Cơ hội cùng định hình quan hệ kinh tế mới Việt Nam - Nhật Bản

Nhân dịp Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thăm Nhật Bản, phóng viên TTXVN tại Tokyo đã phỏng vấn Giáo sư Kenichi Ohno, Giáo sư danh dự Viện Nghiên cứu Chính sách Quốc gia Nhật Bản (GRIPS), về triển vọng hợp tác kinh tế song phương và những khuyến nghị giúp Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu phát triển.

Theo Giáo sư Ohno, những tiến bộ về thu nhập và trình độ công nghệ của Việt Nam đang mở ra điều kiện để quan hệ kinh tế hai nước chuyển sang giai đoạn mới. Từ mô hình Nhật Bản chủ yếu hỗ trợ Việt Nam, hai bên có thể tiến tới cùng đóng góp, xây dựng và vận hành các hoạt động kinh doanh. Ông đánh giá đây là bước chuyển tích cực, phản ánh thành quả phát triển của Việt Nam.

Chuyên gia kỳ vọng lãnh đạo hai nước thể hiện rõ nhận thức về sự thay đổi này và đưa ra tuyên bố về xây dựng quan hệ kinh tế song phương mới hướng tới tương lai. Các chính sách, dự án đầu tư cụ thể có thể tiếp tục được hoàn thiện sau đó, trên cơ sở định hướng chung về hợp tác bình đẳng và tương hỗ.

Về mục tiêu tăng trưởng hai con số và trở thành nước thu nhập cao vào năm 2045, ông nhận định Việt Nam đã xác lập những định hướng phù hợp thông qua các nghị quyết của Đảng, bao gồm thúc đẩy khoa học, công nghệ, hội nhập quốc tế, xây dựng hạ tầng, phát triển địa phương và cải tạo các đô thị lớn.

Theo ông, nhiệm vụ then chốt hiện nay là nâng cao chất lượng hoạch định chính sách để chuyển mục tiêu thành kết quả. Từ kinh nghiệm hơn 30 năm theo dõi và tư vấn cho Việt Nam, ông nhận thấy phương pháp xây dựng chính sách cần được cải thiện hơn nữa để tương xứng với yêu cầu phát triển; việc triển khai đôi khi chưa đầy đủ hoặc chưa đem lại kết quả mong muốn, do hạn chế trong thiết kế nội dung cụ thể.

Qua nghiên cứu kinh nghiệm châu Á và châu Phi, ông đánh giá chất lượng hoạch định chính sách là khác biệt quan trọng giữa những nền kinh tế đạt thu nhập cao và những nước đối mặt nguy cơ mắc bẫy thu nhập trung bình. Vì vậy, chuyên gia khuyến nghị Việt Nam cần dành những năm tới để nghiêm túc học hỏi phương pháp xây dựng chính sách từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore, qua đó nâng cao năng lực thực thi.

Trong phát triển công nghiệp, Giáo sư Ohno đề cao việc nhanh chóng làm chủ công nghệ tiếp nhận từ nước ngoài. Kinh nghiệm của Nhật Bản và Hàn Quốc cho thấy nhập khẩu công nghệ cần đi cùng quá trình nội sinh hóa, xây dựng năng lực kỹ thuật trong nước và từng bước giảm phụ thuộc vào chuyên gia bên ngoài.

Ông cũng khuyến nghị Việt Nam tiếp tục phát triển đồng thời nhiều ngành và trình độ công nghệ. Trong bối cảnh kinh tế thế giới bất ổn, thương mại tự do suy giảm, một nước đi sau khó có thể tuần tự chuyển từ ngành đơn giản sang phức tạp như các nền kinh tế công nghiệp hóa trước đây. Việt Nam cần vừa duy trì xuất khẩu công nghiệp nhẹ, vừa phát triển công nghiệp nặng, hóa chất, công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo, tài chính và dịch vụ; kết hợp xuất khẩu với thay thế nhập khẩu. Dù đòi hỏi nỗ lực lớn, ông tin Việt Nam có khả năng thực hiện.

Về nhân lực, Giáo sư Ohno cho rằng nhu cầu lao động của Nhật Bản tiếp tục tạo dư địa hợp tác. Để phát huy lợi ích, Nhật Bản cần tiếp nhận người Việt như những thành viên quan trọng của xã hội, bảo đảm điều kiện hòa nhập và ngăn ngừa xu hướng bài xích người nước ngoài.

Việt Nam cần hoàn thiện cơ chế đưa lao động ra nước ngoài, bảo vệ người lao động trước thông tin sai lệch và các khoản thu bất hợp lý. Ông đồng thời lưu ý những vụ việc người Việt vi phạm pháp luật được truyền thông Nhật Bản phản ánh, cho rằng cả nước phái cử và tiếp nhận cần cùng xây dựng môi trường hợp tác lành mạnh, có lợi cho hai bên.

Trong phát triển hạ tầng, ông khuyến nghị Việt Nam lựa chọn dự án hợp tác với Nhật Bản dựa trên những thế mạnh cụ thể. Đặc trưng của phía Nhật Bản là chất lượng cao và hỗ trợ đồng bộ từ xây dựng, thiết bị đến hiệu quả kinh tế, cơ chế giá, bảo trì và đào tạo nhân lực. Tuy nhiên, cần cân nhắc cả chi phí cao, quy trình đòi hỏi nhiều công sức và thời gian thi công kéo dài. Với khả năng tự triển khai hoặc hợp tác cùng nhiều quốc gia, tổ chức quốc tế, Việt Nam nên lựa chọn cơ cấu đối tác phù hợp cho từng công trình. Việc đánh giá cần vượt ra ngoài giá chào ban đầu và tiến độ, xem xét nguy cơ vượt dự toán, hiệu quả lâu dài và tính toán của bên cung cấp dự án.

Đối với doanh nghiệp, ông nhìn thấy triển vọng cùng đầu tư, vận hành các dự án năng lượng mới, bán dẫn và vật liệu mới. Để hiện thực hóa, hai chính phủ cần trao đổi, thống nhất chính sách công nghiệp; tạo diễn đàn chia sẻ thông tin, kết nối doanh nghiệp; tháo gỡ quy định cản trở kinh doanh; cung cấp ưu đãi, hỗ trợ tài chính cho dự án ưu tiên.

Ông khuyến nghị Việt Nam tiếp tục nâng cao tính minh bạch, khả năng dự đoán của chính sách và chất lượng môi trường kinh doanh. Dù văn hóa doanh nghiệp có khác biệt, sự gần gũi về văn hóa, tinh thần giữa người dân hai nước là nền tảng thuận lợi để xây dựng quan hệ đối tác bền vững.

Giáo sư Ohno cho biết JICA đã xác định 4 trụ cột hỗ trợ mô hình tăng trưởng mới của Việt Nam: phát triển nhân lực khoa học, công nghệ, bao gồm chuyển đổi số; nâng cao năng lực doanh nghiệp Việt Nam; cải thiện môi trường đầu tư; phát triển hạ tầng chiến lược. Do các nội dung này có sự tiếp nối với hợp tác trước đây, ông nhấn mạnh yêu cầu xây dựng một số dự án trọng điểm mới, có kết quả rõ ràng và ý nghĩa đối với cả hai nước.

Về dài hạn, Giáo sư Ohno kỳ vọng hai nước phát huy thành quả phát triển của Việt Nam để cùng định hình quan hệ kinh tế mới, trong đó mỗi bên đóng góp và trân trọng đóng góp của đối tác, mở rộng cơ hội cùng phát triển.

Ông kỳ vọng hai nước xây dựng quan hệ hợp tác ngày càng bình đẳng, phát huy thế mạnh bổ trợ và cùng triển khai những dự án trọng điểm mang lại lợi ích thiết thực.