Chuyển đổi số, liên kết chuỗi tạo động lực mới cho ngành chăn nuôi

Cách thức chăn nuôi truyền thống, nhỏ lẻ, thiếu liên kết sẽ gặp khó khăn. Ảnh minh họa: BNEWS/TTXVN phát

Trong bối cảnh ngành chăn nuôi Việt Nam đang chịu áp lực từ chi phí sản xuất tăng cao, biến động thị trường tiêu thụ cho đến diễn biến phức tạp của dịch bệnh trên vật nuôi, yêu cầu đặt ra với ngành hiện nay là phải nhanh chóng tái cơ cấu theo hướng hiện đại; trong đó, đẩy mạnh chuyển đổi số, áp dụng khoa học công nghệ, phát triển các chuỗi liên kết... Đây được xem là chiến lược dài hạn nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và gia tăng sức cạnh tranh của toàn ngành.

Nửa đầu năm 2026, cả nước ghi nhận 697 ổ bệnh dịch tả lợn châu Phi tại 28 tỉnh, thành phố, tăng gần 60% so với cùng kỳ năm trước. Dịch cúm gia cầm cũng diễn biến đáng lo ngại khi xảy ra tại 15 tỉnh, thành phố với số ổ dịch tăng gấp 3,8 lần.

Trong khi đó, bệnh lở mồm long móng giảm cả về số ổ dịch và số gia súc mắc bệnh. Tuy nhiên, bệnh viêm da nổi cục và bệnh dại vẫn xuất hiện tại nhiều địa phương, đòi hỏi công tác giám sát và phòng chống dịch phải được thực hiện thường xuyên, liên tục.

Theo ông Nguyễn Ngọc Sơn, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Chăn nuôi Việt Nam, bên cạnh những thách thức trên, người chăn nuôi phải đối mặt với áp lực từ giá thức ăn chăn nuôi, giá con giống và thuốc thú y luôn ở mức cao khiến các hộ chăn nuôi quy mô nhỏ lẻ e dè, thận trọng và không dám mạo hiểm tăng đàn hay tái đàn.

Thực tế này cho thấy, cách thức chăn nuôi truyền thống, nhỏ lẻ, thiếu liên kết sẽ gặp khó khăn. Do vậy ngành chăn nuôi cần lực đẩy mới, thay đổi từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp thông qua các mô hình sản xuất thông minh và khép kín. 

Cũng theo ông Nguyễn Ngọc Sơn, trong bối cảnh quỹ đất dành cho chăn nuôi ngày bị thu hẹp và yêu cầu của người tiêu dùng về an toàn thực phẩm ngày càng khắt khe, ngành chăn nuôi bắt buộc phải đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và tăng tốc chuyển đổi số. Đây là con đường ngắn nhất và hiệu quả nhất để nâng cao năng suất, kiểm soát chất lượng sản phẩm. 

Các chuyên gia trong ngành khuyến nghị, các địa phương cần tạo cơ chế, khuyến khích doanh nghiệp, hợp tác xã và các trang trại lớn xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc rõ ràng, đồng thời áp dụng công nghệ quản lý thông minh trong chuỗi sản xuất, từ việc quản lý thức ăn, kiểm soát dịch bệnh bằng phần mềm cho đến tự động hóa quy trình chuồng trại. 

Đặc biệt, mô hình chăn nuôi lợn nhà cao tầng là một hướng đi mới cần được tập trung nghiên cứu, hoàn thiện và nhân rộng. Mô hình này không chỉ giải quyết bài toán khan hiếm quỹ đất tại các vùng kinh tế trọng điểm mà còn giúp nâng cao hiệu quả sử dụng đất, kiểm soát tối đa môi trường nuôi, hạn chế sự xâm nhập của dịch bệnh và đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn sinh học khắt khe. 

Song song với việc chuyển đổi số, việc hình thành, mở rộng các chuỗi liên kết giá trị từ sản xuất đến tiêu thụ là yếu tố quyết định bền vững của ngành. Ngành chăn nuôi đang khuyến khích mạnh mẽ các doanh nghiệp lớn có tiềm lực tài chính và công nghệ đầu tư bài bản vào chuỗi khép kín từ khâu sản xuất con giống, thức ăn chăn nuôi, dịch vụ thú y, giết mổ, chế biến sâu cho đến khâu phân phối, tiêu thụ sản phẩm, tạo sự liên kết chặt chẽ với các hộ chăn nuôi vệ tinh. Như vậy người nông dân sẽ không phải loay hoay với bài toán được mùa mất giá. 

Theo Cục Chăn nuôi và Thú y, tỷ lệ chăn nuôi nông hộ trong 5 năm qua đã giảm 15-20%; sản lượng lợn từ khu vực nông hộ nhỏ lẻ hiện chỉ còn khoảng 30%, trong khi khu vực trang trại và hộ chăn nuôi chuyên nghiệp chiếm tới 70%. 

TS. Nguyễn Xuân Dương – Chủ tịch Hội Chăn nuôi Việt Nam nhận mạnh, thành tựu lớn nhất của ngành trong thời gian qua không chỉ là phục hồi tổng đàn mà còn là từng bước hình thành các chuỗi sản xuất chuyên nghiệp, giúp nâng cao năng suất, kiểm soát dịch bệnh và giảm thiểu rủi ro thị rường. Thực tế cho thấy, các mô hình chăn nuôi khép kín từ con giống, thức ăn, chăn nuôi đến giết mổ, chế biến đang ngày càng khẳng định lợi thế về hiệu quả sản xuất và khả năng chống chịu trước biến động. 

Để bảo đảm vững chắc nguồn cung thực phẩm, không để xảy ra tình trạng thiếu hụt hay biến động giá cả trong những tháng cuối năm, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã đưa ra các yêu cầu chỉ đạo sát sao đối với các địa phương. Các địa phương cần theo dõi sát biến động của đàn vật nuôi, kịp thời hướng dẫn người dân tăng đàn, tái đàn an toàn. Đồng thời, các cơ quan chức năng cần kiểm tra, giám sát chặt chẽ hoạt động vận chuyển, giết mổ, kinh doanh động vật cũng như các sản phẩm động vật trên địa bàn.

Dù đối diện những khó khăn từ chi phí đầu vào và nguy cơ dịch bệnh, ngành chăn nuôi vẫn ghi nhận kết quả tăng trưởng tương đối tích cực và ổn định trong nửa đầu năm 2026. Tổng đàn lợn cả nước tính đến cuối tháng 6 vẫn tăng khoảng 2,2% so với cùng kỳ năm trước. Sản lượng thịt lợn hơi xuất chuồng đạt 2,86 triệu tấn, tăng 4,8% so với cùng kỳ. Tổng đàn gia cầm cả nước tăng khoảng 3,1%. Sản lượng thịt gia cầm hơi xuất chuồng đạt khoảng 1,3 triệu tấn, tăng 5,6%, trong khi sản lượng trứng đạt khoảng 10,8 tỷ quả, tăng 2,6% so với cùng kỳ năm trước.