Chủ động nguồn nguyên liệu giúp ngành sữa Việt Nam phát triển bền vững

Ngành sữa là một trong những ngành hàng thực phẩm thiết yếu, không chỉ đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng nội địa, ngành sữa còn mang ý nghĩa chiến lược trong phát triển nông nghiệp bền vững, công nghiệp chế biến thực phẩm hiện đại, và nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng Việt Nam trên thị trường quốc tế. Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, yêu cầu đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất, chất lượng và an toàn thực phẩm ngày càng khắt khe, ngành sữa Việt Nam đang đứng trước cả cơ hội bứt phá và thách thức cạnh tranh gay gắt.

Đánh giá về nguồn nguyên liệu phát triển sữa trong nước, TS. Nguyễn Xuân Dương, Chủ tịch Hiệp hội Chăn nuôi Việt Nam cho rằng, chúng ta có nhiều lợi thế và thị trường sữa của Việt Nam còn rất lớn. Bình quân sữa tiêu thụ trên đầu người của Việt Nam còn khá thấp so với khu vực; trong khi đó, một ngành công nghiệp sữa phát triển đúng nghĩa phải có ngành chăn nuôi bò và gia súc cho sữa làm gốc.

Hiện nay, khoa học công nghệ sinh học, công nghệ chuồng trại, dinh dưỡng, giống và công nghệ số liên tục phát triển đang mở ra cơ hội lớn cho các doanh nghiệp. Tuy nhiên, theo báo cáo của Hội Chăn nuôi Việt Nam, trong những năm vừa qua, chăn nuôi bò sữa Việt Nam vẫn còn nhỏ lẻ, chưa tự chủ được nguồn nguyên liệu trong nước. Thị trường sữa Việt phụ thuộc lớn vào bột sữa nhập khẩu để pha chế lại, hay còn gọi là sữa hoàn nguyên.

Bên cạnh đó, việc chưa thể tận dụng hết toàn bộ dư địa phát triển của ngành sữa là do còn tồn tại những nút thắt lớn; trong đó, nhận thức tiêu dùng của người dân còn mơ hồ, chưa đầy đủ về giá trị dinh dưỡng của sữa tươi. Nhiều nước bán sữa tươi ngang giá nước uống và dùng hằng ngày, nhưng ở Việt Nam vẫn còn tranh cãi về việc nên hay không nên sử dụng sữa thường xuyên.

Để phá vỡ những nút thắt ấy, các doanh nghiệp đầu ngành đã chủ động đi trước một bước, lấy việc tự chủ nguồn nguyên liệu làm vũ khí cốt lõi để cạnh tranh và vươn tầm quốc tế. Trong thời gian qua, với việc chủ động nguồn nguyên liệu, Công ty Cổ phần Sữa Việt Nam (Vinamilk) không chỉ đáp ứng yêu cầu ngày càng cao tại thị trường trong nước, mà còn phát triển mạnh tại thị trường nước ngoài.c

Bà Mai Kiều Liên, Tổng Giám đốc Vinamilk từng nhấn mạnh, việc tự chủ quy hoạch hệ thống trang trại sinh thái chuẩn quốc tế và chủ động nguồn sữa tươi nguyên liệu chất lượng cao chính là "bệ phóng" vững chắc để doanh nghiệp giữ vững vị thế dẫn dắt tại thị trường nội địa và tự tin bước ra toàn cầu.

Kết quả này được thể hiện rõ nét qua các cột mốc tài chính được thiết lập, quý I/2026, Vinamilk đạt doanh thu thuần hợp nhất đạt tới 16.149 tỷ đồng, tăng trưởng ấn tượng 24,6% so với cùng kỳ năm trước; trong đó, mảng nội địa đóng vai trò trụ cột với 12.080 tỷ đồng nhờ hoàn tất quá trình tái cấu trúc hệ thống phân phối và định vị thương hiệu, đẩy mạnh dòng sữa tươi 100% và các sản phẩm cao cấp như Green Farm. Sau khi trừ các chi phí, Vinamilk ghi nhận mức lãi ròng quý I/2026 đạt gần 2.500 tỷ đồng, tăng 55% so với cùng kỳ, hoàn thành sớm 25% mục tiêu lợi nhuận của cả năm.

Bên cạnh sự bền bỉ của Vinamilk, Tập đoàn TH với thương hiệu TH true MILK cũng định hình lại thói quen tiêu dùng từ sữa hoàn nguyên sang sữa tươi sạch hoàn toàn tự nhiên. Sự tiên phong của TH true MILK đã tạo ra một cuộc cạnh tranh lành mạnh, thúc đẩy các doanh nghiệp khác cùng đầu tư vào chăn nuôi bò sữa, giúp gia tăng tỷ lệ sữa tươi nguyên liệu nội địa một cách mạnh mẽ.

Nhìn nhận rõ tầm quan trọng của việc tự chủ nguyên liệu đối với tương lai quốc gia, Phó Thủ tướng Chính phủ Bùi Thanh Sơn vừa ký Quyết định số 309/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược phát triển ngành sữa giai đoạn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Mục tiêu của Chiến lược là xây dựng ngành công nghiệp chế biến sữa Việt Nam phát triển bền vững với chuỗi giá trị ngành sữa hoàn chỉnh từ khâu phát triển đàn bò sữa, tăng sản lượng sữa tươi nguyên liệu đến chế biến thành phẩm giá trị gia tăng cao.

Ngành sữa phải đáp ứng cơ bản nhu cầu ngày càng cao của thị trường trong nước và tham gia ngày càng sâu trong chuỗi giá trị, chuỗi cung ứng sữa khu vực và toàn cầu. Chiến lược phấn đấu đến năm 2030, tốc độ tăng trưởng ngành sữa bình quân hàng năm khoảng 12-14%/năm; rong đó, sản lượng sữa lỏng chế biến đạt khoảng 4.200 million lít/năm. Sản lượng sữa tươi nguyên liệu trong nước đạt khoảng 2.600 triệu lít/năm, đáp ứng khoảng 60-65% nhu cầu của ngành chế biến sữa trong nước. Sản lượng sữa bột tăng trưởng khoảng 7-8%/năm, đạt khoảng 245 nghìn tấn/năm.

Ngành sữa phấn đấu mức tiêu thụ bình quân sữa và sản phẩm sữa đạt khoảng 40 lít/người/năm đến năm 2030. Tầm nhìn xa hơn đến năm 2045, tốc độ tăng trưởng ngành sữa bình quân hàng năm từ 5-6%/năm. Sản lượng sữa lỏng chế biến đạt khoảng 9.700 triệu lít/năm. Sản lượng sữa tươi nguyên liệu trong nước vào năm 2045 đạt khoảng 8.000 triệu lít/năm, đáp ứng khoảng 80-85% nhu cầu của ngành chế biến sữa trong nước. Đồng thời, sản lượng sữa bột đạt khoảng 415 nghìn tấn/năm và phấn đấu mức tiêu thụ bình quân sữa của người dân đạt khoảng 100 lít/người/năm.

Để hiện thực hóa những mục tiêu lớn này, Chiến lược đã vạch rõ những định hướng về phát triển đàn bò sữa nhằm nâng cao nguồn sữa tươi nguyên liệu trong nước, trước hết là tập trung xây dựng chuỗi chăn nuôi đảm bảo an toàn dịch bệnh, an toàn thực phẩm theo tiêu chuẩn quốc tế. Ngành sẽ từng bước nâng cao số lượng bò sữa trong nước nhằm tận dụng tối đa lợi thế đất nước nông nghiệp, giảm dần sự phụ thuộc vào nhập khẩu sản phẩm sữa và nguyên liệu. Việc phát triển đàn bò sữa sẽ đi theo hướng trang trại tập trung kết hợp với chăn nuôi hợp tác xã, nông hộ, gắn với mục tiêu hiện đại hóa khu vực nông nghiệp nông thôn.

Song song với phát triển đàn bò, việc chế biến và phát triển thị trường cũng được đẩy mạnh thông qua hoạt động nghiên cứu thị hiếu, xu hướng tiêu dùng trên thế giới. Ngành sữa sẽ tập trung phát triển các dòng sản phẩm có giá trị gia tăng cao như sữa công thức dành cho trẻ em, người cao tuổi, người có nhu cầu chuyên biệt; đặc biệt đối với chương trình sữa học đường, quy định bắt buộc phải sử dụng nguồn sữa tươi nguyên liệu, đảm bảo tiếp cận sữa tươi cho các vùng khó khăn, trẻ em nghèo và học sinh dân tộc thiểu số.

Trên mặt trận xuất khẩu, việc đa dạng hóa thị trường, tăng cường đàm phán kỹ thuật thú y và khai thác hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA) sẽ giúp chủ động tháo gỡ các rào cản kỹ thuật. Cuối cùng, một mắt xích không thể thiếu trong tương lai bền vững của ngành sữa là định hướng phát triển xanh. Chiến lược thúc đẩy các doanh nghiệp áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn, quy trình sản xuất thân thiện với môi trường, giảm phát thải khí nhà kính nhằm hướng tới mục tiêu Net Zero vào năm 2050.

Sự kết hợp đồng bộ giữa định hướng chiến lược của Chính phủ và nội lực mạnh mẽ, chủ động của các doanh nghiệp như Vinamilk, TH true MILK chắc chắn sẽ đưa ngành sữa Việt Nam cất cánh vững chắc, vươn tầm trở thành một ngành công nghiệp hiện đại, xanh và bền vững trên trường quốc tế.