Câu chuyện phía sau loại gạo đắt nhất thế giới

Cầm trên tay chiếc hộp màu đen sang trọng, dập nổi dòng chữ vàng “World’s Best Rice” (Gạo ngon nhất thế giới), vị đầu bếp người Nhật Bản Kenichi Fujimoto khẽ nghiêng đầu mỉm cười, ánh mắt thoáng chút hoài nghi. Theo ông, những sản phẩm với danh xưng như vậy thường mang nặng yếu tố thương mại và không nhất thiết phản ánh chất lượng.

Với hơn 20 năm làm việc dưới trướng các bậc thầy về sushi đạt “sao Michelin”, vị đầu bếp đồng thời là chủ nhà hàng Sushi Fujimoto tại Hong Kong (Trung Quốc) đã nếm thử vô số giống gạo khác nhau, nhưng chưa từng gặp loại nào như thế. Đối với các đầu bếp Nhật Bản, gạo không đơn thuần là một nguyên liệu mà là một “món ăn của tâm hồn”. Đặc biệt, trong món sushi, chất lượng hạt gạo quyết định tới 80% thành công của món ăn, bởi vậy, việc thẩm định một loại gạo mới luôn là phép thử khắt khe.

Loại gạo khiến ông Kenichi Fujimoto tò mò có tên Kinmemai Premium, tạm dịch là “gạo mầm vàng thượng hạng”. Nhà sản xuất tuyên bố đây là loại gạo ngon nhất thế giới và sản phẩm này đã được Kỷ lục Guinness Thế giới công nhận là loại gạo đắt nhất vào năm 2016.

Tại Nhật Bản, gạo được xem là lương thực thiêng liêng trong suốt khoảng 3.000 năm. Quốc gia này hiện trồng hơn 300 giống gạo khác nhau, không ngừng lai tạo và cải tiến. Các sản phẩm chế biến từ gạo Nhật như sushi, mochi hay rượu sake đã chinh phục thực khách toàn cầu, song bản thân hạt gạo xuất khẩu lại chưa từng tạo được dấu ấn tương xứng. Thực tế đó đã thôi thúc ông Keiji Saika, Chủ tịch Tập đoàn Toyo Rice Corporation, khởi xướng một dự án táo bạo nhằm nâng tầm hạt gạo Nhật Bản trên trường quốc tế.

Theo ông Keiji Saika, Nhật Bản cần một cách tiếp cận đủ khác biệt để cộng đồng quốc tế thực sự chú ý tới chất lượng gạo của nước này. Từ suy nghĩ đó, ý tưởng đưa gạo Nhật lập kỷ lục Guinness ra đời, với điều kiện phải là một thành tựu chưa từng có tiền lệ.

Cũng trong năm đó, loại gạo Kinmemai Premium được đưa ra thị trường với mức giá gây choáng váng, 9.496 yen cho hộp 840 gram, tương đương hơn 2,4 triệu đồng/kg, trong khi giá gạo thông thường chỉ dao động vài trăm yen mỗi kg. Thời điểm ấy, chính Keiji Saika cũng không chắc liệu người tiêu dùng có sẵn sàng chi tiền cho sản phẩm này hay không. Tuy nhiên, ngoài dự đoán, sự quan tâm của công chúng tăng nhanh và gạo Kinmemai Premium nhanh chóng trở thành tâm điểm chú ý trên toàn cầu. Từ một thử nghiệm mang tính biểu tượng, Kinmemai Premium dần trở thành sản phẩm thường niên, với số lượng giới hạn chỉ 1.000 hộp mỗi năm. Đến năm 2025, mỗi hộp được bán với giá 10.800 yen và nhanh chóng cháy hàng.

Điều đáng nói, theo Chủ tịch Toyo Rice, nếu tính đầy đủ chi phí sản xuất, chọn lọc và quảng bá, sản phẩm này hầu như không mang lại lợi nhuận. Đối với Keiji Saika, mục tiêu cốt lõi của dự án không phải là kinh doanh, mà là nâng cao vị thế của gạo Nhật Bản và khuyến khích nông dân đầu tư nhiều hơn cho chất lượng.

Quy trình tạo ra Kinmemai Premium đặc biệt khắt khe. Mỗi năm, ông Keiji Saika sẽ lựa chọn từ 4 đến 6 giống gạo xuất sắc nhất trong khoảng 5.000 mẫu gạo dự thi tại Cuộc thi quốc tế Đánh giá hương vị gạo do Hiệp hội Thẩm định Hương vị Gạo Nhật Bản (Syokumi Kanteisi) tổ chức. Đây là một cuộc thi lớn nhất trong lĩnh vực này tại Nhật Bản. Không chỉ dựa vào hương vị và cảm quan, ông còn kiểm tra mức enzyme, yếu tố được coi là thước đo “sức sống” của hạt gạo. Những hạt có sức sống cao nhất sẽ được tuyển chọn, sau đó ủ trong vài tháng để hương vị trở nên đậm đà hơn.

Sự công phu đó khiến Kinmemai Premium trở thành một món quà xa xỉ, thường được sử dụng trong những dịp trọng đại hoặc để tri ân các đối tác quan trọng. Những nông dân có gạo được chọn sẽ được mời đến Tokyo tham dự lễ công bố sản phẩm. Danh hiệu “World’s Best Rice” – gạo ngon nhất thế giới - vì thế trở thành niềm tự hào rất lớn, thường xuyên được báo chí địa phương nhắc tới.

Động lực khiến ông Keiji Saika gắn bó trọn đời với hạt gạo bắt nguồn từ ký ức thời thơ ấu. Sau Thế chiến II, Nhật Bản rơi vào nạn đói nghiêm trọng do thiên tai tàn phá mùa màng. Gia đình ông chỉ có thể sống sót bằng cách trồng bất cứ loại cây nào có thể và đánh bắt cá, chim để cầm cự. Những năm tháng thiếu thốn ấy đã hun đúc trong ông sự trân trọng sâu sắc đối với lương thực và khát vọng tạo ra những loại gạo tốt hơn cho xã hội.

Ngay cả khi gạo Kinmemai Premium đã trở thành biểu tượng của sự xa xỉ, bản thân người sáng lập cũng không sử dụng thường xuyên. Mỗi năm, ông Keiji Saika chỉ nếm thử một lượng nhỏ trong quá trình đánh giá chất lượng. Nhiều đầu bếp chuyên nghiệp đánh giá cao hương vị cân bằng, độ ẩm tốt và kết cấu đẹp của loại gạo này, đồng thời cho rằng Kinmemai Premium phù hợp nhất khi được thưởng thức trong những bữa ăn truyền thống tinh tế của Nhật Bản.

Nhiều ý kiến trong giới ẩm thực nhận định, dự án “Gạo ngon nhất thế giới” mang ý nghĩa tích cực đối với nông dân. Trong bối cảnh chi phí sản xuất ngày càng tăng nhưng giá gạo gần như không thay đổi suốt nhiều thập kỷ, việc tạo ra giá trị mới cho hạt gạo được xem là cách để giữ chân người trẻ gắn bó với nghề nông.

Ở tuổi ngoài 90, ông Keiji Saika vẫn đều đặn đến công ty làm việc mỗi ngày. Với ông, động lực không chỉ đến từ niềm đam mê cá nhân, mà còn từ mối quan tâm sâu sắc đối với tương lai của nền nông nghiệp Nhật Bản. Ông mong muốn tiếp tục phát triển những sáng kiến có ích cho xã hội, để hạt gạo - biểu tượng của sự sống, ký ức và văn hóa Nhật Bản - được trân trọng đúng với giá trị vốn có.