Chuyển từ "quy hoạch để quản lý" sang "quy hoạch kiến tạo phát triển"

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam (VUPDA) xác định nhiệm vụ trọng tâm trong nhiệm kỳ 2026-2031 là đổi mới tư duy quy hoạch, lấy con người làm trung tâm, đẩy mạnh chuyển đổi số và nâng cao chất lượng phản biện chính sách nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI diễn ra ngày 25/7 tại Hà Nội, Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam đã bầu Ban Chấp hành nhiệm kỳ 2026-2031 và tiếp tục tín nhiệm ông Trần Ngọc Chính giữ cương vị Chủ tịch Hội nhiệm kỳ thứ tư liên tiếp.

Đại hội diễn ra trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều thay đổi về tổ chức bộ máy, cải cách thể chế, chuyển đổi số và tái cấu trúc không gian phát triển. Theo các đại biểu, những biến động này đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới tư duy quy hoạch nhằm đáp ứng các mục tiêu phát triển nhanh nhưng bền vững.

Phát biểu tại Đại hội, Chủ tịch VUPDA Trần Ngọc Chính cho rằng quy hoạch không còn chỉ là công cụ phục vụ quản lý nhà nước mà cần trở thành nền tảng kiến tạo và dẫn dắt phát triển.

Trong bối cảnh đất nước thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển khoa học - công nghệ, Hội sẽ tiếp tục khẳng định vai trò là tổ chức xã hội - nghề nghiệp tập hợp đội ngũ chuyên gia trong lĩnh vực quy hoạch, kiến trúc và phát triển đô thị, đồng thời nâng cao chất lượng tư vấn và phản biện xã hội đối với các chủ trương, chính sách và dự án lớn của quốc gia.

"Chất lượng tư vấn và phản biện không chỉ là thước đo uy tín của Hội mà còn là trách nhiệm đối với Đảng, Nhà nước và nhân dân. Mỗi ý kiến phản biện phải trở thành nguồn tham khảo tin cậy, góp phần hoàn thiện chính sách và nâng cao hiệu quả đầu tư phát triển đô thị", ông Chính nói.

Một trong những định hướng được nhấn mạnh là chuyển từ tư duy "quy hoạch để quản lý" sang "quy hoạch kiến tạo và dẫn dắt phát triển"; từ cách tiếp cận riêng lẻ theo từng ngành, từng địa phương sang tư duy tích hợp, liên kết vùng và phát triển hệ thống đô thị đồng bộ.

Các đô thị trong tương lai cần phát triển theo hướng xanh, thông minh, phát thải carbon thấp, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, đồng thời lấy con người và bản sắc văn hóa làm trung tâm. Đô thị trước hết phải là không gian sống của con người, nơi lưu giữ ký ức văn hóa và bản sắc cộng đồng - ông Trần Ngọc Chính nhấn mạnh.

Trong nhiệm kỳ tới, VUPDA xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực nâng cao chất lượng quy hoạch và quản trị đô thị.

Theo đó, Hội sẽ thúc đẩy nghiên cứu và ứng dụng các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), hệ thống thông tin địa lý (GIS), mô hình thông tin công trình (BIM), bản sao số (Digital Twin) trong lập, quản lý và vận hành đô thị.

Bên cạnh đó, Hội sẽ tiếp tục nghiên cứu các mô hình phát triển đô thị phù hợp với việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp; tăng cường liên kết vùng, phát triển đô thị gắn với nông thôn, xây dựng hệ thống hạ tầng đồng bộ, thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo đảm yêu cầu quốc phòng, an ninh.

Việc sắp xếp đơn vị hành chính hiện nay không chỉ đơn thuần là thay đổi địa giới mà kéo theo yêu cầu tái cấu trúc không gian phát triển, tổ chức lại hệ thống đô thị, phân bố dân cư, hạ tầng kỹ thuật và các trung tâm kinh tế - văn hóa theo hướng hiện đại hơn.

Điều này cũng đặt ra yêu cầu các đồ án quy hoạch phải có tính tích hợp cao hơn, tăng khả năng dự báo và thích ứng với những biến động kinh tế, xã hội cũng như biến đổi khí hậu.

Phát biểu tại Đại hội, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn đánh giá cao những đóng góp của Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam trong gần ba thập kỷ qua, đặc biệt ở các lĩnh vực nghiên cứu khoa học, phản biện xã hội, tư vấn chính sách, đào tạo nguồn nhân lực và hỗ trợ các địa phương.

Theo Thứ trưởng, Việt Nam đang hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, quy hoạch giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc phân bổ nguồn lực, dẫn dắt đầu tư và tổ chức không gian phát triển quốc gia.

Nếu trước đây quy hoạch chủ yếu được nhìn nhận là công cụ quản lý thì ngày nay quy hoạch phải trở thành công cụ kiến tạo phát triển. Một quy hoạch chất lượng phải mở ra các không gian tăng trưởng mới, tạo điều kiện thu hút đầu tư, nâng cao hiệu quả sử dụng đất, kết nối hạ tầng và cải thiện chất lượng sống của người dân… - Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn chia sẻ.

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, ngành quy hoạch cũng cần thay đổi từ phương thức quản lý bằng hồ sơ giấy sang quản trị dựa trên dữ liệu số, đồng thời quan tâm nhiều hơn đến các không gian phát triển mới như không gian ngầm, không gian trên cao, ven sông, ven biển và không gian số.

Đây được xem là những nguồn lực mới nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất và gia tăng sức cạnh tranh của các đô thị Việt Nam trong tương lai. Bộ Xây dựng kỳ vọng VUPDA sẽ tiếp tục phát huy vai trò trung tâm trí tuệ của ngành quy hoạch, tập hợp đội ngũ chuyên gia đầu ngành để nghiên cứu, dự báo xu hướng phát triển mới và tham gia phản biện, tư vấn chính sách.

Theo định hướng của Bộ, Hội cần tiên phong nghiên cứu các mô hình đô thị thông minh, đô thị xanh, đô thị sinh thái, phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), quản trị đô thị dựa trên dữ liệu và khai thác hiệu quả không gian đa tầng.

Các nghiên cứu cần bám sát thực tiễn, giải quyết những vấn đề mà địa phương đang gặp phải trong quá trình triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp cũng như tổ chức lại không gian phát triển.

Ngoài ra, Hội được kỳ vọng tiếp tục là cầu nối giữa cơ quan quản lý, các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và đội ngũ chuyên gia nhằm nâng cao chất lượng lập và thực hiện quy hoạch.

Đánh giá về nhiệm kỳ vừa qua, lãnh đạo VUPDA cho biết mặc dù chịu ảnh hưởng nặng nề của đại dịch COVID-19 trong giai đoạn đầu nhiệm kỳ, Hội vẫn duy trì hoạt động chuyên môn và từng bước đổi mới phương thức hoạt động.

Trong nhiệm kỳ qua, Hội đã tham gia phản biện nhiều chủ trương, chính sách lớn; tổ chức nhiều hội thảo khoa học; thực hiện các đề tài nghiên cứu; mở rộng hợp tác quốc tế và đẩy mạnh truyền thông phổ biến kiến thức về quy hoạch đô thị.

Đặc biệt, VUPDA tham gia góp ý nhiều văn bản quan trọng như Quy hoạch tổng thể quốc gia, Quy hoạch hệ thống đô thị Việt Nam, Quy hoạch các vùng kinh tế; đồng thời tham gia xây dựng, sửa đổi Luật Quy hoạch, Luật Đất đai, Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn, Luật Thủ đô (sửa đổi) cùng nhiều văn bản pháp luật khác.

Hội cũng đồng hành với nhiều địa phương trong quá trình lập quy hoạch tổng thể, trong đó có Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Quảng Ninh, Khánh Hòa, Lâm Đồng, Lào Cai cùng nhiều khu kinh tế ven biển và cửa khẩu.

Bên cạnh hoạt động chuyên môn, Giải thưởng Quy hoạch đô thị Quốc gia do VUPDA sáng lập tiếp tục được duy trì, trở thành diễn đàn tôn vinh các đồ án, dự án và cá nhân có nhiều đóng góp trong lĩnh vực quy hoạch, xây dựng và phát triển đô thị.

Những thay đổi về thể chế, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế đang tạo ra cơ hội lớn nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với ngành quy hoạch. Đội ngũ những người làm quy hoạch được kỳ vọng sẽ đồng hành cùng các địa phương xây dựng hệ thống đô thị hiện đại, xanh, thông minh, có khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu, đồng thời gìn giữ bản sắc văn hóa và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Trong nhiệm kỳ 2026-2031, Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam đặt mục tiêu tiếp tục đổi mới tổ chức và phương thức hoạt động, phát huy vai trò phản biện độc lập, nâng cao chất lượng tư vấn chính sách, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và tăng cường hợp tác quốc tế, qua đó góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng hệ thống đô thị Việt Nam phát triển bền vững, có sức cạnh tranh và thích ứng với những yêu cầu của giai đoạn phát triển mới.