Chỉ rõ điểm nghẽn tái cơ cấu ngành công nghiệp Việt Nam

Ngày 31/5, tại Hà Nội, Bộ Công Thương và Dự án hỗ trợ chính sách thương mại và đầu tư Châu Âu (MUTRAP) đã tổ chức hội thảo Kế hoạch cơ cấu lại ngành công nghiệp Việt Nam giai đoạn 2017-2020 hướng tới tăng trưởng nhanh và bền vững.

Nhiều ý kiến tại hội thảo cho rằng, để giúp các ngành phát triển trong giai đoạn tới, kế hoạch này cần phải chỉ ra những điểm còn yếu, tắc nghẽn trong phát triển các ngành nghề một cách rõ nét và đúng hơn.

Ông Lê Tiến Trường, Tổng Giám đốc Tập đoàn Dệt May Việt Nam cho biết, nhiều số liệu, dữ liệu trong bản kế hoạch này về dệt may vẫn chưa chuẩn xác như năng suất lao động; hay giá trị gia tăng, nhập khẩu… nên độ tin cậy còn thấp để có thể đánh giá chính xác, do vậy, cần phải rà soát lại.

Các dữ liệu trong đề án cũng không nằm trên mặt bằng đồng nhất; có những số liệu ở năm 2012, 2013 và 2015… nên không thể đưa ra so sánh.

"Ngoài ra, bản kế hoạch cũng chưa đưa ra được các quá trình thực hiện cơ cấu ngành. Để cải thiện cạnh tranh, phải tăng năng suất lao động 5%. Nhưng đó là kế hoạch, mục tiêu còn quá trình thực hiện như thế nào thì phương án trong kế hoạch này không đề cập đến...", ông Trường đề cập.

Một điểm nữa được ông Trường đưa ra đó là điểm nghẽn trong phát triển công nghệ là nguyên liệu, phụ liệu có giá trị gia tăng thấp, tỷ lệ nội địa hóa thấp. "Việt Nam sẽ tập trung đầu tư sản xuất nguyên liệu, có giúp tăng chuỗi cung ứng cao hơn không; có đáp ứng được cả chuỗi sản phẩm để cung ứng không, trong khi phía Trung Quốc họ rất mạnh cả về giao hàng, giá cả, chất lượng…", ông Trường nói.

Theo ông Lê Tiến Trường, với mặt hàng phổ thông và lô hàng lớn, nếu Việt Nam làm thì không thể thay thế hàng Trung Quốc. Vì vậy, Tập đoàn Dệt may đi theo hướng tập trung làm những mặt hàng mà chủ hàng ở Việt Nam yêu cầu sản xuất lớn. Còn nếu làm ào ạt, để nâng giá trị nội địa hóa thì Việt Nam sẽ thua Trung Quốc.

Do vậy, nội địa hóa không phải mục tiêu để tăng năng lực cạnh tranh, có những thứ nội địa hóa sẽ làm giảm năng lực cạnh tranh.

“Nếu bắt bệnh theo kiểu thiếu cái gì làm cái đó, thì sẽ không hiệu quả. Giống như việc chúng ta ốm sốt, mà chỉ cho uống hạ sốt mà không tìm hiểu xem nguyên nhân sâu xa là viêm nhiễm ở đâu để trị tận gốc vấn đề thì sẽ không thể khỏi được”, ông Trường ví von.

Ông Trường cũng cho biết thêm, hiện tại, về năng suất lao động trong ngành dệt may, sản xuất sợi, dệt, Việt Nam đứng thứ 5 trong top 5 nước đứng đầu, nhưng năng suất may đứng thứ 2, chỉ sau Trung Quốc. Lý do chủ yếu là về đời máy móc, công nghệ.

Muốn thay đổi năng suất dệt may, Việt Nam chủ yếu phải thay đổi về công nghệ, thiết bị là chính. Nếu bản kế hoạch không nhìn nhận đúng mà đưa sang việc nâng cao quản lý, đào tạo con người sẽ là giải pháp chệch hướng.

TS. Nguyễn Tuệ Anh, Phó Viện trưởng Viện quản lý Kinh tế Trung ương – Bộ Kế hoạch và Đầu tư cũng cho rằng, bản kế hoạch của Bộ Công Thương cần chỉ rõ hơn nữa những điểm nghẽn và nguyên nhân gây ra điễm nghẽn trong phát triển các ngành công nghiệp ở Việt Nam. Từ đó mới có đưa ra giải pháp hữu hiệu được cho phát triển công nghiệp nói chung và các ngành nghề nói riêng.

Theo ông Dương Duy Hưng, Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Bộ Công Thương, để thực hiện bản kế hoạch này, Bộ đã họp bàn tròn, rất hẹp từng nhóm vấn đề với các doanh nghiệp, hiệp hội. Đến nay, đã xác định 8 nhóm vấn đề, 55 hoạt động chính sẽ được tổ chức triển khai.

Sau buổi hội thảo, Bộ Công Thương sẽ tập hợp các ý kiến, sửa đổi và tiếp tục rà soát thêm, hoàn thiện hơn bản kế hoạch để trình Chính phủ, với mục tiêu từ nay đến 2020, quá trình tái cơ cấu trong công nghiệp sẽ diễn ra mạnh mẽ, hiệu quả hơn.

Ông Hưng cũng cho rằng, “phải có bản kế hoạch thật rõ ràng hơn nữa, chỉ rõ điểm nghẽn quan trọng, tái cơ cấu để làm sao trong 3 năm, 5 năm hay 10 năm tới, sẽ tập trung nguồn lực vào đâu, để từ đó giải quyết, tạo chuyển biến thực chất hơn.

Đây là một trong những bước mà Bộ Công Thương đang làm và lấy ý kiến tại hội thảo. Tiếp theo là triển khai công tác sau khi ban hành kế hoạch, phải quán triệt nội dung trong kế hoạch đề ra tới các đơn vị liên quan”.

Báo cáo từ Bộ Công Thương cho hay, trong 10 năm qua, công nghiệp Việt Nam đã có những thành tựu nổi bật, giá trị sản xuất công nghiệp tăng cao gần 3,5 lần, từ 0,35 triệu tỷ đồng lên 1,17 triệu tỷ đồng với tỷ trọng đóng góp vào GDP duy trì ổn định khoảng 31-32%.

Trong những năm gần đây, riêng nhóm ngành điện tử, dệt may, da giày đã trở thành những ngành hàng xuất khẩu chủ lực của nền kinh tế với tỷ trọng hơn 60% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước.

Tuy nhiên, theo Thứ trưởng Bộ Công Thương Cao Quốc Hưng, Việt Nam vẫn đứng thứ 101 trong tổng số 143 nước về chỉ số giá trị gia tăng trong ngành công nghiệp chế biến chế tạo theo bình quân đầu người. Đồng thời, năng suất lao động công nghiệp Việt Nam vẫn bị bỏ xa so với các nước phát triển và các nước trong khu vực…

Đây là những vấn đề đáng lo ngại khi mà Việt Nam mới chỉ ở giai đoạn đầu của quá trình công nghiệp hóa.

Vì thế, Bộ Công Thương đã xây dựng Đề án “Kế hoạch cơ cấu lại ngành công nghiệp giai đoạn 2016-2020”, với mục tiêu xác định cơ cấu lại thực chất ngành công nghiệp, phát triển công nghiệp chế biến sâu, chế biến tinh nông, lâm, thủy sản, công nghiệp chế tạo…; tập trung vào một số ngành công nghiệp nền tảng, có lợi thế cạnh tranh và chú trọng phát triển công nghiệp sản xuất linh kiện, cụm linh kiện, tham gia sâu vào chuỗi sản xuất, phân phối toàn cầu…/.