Chào đón kỷ nguyên của chính sách “tiền trực thăng”

Khái niệm “tiền trực thăng” do nhà kinh tế Milton Friedman của Mỹ đưa ra vào năm 1968 một lần nữa được chú trọng. Ông Milton Frieman nhấn mạnh một cách đầy hình tượng rằng ngân hàng trung ương in tiền và sử dụng máy bay trực thăng để rải tiền, trực tiếp phát tiền cho người dân, và lượng tiền cung ứng gia tăng sẽ nâng cao kỳ vọng lạm phát, từ đó kích thích tiêu dùng và tránh giảm phát. 

Trong bối cảnh dịch COVID-19, để phục hồi tăng trưởng kinh tế, ngân hàng nhiều nền kinh tế lớn đã thông qua chính sách tài khóa theo đó trực tiếp chuyển tiền đến tay doanh nghiệp và người dân, nhưng hiện thực hóa chính sách này theo các cách thức khác nhau.  

Theo báo Liên hợp buổi sáng, trong bối cảnh dịch COVID-19 bùng phát, ngày 15/3/2020, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) nhanh chóng hạ lãi suất xuống mức 0%, đồng thời khởi động chương trình nới lỏng định lượng (QE) 700 tỷ USD. Một tuần sau, Fed công bố chính sách nới lỏng định lượng không giới hạn để trấn an tâm lý căng thẳng của thị trường. 

Ngoài các biện pháp chính sách tiền tệ, Bộ Tài chính Mỹ cũng lần lượt ban hành các gói cứu trợ COVID-19 có tổng giá trị 2.200 tỷ USD và 900 tỷ USD vào cuối tháng 3/2020 và trong tháng 12/2020, trực tiếp đưa tiền đến tay doanh nghiệp và người dân.

Cách đây 1 tuần, Tổng thống Joe Biden đã công bố gói cứu trợ kinh tế trị giá 1.900 tỷ USD, đồng thời cho biết sẽ đề xuất kế hoạch phục hồi kinh tế rộng hơn lần thứ hai tại cuộc họp chung của Quốc hội vào tháng tới.

Trong gói cứu trợ kinh tế đề xuất này, các gia đình ở Mỹ sẽ nhận được trợ cấp tổng trị giá 1.000 tỷ USD, mỗi người Mỹ nhận 1.400 USD tiền mặt, cũng như tiền trợ cấp thất nghiệp bổ sung tăng từ 300 USD lên 400 USD/tuần, thời gian thực hiện kéo dài đến tháng 9/2021.

Chính sách tiền tệ nới lỏng và các gói cứu trợ tài chính quy mô lớn đã làm trầm trọng thêm tình trạng thâm hụt ngân sách và nợ của Chính phủ Mỹ. Theo ước tính của Văn phòng ngân sách Quốc hội Mỹ, thâm hụt ngân sách trong năm tài khóa 2020 tăng hơn hai lần so với năm trước, đạt 3.300 tỷ USD, chiếm 15% Tổng sản phẩm quốc nội (GDP), ghi nhận mức cao mới kể từ năm 1945.

Ngoài ra, số liệu của Bộ Tài chính Mỹ cũng cho thấy, tính đến ngày 15/12, quy mô nợ chính phủ Mỹ đã tăng mạnh lên mức 2.700 tỷ USD, tương đương với 128% GDP.

Cùng với việc ông Joe Biden của đảng Dân chủ lên cầm quyền, thâm hụt ngân sách và nợ của Mỹ ước tính sẽ tiếp tục nới rộng. Khái niệm “tiền trực thăng” và “lý thuyết tiền tệ hiện đại” đang thịnh hành ở Mỹ hiện nay sẽ cung cấp nền tảng lý luận cho tính chính đáng của thâm hụt ngân sách.

Sau khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, Fed đã đưa ra nhiều đợt nới lỏng định lượng, thông qua việc mua tài sản tài chính để bơm thanh khoản cho thị trường. Những tài sản tài chính này bao gồm trái phiếu chính phủ và trái phiếu thế chấp cho vay mua nhà. 

Tuy nhiên, môi trường lãi suất gần bằng 0% đã thu hẹp không gian chính sách của Fed, hơn nữa hiệu ứng đối với nền kinh tế thực thông qua việc mua tài sản tài chính để bơm thanh khoản cũng giảm dần, đồng thời dẫn đến hiện tượng bong bóng tài sản và khoảng cách giàu nghèo nghiêm trọng hơn.

Tăng cung tiền để kích thích tiêu dùng và tránh giảm phát

Trong thời gian xảy ra dịch bệnh lần này, các nền kinh tế lớn đã thông qua chính sách tài khóa, trực tiếp chuyển tiền đến tay doanh nghiệp và người dân. Khái niệm “tiền trực thăng” một lần nữa được chú trọng.

Trong một bình luận, cựu Chủ tịch Fed Ben Bernanke nhấn mạnh, thông thường chính phủ sẽ thông qua việc phát hành công trái (nợ) để bù đắp thâm hụt ngân sách. Tuy nhiên, nợ tăng đồng nghĩa với việc chi phí trả nợ sẽ nâng cao, và có thể dẫn đến việc mọi người không sẵn sàng tiêu dùng do lo nghĩ đến gánh nặng thuế trong tương lai. 

“Tiền trực thăng” không như vậy, đây là chính sách thông qua việc tăng lượng cung tiền để mở rộng ngân sách. Do vậy sẽ không nâng cao nợ của chính phủ hoặc gánh nặng thuế của các gia đình trong tương lai. Điều này có thể khuyến khích người dân mạnh dạn tiêu dùng.

Dưới các biện pháp nới lỏng định lượng, trái phiếu do Fed mua vào có thể được bán để thu hồi thanh khoản sau khi đáo hạn hoặc khi nền kinh tế quá nóng. Tuy nhiên, dưới các biện pháp của “tiền trực thăng”, Bộ Tài chính phát hành trái phiếu vĩnh viễn cho Fed, và Fed cam kết nắm giữ vĩnh viễn trái phiếu này. Nói cách khác, số tiền mà Bộ Tài chính phát ra sẽ trở thành nợ xấu của Bộ Tài chính hoặc tài sản của Fed, vì vậy về mặt thực chất là sự xóa nợ.