Chính sách thuế mới hỗ trợ doanh nghiệp, tăng tính minh bạch

Trước một số ý kiến băn khoăn về khả năng gia tăng nghĩa vụ thuế, cơ quan quản lý cho biết các điều chỉnh này được thực hiện trong tổng thể các chủ trương, chính sách của Đảng, Quốc hội và Chính phủ, nhằm hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao tính minh bạch, công bằng và phù hợp hơn với thực tiễn hoạt động của khu vực hộ kinh doanh, nhất là khu vực nhỏ lẻ.

Trong giai đoạn vừa qua, hộ kinh doanh tiếp tục là một bộ phận quan trọng của nền kinh tế, góp phần tạo việc làm, ổn định thu nhập và bảo đảm an sinh xã hội. Theo số liệu thống kê, giai đoạn 2022–2025, cả nước có khoảng 3–4 triệu hộ kinh doanh; trong đó hơn 2 triệu hộ khai thuế ổn định. Tuy nhiên, số thu từ khu vực này chỉ chiếm chưa đầy 2% tổng thu ngân sách nhà nước.

Thực tế cho thấy, khu vực hộ kinh doanh có quy mô đông đảo, linh hoạt, song phần lớn là các đơn vị nhỏ và siêu nhỏ, mức độ chuẩn hóa về quản trị, sổ sách và dữ liệu còn hạn chế. Điều này ảnh hưởng đến khả năng mở rộng quy mô, nâng cao năng suất và đóng góp ổn định, bền vững cho nền kinh tế.

Trong thời gian qua, phương thức thuế khoán đã góp phần đơn giản hóa thủ tục, phù hợp với điều kiện quản lý và năng lực thực hiện của nhiều hộ kinh doanh nhỏ lẻ. Tuy nhiên, cơ chế này cũng bộc lộ những hạn chế nhất định, nhất là tính ấn định, phụ thuộc vào đánh giá chủ quan, khó phản ánh sát thực tế hoạt động sản xuất, kinh doanh. Vì vậy, Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân đã đặt ra yêu cầu chấm dứt thuế khoán từ năm 2026.

Theo định hướng mới, hộ kinh doanh chuyển sang cơ chế tự khai, tự tính, tự nộp và tự chịu trách nhiệm trước pháp luật đối với số liệu kê khai. Đây được xem là xu hướng tất yếu, phù hợp với thông lệ quản lý hiện đại, đồng thời tạo nền tảng cho môi trường kinh doanh minh bạch và bình đẳng hơn.

Nhiều hộ kinh doanh cho rằng các quy định mới không làm tăng nghĩa vụ thuế một cách đồng loạt mà phân loại rõ hơn theo quy mô và mức độ hoạt động. Chị T.Thủy, chủ một hộ kinh doanh bán lẻ tại phường Vĩnh Tuy (Hà Nội) cho biết, với việc nâng ngưỡng doanh thu không chịu thuế lên 500 triệu đồng/năm, phần lớn các hộ nhỏ như gia đình chị không thuộc diện phải nộp thuế, trong khi các hộ có doanh thu cao hơn sẽ thực hiện nghĩa vụ tương xứng với quy mô kinh doanh.

Trao đổi với báo chí, bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế cho rằng, khi chính sách và công tác quản lý thuế được xây dựng hợp lý, minh bạch, thống nhất và dễ thực hiện, mức độ tuân thủ của người nộp thuế sẽ được nâng cao, qua đó tạo nguồn thu bền vững cho ngân sách nhà nước. Theo bà Nguyễn Thị Cúc, thuế là nghĩa vụ đã được Hiến pháp quy định; việc thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế cũng là trách nhiệm công dân. Khi nhận thức đúng bản chất của thuế, người dân sẽ không còn nhìn nhận thuế như một gánh nặng.

Theo bà Nguyễn Thị Cúc, dù trong năm 2026, chính sách thuế tiếp tục theo hướng giảm mức điều tiết như giảm thuế thu nhập cá nhân, tiếp tục giảm 2% thuế giá trị gia tăng, mở rộng ưu đãi đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, song thu ngân sách vẫn có thể duy trì ổn định. Nguyên nhân là việc quản lý thuế ngày càng được tăng cường, kể cả đối với thương mại điện tử và kinh doanh trên nền tảng số. Trên cơ sở người nộp thuế tự khai, tự nộp, cơ quan thuế tập trung tuyên truyền, hỗ trợ, xây dựng cơ sở dữ liệu và tăng cường kiểm tra theo quản lý rủi ro. Khi các khâu này được thực hiện đồng bộ, hiệu quả quản lý sẽ được nâng lên, góp phần hạn chế thất thu thuế và tạo môi trường kinh doanh lành mạnh.

Để cụ thể hóa chủ trương cải cách, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Thuế thu nhập cá nhân (sửa đổi) và Luật Quản lý thuế (sửa đổi) tại kỳ họp thứ 10, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026. Theo đó, mức doanh thu không phải nộp thuế đối với hộ, cá nhân kinh doanh được nâng lên 500 triệu đồng/năm, thay cho mức 100 triệu đồng/năm như hiện hành. Dự kiến, khoảng 2,3 triệu hộ kinh doanh, chiếm gần 90% tổng số hộ, sẽ không thuộc diện nộp thuế; tổng số thuế được giảm ước khoảng 11.800 tỷ đồng.

Đối với các hộ kinh doanh đáp ứng điều kiện về quy mô, sổ sách và chứng từ, chính sách mới cho phép áp dụng phương pháp tính thuế trên thu nhập thực tế thay vì tính theo tỷ lệ trên doanh thu. Đồng thời, nguyên tắc không hồi tố được áp dụng, bảo đảm doanh thu kê khai theo quy định mới từ năm 2026 không được sử dụng làm căn cứ truy thu nghĩa vụ thuế của các năm trước.

Cùng với đó, Cục Thuế đã ban hành Công văn số 645/CT-CS, quy định từ ngày 01/01/2026, người nộp thuế không phải nộp lệ phí môn bài và không phải nộp hồ sơ khai lệ phí môn bài cho các năm tiếp theo. Quy định này nhằm triển khai Nghị quyết số 198/2025/QH15 của Quốc hội và Nghị định số 362/2025/NĐ-CP của Chính phủ về phát triển kinh tế tư nhân.

Bên cạnh cải cách chính sách thuế, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 67/2025/QH15 cũng quy định miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong hai năm liên tục đối với doanh nghiệp thành lập mới từ hộ, cá nhân kinh doanh, góp phần giảm áp lực tài chính trong giai đoạn đầu chuyển đổi và tạo điều kiện mở rộng sản xuất, kinh doanh.

Theo các chuyên gia kinh tế, việc mở rộng các chính sách giãn, giảm, miễn thuế cho hộ kinh doanh cho thấy định hướng nhất quán của Nhà nước trong việc bảo vệ khu vực kinh doanh nhỏ lẻ, yếu thế và khuyến khích phát triển bền vững. Các chính sách này cũng góp phần tạo sự công bằng hơn giữa các thành phần kinh tế theo nguyên tắc “ai kinh doanh hiệu quả thì đóng góp tương xứng”, từng bước khắc phục hạn chế của phương thức thuế khoán trước đây.

Thực tế triển khai cho thấy, ngành thuế đã đẩy mạnh các hoạt động hướng dẫn, hỗ trợ hộ kinh doanh tiếp cận và làm quen với phương thức quản lý mới thông qua nhiều chương trình, chiến dịch đồng hành như chiến dịch “60 ngày cao điểm đồng hành cùng hộ kinh doanh chuyển đổi sang kê khai” và gần đây nhất là Chương trình “Đồng hành cùng hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh trong tuân thủ pháp luật thuế”.

Theo Cục Thuế, trong bối cảnh kinh tế thị trường có nhiều biến động và thói quen tiêu dùng thay đổi nhanh, hoạt động của khu vực hộ kinh doanh cũng chịu tác động trực tiếp. Việc người tiêu dùng chuyển dần từ mua sắm truyền thống tại chợ, cửa hàng sang mua bán trực tuyến và thanh toán không dùng tiền mặt đã đặt ra yêu cầu đối với hộ kinh doanh trong việc điều chỉnh phương thức hoạt động. Thực tế cho thấy, nhiều hộ kinh doanh đã mở rộng kênh bán hàng trên môi trường số, thay đổi cách thức tổ chức kinh doanh nhằm phù hợp với nhu cầu của thị trường.

Số liệu năm 2025 cho thấy, trong giai đoạn trước khi chính thức chấm dứt thuế khoán từ năm 2026, khu vực hộ kinh doanh vẫn ghi nhận xu hướng gia tăng mức độ kê khai, tuân thủ và đóng góp ngân sách. Cụ thể, số thu từ khu vực hộ kinh doanh đạt trên 32,8 nghìn tỷ đồng, tăng 37,5% so với năm 2024 và tăng 65,2% so với năm 2023.

Cùng với đó, trong năm 2025, cả nước có hơn 3.200 hộ kinh doanh chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp và trên 18.300 hộ kinh doanh nộp thuế khoán tự nguyện chuyển sang phương pháp kê khai. Theo Cục Thuế, những chuyển động này phản ánh quá trình thích ứng của khu vực hộ kinh doanh với phương thức quản lý thuế mới.

Theo cơ quan quản lý, việc chuyển đổi hộ kinh doanh lên doanh nghiệp và mở rộng áp dụng phương pháp kê khai được thực hiện theo lộ trình, nhằm tạo điều kiện cho hộ kinh doanh tiếp cận dần với mô hình quản lý hiện đại, đồng thời góp phần nâng cao tính minh bạch trong hoạt động kinh doanh và quản lý thuế.

Các chuyên gia kinh tế cho rằng, chính sách thuế mới đang được triển khai theo hướng hỗ trợ hộ kinh doanh, tăng cường tính minh bạch và tạo điều kiện phát triển bền vững. Việc nâng cao mức độ tuân thủ pháp luật thuế của người nộp thuế được kỳ vọng sẽ góp phần bảo đảm nguồn thu ổn định cho ngân sách nhà nước và thúc đẩy sự phát triển lành mạnh của khu vực kinh tế tư nhân.