Chống buôn lậu thuốc lá: Cần thống nhất quy định pháp luật

Sáng 12/10, tại Tây Ninh, Báo Pháp luật Việt Nam phối hợp với Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam tổ chức Hội thảo “Giải pháp pháp lý phòng, chống buôn lậu thuốc lá tại Việt Nam”, với sự tham dự của đại diện Ban Chỉ đạo 389 quốc gia, các doanh nghiệp và lực lượng chức năng thuộc Công an, Bộ đội Biên phòng, Hải quan, Quản lý thị trường tại Tây Ninh và Thành phố Hồ Chí Minh.

Phát biểu tại hội thảo, Tiến sĩ Vũ Hoài Nam, Tổng Biên tập Báo Pháp luật Việt Nam nhấn mạnh, Tây Ninh là địa bàn giáp biên giới, có tình hình buôn lậu diễn biến tương đối phức tạp, đặc biệt đối với những mặt hàng mang lại lợi nhuận cao như thuốc lá. Hội thảo là diễn đàn để các cơ quan quản lý, lực lượng thực thi pháp luật và doanh nghiệp trao đổi từ thực tiễn, nhận diện những bất cập và đề xuất giải pháp pháp lý, chính sách có tính khả thi.

Đáng chú ý, ngày 9/6/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 25/CT-TTg về tăng cường công tác chống buôn lậu, vận chuyển, sản xuất, mua bán, tàng trữ, sử dụng trái phép thuốc lá trong tình hình mới, thay thế Chỉ thị số 30/CT-TTg ngày 30/9/2014. Đây là cơ sở để các bộ, ngành, địa phương tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn và xử lý vi phạm.

Thượng tá Nguyễn Thanh Hiền, Phó trưởng Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu, môi trường, Công an tỉnh Tây Ninh cho biết, tỉnh có đường biên giới trên đất liền dài gần 400 km giáp Campuchia, với 4 cửa khẩu quốc tế, 4 cửa khẩu chính, 13 cửa khẩu phụ cùng nhiều đường mòn, lối mở tự phát. Địa hình tương đối bằng phẳng, khu dân cư phân tán tạo điều kiện để các đối tượng lợi dụng tập kết, vận chuyển thuốc lá điếu nhập lậu và hàng cấm vào nội địa.

Các đối tượng thường tập kết hàng sát biên giới, theo dõi hoạt động của lực lượng chức năng, lợi dụng đêm tối, thời tiết xấu hoặc những khu vực vắng người để đưa hàng qua biên giới, sau đó nhanh chóng chuyển lên xe mô tô, ô tô, ngụy trang và vận chuyển đi tiêu thụ.

Theo Thượng tá Nguyễn Thanh Hiền, Nghị định số 173/2024/NĐ-CP ngày 27/12/2024 của Chính phủ không còn quy định thuốc lá điếu nhập lậu là hàng hóa cấm kinh doanh, trong khi Bộ luật Hình sự và Nghị định số 98/2020/NĐ-CP ngày 26/8/2020 vẫn có quy định liên quan đến mặt hàng này là hàng cấm. Tình trạng đó gây lúng túng trong xử phạt vi phạm hành chính và chuyển hồ sơ giữa các thủ tục xử lý.

Từ thực tiễn trên, Công an tỉnh Tây Ninh kiến nghị các cơ quan tư pháp Trung ương hướng dẫn thống nhất, làm rõ quy định về tính chất pháp lý của thuốc lá nhập lậu, đồng thời sửa đổi, bổ sung các văn bản liên quan để bảo đảm tính đồng bộ, thuận lợi cho quá trình thực thi.

Thượng tá Nguyễn Thanh Hiền cũng đề xuất tăng cường nguồn lực cho khu vực biên giới, có chính sách phát triển kinh tế - xã hội nhằm cải thiện đời sống người dân, hạn chế tình trạng bị lôi kéo tham gia vận chuyển hàng lậu. Thượng tá Nguyễn Thanh Hiền còn đề xuất tăng cường phối hợp giữa Công an, Quân sự, Bộ đội Biên phòng, Hải quan và Quản lý thị trường; đẩy mạnh trao đổi thông tin, đấu tranh chuyên án, tập trung làm rõ các đường dây, tổ chức và đối tượng chủ mưu, cầm đầu.

Từ thực tiễn quản lý địa bàn, Thượng tá Hoàng Văn Nghĩa, Phó trưởng Phòng nghiệp vụ Bộ đội Biên phòng Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, phạm vi quản lý hiện bao gồm Thành phố Hồ Chí Minh, Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu trước đây. Khối lượng hàng hóa xuất nhập khẩu qua các cảng lớn, cùng số lượng tàu thuyền ra vào nhiều, đặt ra yêu cầu cao đối với công tác nắm tình hình, kiểm tra, kiểm soát.

Theo Thượng tá Hoàng Văn Nghĩa, phương thức giao nhận hàng hóa, tổ chức vận chuyển và thanh toán của các đối tượng ngày càng phức tạp. Trong nhiều vụ việc, lực lượng chức năng mới xử lý được người trực tiếp vận chuyển hoặc kinh doanh, trong khi việc xác minh, truy tìm đối tượng chủ mưu, cầm đầu còn khó khăn.

Do đó, cần nghiên cứu hoàn thiện chế tài đối với cơ sở kinh doanh thuốc lá nhập lậu, nhất là trường hợp tái phạm; nâng cao hiệu quả tuyên truyền để người tiêu dùng nhận diện sản phẩm không rõ nguồn gốc; đồng thời hoàn thiện hướng dẫn về xác định nguồn gốc hàng hóa, giám định và chuyển hồ sơ từ xử lý hành chính sang xử lý hình sự. Việc áp dụng chế tài bổ sung, trong đó có xem xét tước quyền sử dụng giấy phép kinh doanh, phải bảo đảm đầy đủ căn cứ, thẩm quyền và điều kiện theo quy định pháp luật.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Vũ Duy Hoà, Phó Giám đốc Công ty Thuốc lá Sài Gòn cho rằng, việc tăng thuế thuốc lá trong những năm tới có thể làm gia tăng chênh lệch giá giữa sản phẩm hợp pháp và hàng nhập lậu nếu các biện pháp kiểm soát không được triển khai đồng bộ. Điều này tiềm ẩn nguy cơ khiến thuốc lá nhập lậu hấp dẫn hơn đối với một bộ phận người tiêu dùng, đồng thời gia tăng lợi nhuận cho các đối tượng buôn bán trái phép.

Theo ông Nguyễn Chí Nhân- Tổng Thư ký Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam (VTA), Thành viên Hội đồng thành viên Tổng công ty Thuốc lá Việt Nam, trong 8 tháng đầu năm 2026, sản lượng thuốc lá sản xuất và tiêu thụ của ngành đạt khoảng 3,1 tỷ bao, đóng góp ngân sách nhà nước khoảng 20.500 tỷ đồng. Năm 2026, ngành dự kiến đạt sản lượng khoảng 4,6 tỷ bao, nộp ngân sách khoảng 31.000 tỷ đồng. Từ đó, việc giảm thuốc lá nhập lậu không chỉ góp phần bảo vệ hoạt động sản xuất, kinh doanh hợp pháp mà còn có ý nghĩa đối với nguồn thu ngân sách.

Đối với lộ trình thuế được đề cập tại hội thảo, từ năm 2027, thuế thuốc lá dự kiến tăng thêm 2.000 đồng/bao mỗi năm, đến năm 2031 tăng thêm tổng cộng 10.000 đồng/bao, bên cạnh mức thuế hiện hành 75%. Đại diện VTA cho rằng, mục tiêu giảm tiêu dùng thuốc lá cần đi đôi với kiểm soát hiệu quả nguồn cung bất hợp pháp, tránh tình trạng người tiêu dùng chuyển từ sản phẩm hợp pháp sang thuốc lá nhập lậu.

Các đại biểu cũng nhấn mạnh yêu cầu duy trì kiểm tra thường xuyên tại các chợ đầu mối, cửa hàng bán lẻ và tuyến vận chuyển trọng điểm, thay vì chỉ tập trung vào những đợt cao điểm. Công tác phối hợp giữa doanh nghiệp và lực lượng chức năng trong nhận diện nhãn hiệu, phân biệt hàng thật, hàng giả cần được duy trì, nhất là trước nguy cơ thuốc lá giả nhãn hiệu trong nước thâm nhập thị trường.

Từ các ý kiến tại hội thảo, yêu cầu đặt ra là tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý theo hướng thống nhất, rõ trách nhiệm và thẩm quyền; tăng cường phối hợp liên ngành từ biên giới đến nội địa; xử lý nghiêm các đường dây buôn lậu, tập trung vào đối tượng tổ chức, cầm đầu; đồng thời nâng cao nhận thức của người dân, vận động các cơ sở kinh doanh không mua bán thuốc lá nhập lậu.

Trong bối cảnh hoạt động buôn lậu thường có nguy cơ gia tăng vào những tháng cuối năm và dịp tết, việc duy trì kiểm tra, kiểm soát thường xuyên, liên tục có ý nghĩa quan trọng. Đây cũng là điều kiện để bảo đảm chính sách phòng, chống tác hại của thuốc lá được thực thi hiệu quả, hạn chế thất thu ngân sách và bảo vệ thị trường kinh doanh hợp pháp.