Chuyển hướng canh tác sầu riêng theo hướng hữu cơ

Việc thay đổi tập quán sản xuất đang mang lại hiệu quả tích cực trong việc bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng, người lao động và môi trường sinh thái.

* Thay đổi tập quán canh tác

Hộ gia đình ông Bùi Ngọc Nam ở xã biên giới Đắk Ơ là một trong những hộ dân thay đổi phương thức canh tác trồng sầu riêng theo hướng hữu cơ trên diện tích gần 4 ha. Ông Nam đã có gần chục năm nay kiên trì theo đuổi phương thức canh tác thuần hữu cơ sạch. Ngay từ khi bắt tay vào làm, ông Nam luôn nhất quán với mục tiêu sản phẩm làm ra phải đảm bảo tiêu chuẩn sạch và đạt hàm lượng hữu cơ 100%.

Ông Bùi Ngọc Nam cho biết: "Tôi nhận thấy mô hình nông nghiệp xanh mang lại sự phát triển bền vững cho cả người trồng lẫn cây trồng. Cái lợi lớn nhất trước mắt là sức khỏe của chính gia đình tôi được bảo vệ an toàn. Bên cạnh đó, việc thuê mướn nhân công chăm sóc vườn tược cũng trở nên dễ dàng hơn rất nhiều. Nếu áp dụng hoàn toàn phương thức hóa học như trước đây, mùi thuốc bảo vệ thực vật vương lại trong không khí khiến nhân công lao động e ngại và không muốn nhận việc".

Thời gian qua, ông Nam cũng nhận được sự đồng hành rất lớn từ chính quyền địa phương, đặc biệt là việc tạo điều kiện tiếp cận nguồn vốn từ Ngân hàng Chính sách xã hội trong khoảng 2-3 năm trở lại đây. Nguồn vốn kịp thời này đã được ông Nam đầu tư để tái sản xuất, phụ thêm vào chi phí thuê mướn nhân công và mua vật tư phân bón hữu cơ. Khu vườn của gia đình ông Nam phải tiêu tốn từ 150-170 triệu đồng mỗi năm chỉ tính riêng cho hai đợt bón phân.

“Hình thức trả góp dần theo hàng tháng rất thiết thực và phù hợp với điều kiện kinh tế của bà con vùng biên. Việc không phải thanh toán một cục tiền lớn cùng lúc giúp nhà vườn giảm bớt áp lực tài chính, dễ dàng tích lũy để trả nợ dần phù hợp với hướng canh tác hưu”, ông Nam chia sẻ.

Còn tại xã Phú Nghĩa, hộ ông Nguyễn Văn Phúc lúc mới canh tác sầu riêng hoàn toàn theo phương thức hóa học truyền thống, nhưng qua thời gian, ông nhận thấy phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hóa học gây ra nhiều độc hại cho sức khỏe bản thân cũng như làm suy thoái môi trường đất nên hiện tại đã quyết định chuyển đổi sang sử dụng các sản phẩm sinh học bao gồm cả thuốc sinh học và phân sinh học.

Ông Nguyễn Văn Phúc cho biết, mô hình canh tác sinh học hữu cơ của gia đình ông nói chung là đạt yêu cầu và mang lại những tín hiệu rất tích cực cho nhà vườn. Đặc biệt, việc chuyển hẳn sang hướng sinh học giúp ông thấy rõ sức khỏe của mình cải thiện đáng kể, không còn bị ảnh hưởng hay mệt mỏi nhiều như thời điểm còn phụ thuộc vào phân và thuốc hóa học độc hại.

Bên cạnh lợi ích về sức khỏe, theo ông Phúc, việc nuôi dưỡng cây sầu riêng bằng chế phẩm sinh học giúp hệ sinh thái trong vườn được cân bằng, đất đai trở nên tơi xốp, giữ ẩm tốt hơn và tạo điều kiện cho các vi sinh vật có lợi phát triển. Cây sầu riêng nhờ vậy mà có sức đề kháng tự nhiên tốt hơn trước các loại nấm bệnh nguy hiểm, phát triển rễ khỏe mạnh và cho chất lượng trái thơm ngon, an toàn, đáp ứng đúng thị hiếu tiêu dùng sạch hiện nay.

Dù giai đoạn đầu chuyển đổi gặp không ít khó khăn về mặt kỹ thuật và chi phí đầu vào tương đối cao, nhưng gia đình ông Phúc vẫn kiên trì bám trụ với định hướng hữu cơ vì mục tiêu phát triển kinh tế bền vững và bảo vệ môi trường sống.

* Định hướng phát triển bền vững

Việc thay đổi tư duy sản xuất theo lối truyền thống, tiêu biểu gia đình bà Nguyễn Thị Thêu ở thôn 6 (xã Đắk Ơ) đã gương mẫu đi đầu trong thực hiện thử nghiệm mô hình xen canh và áp dụng quy trình thuần sinh học trên cây điều, tiêu, sầu riêng. Sau một thời gian kiên trì, vườn cây của gia đình bà đã đạt được hiệu quả kinh tế rõ rệt, cây trái phát triển khỏe mạnh cho năng suất cao. Từ thành công thực tế của chính mình, với vai trò là trưởng thôn, bà Thêu đã tích cực tuyên truyền, vận động và hướng dẫn kỹ thuật cho 25 hộ dân tiếp theo tại địa phương cùng tự tin tham gia chuỗi liên kết.

Tính đến thời điểm hiện tại, tỷ lệ bà con mạnh dạn áp dụng và phát triển hướng đi sạch này đã đạt khoảng 30% trên tổng số hộ dân trên địa bàn thôn 6. Bà Nguyễn Thị Thêu cho biết, việc canh tác theo hướng đi hữu cơ không chỉ dừng lại ở giá trị kinh tế, mà là tạo ra được một môi trường sống trong lành, sạch sẽ nhất cho cộng đồng, đồng thời giúp người tiêu dùng lẫn người lao động được tiếp cận, tiếp xúc với nguồn nông sản sạch, đảm bảo an toàn tuyệt đối cho sức khỏe. "Tôi không ngừng tuyên truyền rộng rãi với mục tiêu hướng tới việc làm hữu cơ sạch toàn bộ cho tất cả các loại cây trồng chủ lực tại địa phương, từ cây điều, cây tiêu, cây cà phê cho đến cây sầu riêng", bà Thuê nói.

Việc chính quyền địa phương, ngành nông nghiệp hướng đến một nền nông nghiệp xanh, bền vững sẽ nâng cao giá trị cũng như thương hiệu sản phẩm. Đi cùng với sự tăng trưởng nóng về diện tích, thực trạng phát triển loại cây này đang đối mặt với nhiều thách thức. Ông Phan Văn Hà, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ nông nghiệp khu vực 16, thành phố Đồng Nai cho biết, nhiều bà con nông dân vẫn đang canh tác theo hướng tự phát. Dù một số hộ đã có sự chủ động chuyển dịch dần sang mô hình tổ hợp tác và hợp tác xã nhưng nhìn chung tính liên kết vẫn còn lỏng lẻo.

Từ thực trạng trên, Trung tâm Dịch vụ nông nghiệp khu vực 16 khuyến cáo bà con nên thay đổi tư duy, chuyển sang canh tác theo hướng tập trung, hữu cơ và chọn lựa những vùng có thổ nhưỡng, điều kiện thích hợp để xuống giống. Đồng thời, nhà vườn cần chủ động thành lập các tổ liên kết, tổ hợp tác hoặc hợp tác xã nhằm tạo nguồn đầu ra lớn và ổn định. “Để sầu riêng phát triển bền vững, việc xây dựng mã số vùng trồng và thực hiện chặt chẽ chuỗi liên kết bốn nhà: nhà nông, nhà khoa học, nhà quản lý và nhà doanh nghiệp là yêu cầu bắt buộc. Điều này giúp kiểm soát tốt chất lượng, tránh hệ lụy từ việc phát triển ồ ạt dẫn đến bùng phát các loại côn trùng gây hại nguy hiểm như rệp sáp hay tình trạng nhiễm cadimi làm ảnh hưởng đến tiêu chuẩn xuất khẩu”, ông Hà cho biết thêm.

Thời gian qua, Trung tâm Dịch vụ nông nghiệp khu vực 16 cũng định hướng bà con chuyển dịch mạnh mẽ sang canh tác theo hướng sinh học và hữu cơ. Theo ông Hà, muốn chăm cây tốt thì phải chăm giá thể, mà cụ thể ở đây là giá thể đất. Vì chỉ khi đất tốt thì cây mới có thể tốt được. Do sầu riêng là loại cây cực kỳ mẫn cảm với điều kiện thời tiết, sâu và nấm bệnh, việc ứng dụng nghiêm ngặt khoa học kỹ thuật và quy trình canh tác chuẩn là yếu tố then chốt quyết định sự thành bại của nhà vườn.

Hiện nay, diện tích sầu riêng trên địa bàn thành phố Đồng Nai đã lên đến khoảng 21.000 ha. Bên cạnh các vùng chuyên canh, mô hình trồng xen canh sầu riêng trong các vườn cây ăn trái khác cũng diễn ra khá phổ biến. Việc người dân vùng biên chủ động thay đổi tư duy sản xuất, chuyển hướng sang canh tác hữu cơ không chỉ góp phần nâng cao giá trị nông sản, mà còn đảm bảo môi trường sinh thái xanh và bảo vệ an toàn sức khỏe con người.