Hai yếu tố định hình tương lai AI

Trà My (Tổng hợp)/Bnews/vnanet.vn 10:38' - 10/01/2026
BNEWS Cuộc cạnh tranh AI toàn cầu đang chuyển từ chip sang hạ tầng năng lượng và chính sách thuế, khi điện năng và cơ chế phân bổ lợi ích quyết định khả năng tăng trưởng bền vững trong kỷ nguyên số.
Sản phẩm robot tích hợp AI giao lưu với khách tham quan tại Triển lãm. Ảnh: Ngọc Hiệp - PV TTXVN tại Pháp

Cuộc đua thống trị trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) đang chứng kiến một cuộc dịch chuyển mang tính bước ngoặt: Điểm nghẽn không còn nằm ở các dòng chip tiên tiến, mà chuyển sang hạ tầng năng lượng và các thiết chế tài chính.

Các quốc gia có duy trì được thịnh vượng bền vững trong kỷ nguyên số hay không phụ thuộc vào khả năng giải quyết thách thức về hạ tầng và thiết lập một hệ thống thuế công bằng.

*Năng lượng - "Gót chân Achilles" của kỷ nguyên số

Chuyên gia Vittorio Quaglione, trợ giảng tại trường Đại học Bocconi (Italy) khẳng định năng lượng sẽ trở thành lợi thế quyết định trong cuộc đua công nghệ hiện nay. Một thực tế là dù sở hữu những con chip nhanh nhất hay nguồn vốn khổng lồ, các hệ thống trung tâm dữ liệu vẫn sẽ trở nên vô dụng nếu thiếu nguồn điện ổn định và giá rẻ.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) dự báo khoảng 20% công suất tại các trung tâm dữ liệu toàn cầu sẽ đối mặt với rủi ro mạng lưới điện quá tải và thiếu kết nối hạ tầng. Tại Mỹ, phân tích từ hãng tin Bloomberg cho thấy dấu hiệu bất ổn do giá điện bán buôn ở những khu vực tập trung nhiều trung tâm dữ liệu đã tăng vọt tới 267% trong 5 năm qua. Đơn cử, các kế hoạch phát triển hệ thống của công ty trí tuệ nhân tạo OpenAI cùng các đối tác đã đòi hỏi công suất điện 10 GW – mức năng lượng tương đương nhu cầu cao điểm mùa hè của toàn bộ thành phố New York.

Tuy nhiên, nút thắt lớn nhất nằm ở sự lệch pha về thời gian triển khai. Trong khi các tòa nhà trung tâm dữ liệu có thể hoàn thiện trong vài năm, trung tâm nghiên cứu năng lượng và công nghiệp Deloitte chỉ ra rằng việc xây dựng hạ tầng truyền tải điện thường kéo dài tới gần một thập kỷ.

Theo Financial Times, Trung Quốc đang bứt phá mạnh mẽ trong cuộc đua này nhờ khả năng bổ sung tới 1.000 GW công suất phát điện mỗi năm và thành công trong việc giảm giá tấm pin năng lượng Mặt Trời 20 lần. Thậm chí, chính quyền các địa phương tại Trung Quốc còn áp dụng chính sách hỗ trợ 50% tiền điện cho các cơ sở sử dụng linh kiện nội địa. Trái lại, Liên minh châu Âu (EU) dù nắm giữ hơn 20% công nghệ sạch toàn cầu nhưng các dự án lưới điện trọng điểm vẫn bị đình trệ trung bình hơn 10 năm do thủ tục hành chính. Nếu không có cuộc cải tổ chính sách năng lượng quyết liệt, chi phí tăng cao sẽ trở thành gánh nặng đè trực tiếp lên các hộ gia đình và doanh nghiệp.

 

*Thuế "Giờ AI"

Ở góc độ quản lý vĩ mô, chuyên gia Sami Mahroum, nhà sáng lập tổ chức tư vấn và nghiên cứu độc lập Spark X nhận định AI đang làm đứt gãy mối liên kết truyền thống giữa thời gian lao động của con người và giá trị kinh tế. Các tác vụ đòi hỏi kỹ năng cao như chẩn đoán y khoa hay thẩm định pháp lý hiện có thể được xử lý bởi máy tính trong vài giây. Thực trạng này đòi hỏi các khung chính sách phải thay đổi: Chuyển từ đánh thuế sức lao động sang đánh thuế thời gian hoạt động của máy móc.

Trung tâm điện toán đám mây của Tập đoàn công nghệ Huawei tại tỉnh Quý Châu, Trung Quốc. Ảnh: THX/TTXVN
Ông Mahroum đề xuất giải pháp thu thuế dựa trên "Giờ AI" – tức tính phí dựa trên thời gian tính toán tiêu thụ để thực hiện các nhiệm vụ kinh tế. Giải pháp này có tính khả thi cao vì thời gian tính toán vốn được đo lường chính xác và lưu trữ tự động trong ngành điện toán đám mây.

Mô phỏng tại một công ty luật quy mô trung bình tại Mỹ cho thấy việc thay thế 25 nhân viên bằng hệ thống AI có thể tạo ra khoản thuế hơn 243.000 USD mỗi năm cho ngân sách. Để điều tiết thị trường, hệ thống thuế được đề xuất phân cấp rõ rệt: Mức thuế thấp 5% dành cho hình thức "hỗ trợ" (augmentation) – nơi con người vẫn giữ quyền quyết định cuối cùng; và mức thuế cao 15% dành cho hình thức "thay thế" (substitution) – nơi máy tính vận hành hoàn toàn quy trình.

Ví dụ, một bác sĩ sử dụng AI để hỗ trợ phát hiện bệnh lý nhưng tự mình đưa ra kết luận sẽ chỉ chịu mức thuế thấp. Ngược lại, một hệ thống ngân hàng tự động phê duyệt 95% khoản vay mà không cần sự can thiệp của con người sẽ bị đánh thuế cao hơn. Cơ chế này làm tăng chi phí biên của việc thay thế lao động, từ đó khuyến khích doanh nghiệp duy trì mô hình kết hợp giữa người và máy.

Việc áp dụng thuế "Giờ AI" không chỉ là giải pháp bù đắp sự thiếu hụt ngân sách khi nguồn thu từ thuế thu nhập cá nhân bị giảm do tự động hóa, mà còn là công cụ tạo ra sự đồng thuận xã hội. Ông Mahroum tin rằng thay vì phản đối công nghệ, một cơ chế thuế minh bạch sẽ bảo đảm lợi nhuận từ máy móc được tái đầu tư cho cộng đồng.

Để bảo đảm tính công bằng toàn cầu và tránh tình trạng trục lợi chênh lệch thuế, giới chuyên gia đề xuất cơ chế điều chỉnh biên giới kỹ thuật số DBAM, tương tự như cách đánh thuế carbon hiện nay. Các doanh nghiệp sẽ phải khai báo hàm lượng "Giờ AI" trong các sản phẩm hoặc dịch vụ kỹ thuật số xuyên biên giới.

Với dự báo chi tiêu cho hạ tầng AI doanh nghiệp đạt mức 200 tỷ USD vào năm 2028, việc xây dựng các quy định thuế mới là nhiệm vụ cấp thiết hơn việc điều chỉnh các mức lương tối thiểu truyền thống.

Sự kết hợp giữa hạ tầng năng lượng sạch và khung thuế khóa hiện đại chính là "chìa khóa" để chuyển hóa năng suất vượt trội của máy móc thành nguồn lực đầu tư cho giáo dục và an sinh xã hội, bảo đảm AI phục vụ cho sự phát triển lâu dài của toàn xã hội.

Tin liên quan

Tin cùng chuyên mục