Cần Thơ phát triển hệ sinh thái doanh nghiệp khoa học công nghệ

Với mục tiêu đưa khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành "chìa khóa" thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững, thành phố Cần Thơ đang quyết liệt triển khai nhiều giải pháp nhằm phát triển hệ sinh thái doanh nghiệp khoa học và công nghệ, đồng thời tháo gỡ các "điểm nghẽn" trong việc vận hành quỹ phát triển khoa học và công nghệ tại doanh nghiệp.

Những "rào cản" thực tế

Tính đến nay, thành phố Cần Thơ có 21 doanh nghiệp khoa học và công nghệ, có 3 doanh nghiệp đã thành lập quỹ phát triển khoa học và công nghệ. Các doanh nghiệp hoạt động đa dạng trong nhiều lĩnh vực như nông nghiệp, công nghệ sinh học, công nghệ thông tin và giải pháp số hóa, góp phần hình thành hệ sinh thái doanh nghiệp gắn liền với tiềm năng của thành phố.

Theo ông Ngô Anh Tín, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Cần Thơ, mục tiêu của thành phố là tăng trưởng 10% số lượng doanh nghiệp mỗi năm, phấn đấu đạt từ 30 - 40 doanh nghiệp khoa học và công nghệ vào năm 2026.

Để thực hiện mục tiêu này, thành phố đang tích cực triển khai các chính sách nhằm hình thành và sử dụng hiệu quả các nguồn quỹ phát triển khoa học và công nghệ, bao gồm cả quỹ của nhà nước và quỹ tự nguyện trong doanh nghiệp. Việc khuyến khích thành lập các quỹ đầu tư mạo hiểm và quỹ hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, giúp các nhà khoa học và doanh nghiệp có nguồn lực tài chính để thực hiện các ý tưởng đột phá.

Tuy nhiên, thực tế phát triển doanh nghiệp khoa học và công nghệ, cũng như sử dụng quỹ phát triển khoa học và công nghệ vẫn còn nhiều hạn chế. Ông Ngô Anh Tín cho biết, rào cản chính bao gồm thủ tục trích lập quỹ rườm rà và các chính sách ưu đãi về thuế, đất đai chưa thực sự rõ ràng.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Võ Tấn Dũng, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần Công nghệ Cát sạch Mekong chia sẻ, doanh nghiệp thường rơi vào tình trạng cạn kiệt nguồn vốn sau giai đoạn nghiên cứu, thử nghiệm. Tuy nhiên, hiện chưa có thước đo cụ thể để định giá giá trị sáng chế làm tài sản thế chấp vay vốn ngân hàng.

Trong khi đó, đại diện Công ty Xổ số kiến thiết thành phố Cần Thơ lại nêu lên một khó khăn khác là sự lúng túng trong việc xác định mục tiêu đầu tư. Với đặc thù ngành truyền thống, đơn vị khó "định danh" thế nào là sản phẩm khoa học và công nghệ thực thụ để chi từ nguồn Quỹ phát triển khoa học và công nghệ của công ty. Điều này dẫn đến tâm lý e ngại bị thu hồi hoặc xử lý nếu không sử dụng hết 70% nguồn vốn trong 3 năm đầu theo quy định.

Giải pháp tháo gỡ

Tại hội thảo khoa học và công nghệ vừa diễn ra tại thành phố Cần Thơ, các chuyên gia nhận định, Luật Khoa học và Công nghệ đã được bổ sung nội dung về "đổi mới sáng tạo", tạo cơ sở pháp lý vững chắc để vận hành các mô hình kinh tế dựa trên tri thức.

Đáng chú ý, Nghị định 265/2025/NĐ-CP và Nghị định 268/2025/NĐ-CP được ban hành ngày 14/10/2025 nhằm hướng dẫn Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo. Bộ đôi Nghị định này thay thế Nghị định 13/2019/NĐ-CP, tập trung vào các nội dung về tài chính, đầu tư, đổi mới sáng tạo, hỗ trợ khởi nghiệp và điều kiện đối với doanh nghiệp khoa học công nghệ mới.

Theo đó, thay vì quản lý tập trung, các chính sách ưu đãi về thuế, đất đai và tín dụng hiện được đưa trực tiếp vào các luật chuyên ngành như Luật Đầu tư, Luật Thuế, Luật Đất đai. Cách tiếp cận này giúp các chính sách hỗ trợ sát thực tế hơn, giúp cơ quan quản lý ngành chủ động điều chỉnh linh hoạt theo nhu cầu phát triển của doanh nghiệp.

Các chuyên gia cho rằng, Nghị định 268/2025/NĐ-CP có nhiều tiêu chí minh bạch hơn, giúp doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận các ưu đãi về thuế, tín dụng và đất đai. Điểm mới nổi bật là việc đưa các chính sách ưu đãi trực tiếp vào các luật chuyên ngành để sát với thực tiễn thị trường.

Ông Trần Xuân Đích, Phó Cục trưởng Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) nhận định, trong bối cảnh các nguồn lực truyền thống dần cạn kiệt, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là chìa khóa duy nhất để duy trì tăng trưởng hai con số. Vì vậy, Sở Khoa học và Công nghệ Cần Thơ cần tham mưu cho lãnh đạo thành phố ban hành các cơ chế đặc thù, trọng tâm là tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp tiếp cận vốn ưu đãi và hỗ trợ kinh phí chuyển giao công nghệ từ các viện, trường trong và ngoài nước.

Đồng thời, thành phố cần đẩy mạnh quảng bá sản phẩm khoa học và công nghệ trên các phương tiện thông tin đại chúng và hỗ trợ doanh nghiệp tham gia xúc tiến thương mại quốc tế. Đặc biệt, địa phương nên có chính sách khuyến khích các đơn vị sự nghiệp và thị trường nội thành ưu tiên sử dụng sản phẩm của doanh nghiệp khoa học và công nghệ địa phương ngay từ giai đoạn đầu để tạo động lực phát triển nội tại.

Dưới góc nhìn đào tạo, ông Trần Trung Tính, Hiệu trưởng Đại học Cần Thơ đề xuất mô hình "đồng sáng tạo" theo kinh nghiệm Nhật Bản. Đây là sự liên kết chặt chẽ giữa "ba nhà": chính quyền - nhà trường - doanh nghiệp để cùng đặt hàng và tạo ra sản phẩm chung ngay từ đầu, đảm bảo kết quả nghiên cứu sát với thực tiễn và không còn lo lắng về tính ứng dụng hay chuyển giao.

Song song với nỗ lực tháo gỡ vướng mắc trong thành lập quỹ phát triển khoa học và công nghệ, ông Ngô Anh Tín, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ cho biết, thành phố đang quyết tâm cắt giảm thêm 30% thủ tục hành chính và cam kết hỗ trợ 30% kinh phí từ ngân sách (không hoàn lại) cho doanh nghiệp đổi mới máy móc, thiết bị. Đồng thời, nghiên cứu mô hình kết hợp vốn ngân sách với vốn tư nhân thông qua việc thành lập Công ty cổ phần Trung tâm khởi nghiệp đổi mới sáng tạo Cần Thơ để kết nối "ba nhà": nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp.

Đặc biệt, thành phố xác định 10 công nghệ chiến lược và 12 bài toán lớn để doanh nghiệp có định hướng đầu tư rõ nét hơn. Với nguồn lực từ 9 trường đại học và hơn 10.900 nhà khoa học, Cần Thơ kỳ vọng đẩy mạnh mô hình doanh nghiệp hình thành từ các kết quả nghiên cứu trong trường học.

“Việc triển khai đồng bộ các quỹ đầu tư, quỹ mạo hiểm và quỹ khoa học công nghệ được kỳ vọng sẽ kích thích tinh thần sáng tạo của các nhà khoa học và doanh nghiệp”, ông Tín nhận định.

Những nỗ lực này không chỉ giúp phát triển hệ sinh thái doanh nghiệp khoa học công nghệ mà còn góp phần quan trọng vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế (GRDP) hai con số của thành phố Cần Thơ.