thời đặt trong tương quan với các đô thị lớn trong khu vực và thế giới để xác định vị thế và hướng phát triển phù hợp.

Nhà báo Hồ Quang Lợi, thành viên Hội đồng giám khảo, cũng đánh giá cao Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm. Theo ông, điểm đáng chú ý của Quy hoạch nằm ở cách tiếp cận tổng thể đối với tương lai phát triển của một Thủ đô có quy mô ngày càng lớn.

Đây là một quy hoạch mang tính bao quát và toàn diện, đặc biệt là tầm nhìn về tương lai. Hà Nội tới đây có thể đạt quy mô 10 triệu dân, xa hơn là 20 triệu dân. Khi đó, Hà Nội sẽ là một đô thị lớn không chỉ của Việt Nam mà của cả khu vực.

Sau 100 năm, Hà Nội có thể thay đổi về quy mô, diện mạo và cách vận hành, nhưng các giá trị văn hóa, lịch sử và bản sắc được bồi đắp qua nghìn năm vẫn là nền tảng làm nên diện mạo Thủ đô.