Cơ hội mở rộng dư địa phát triển công nghiệp Việt Nam

Những thay đổi về thể chế, tổ chức bộ máy và phương thức điều hành được kỳ vọng tạo xung lực mới cho khu vực sản xuất, đặc biệt trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu tiếp tục tái cấu trúc và yêu cầu về tính kết nối vùng ngày càng trở nên cấp thiết.

Bà Phí Thị Hương Nga, Trưởng Ban Thống kê công nghiệp và xây dựng, Cục Thống kê cho biết, một trong những điểm đáng chú ý là chủ trương sắp xếp, hợp nhất đơn vị hành chính cấp tỉnh, cấp xã gắn với việc tổ chức mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, mở ra không gian phát triển mới cho sản xuất công nghiệp, khi các địa phương được tổ chức lại theo hướng tăng quy mô, giảm phân mảnh và nâng cao năng lực điều phối vùng. Việc giảm bớt “điểm nghẽn” về địa giới được xem là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả đầu tư và sản xuất trong năm 2026.

Theo Cục Thống kê, năm 2025, ngành công nghiệp Việt Nam chịu áp lực đáng kể từ các rào cản thương mại và thuế quan, đặc biệt là những điều chỉnh chính sách của Hoa Kỳ, ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, xuất khẩu và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp công nghiệp. Mặc dù, đối mặt nhiều khó khăn, sản xuất công nghiệp vẫn ghi nhận nhiều kết quả tích cực, thể hiện rõ xu hướng phục hồi và tăng trưởng.

Cụ thể, sản xuất công nghiệp quý IV/2025 tăng cao và đạt mức cao nhất nhiều năm. Chỉ số sản xuất toàn ngành công nghiệp (IIP) quý IV/2025 ước tăng 9,9% so với cùng kỳ năm trước, là mức tăng cao nhất của quý IV kể từ năm 2018 đến nay; trong đó, ngành khai khoáng tăng 3,4% (mức tăng cao thứ hai trong giai đoạn từ năm 2018, chỉ sau năm 2022 khi giá dầu tăng cao); ngành công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 10,8%, tương đương mức tăng của quý IV/2018 và tăng cao trên nền tăng khá của năm trước; ngành sản xuất và phân phối điện tăng 8,0%. IIP tiếp tục duy trì xu hướng quý sau cao hơn quý trước, phản ánh đà phục hồi rõ nét vào cuối năm.

Tính chung năm 2025, sản xuất công nghiệp tăng trưởng tích cực và ổn định hơn. IIP cả năm tăng 9,2% so với cùng kỳ năm trước, cao hơn mức tăng 8,2% của năm 2024 và vượt xa mức tăng 1,3% của năm 2023; trong đó, công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục là động lực chủ yếu, tăng 10,5%, mức tăng cao nhất kể từ năm 2019 đến nay và tăng cao trên nền tăng 9,5% của năm 2024.

Nổi bật, nhiều ngành công nghiệp xuất khẩu chủ lực duy trì đà tăng trưởng khá. Một số ngành đạt mức tăng trưởng tích cực như: điện tử tăng 8,3% (trong đó linh kiện điện tử tăng 15,5%, sản phẩm điện tử dân dụng tăng 11,8%); dệt tăng 7,6%; may tăng 13,2%; da giày tăng 11,1%; sản xuất và chế biến thực phẩm tăng 11%. Đáng chú ý, trong ngành chế biến thực phẩm, chế biến và bảo quản thủy sản tăng 12,0%, chế biến và bảo quản rau quả tăng tới 18,4%, góp phần đưa toàn ngành tăng trưởng hai con số – mức cao nhất trong vòng 10 năm qua.

Đặc biệt, đơn hàng mới của doanh nghiệp có dấu hiệu cải thiện trong quý IV/2025. Có 79,3% doanh nghiệp công nghiệp chế biến, chế tạo cho biết số lượng đơn đặt hàng mới tăng hoặc giữ ổn định so với quý III/2025, tăng 1,9 điểm phần trăm so với kết quả khảo sát quý trước, cho thấy triển vọng sản xuất cuối năm khả quan hơn.

Cùng với đó, sản xuất phục vụ thị trường trong nước tăng khá, đặc biệt là các ngành gắn với đầu tư công. Các ngành sản xuất vật liệu và sản phẩm phục vụ xây dựng tiếp tục tăng cao, như: sản xuất sản phẩm từ khoáng phi kim loại khác tăng 16,2% (trong đó vật liệu xây dựng từ đất sét tăng 16,4%, xi măng tăng 15,9%, bê tông và sản phẩm từ xi măng tăng 17,4%); sản xuất kim loại tăng 15,4%; sản xuất sản phẩm kim loại đúc sẵn tăng 12,5%.

Theo đó, nhiều địa phương công nghiệp trọng điểm ghi nhận mức tăng IIP khá, tạo điểm sáng cho toàn ngành. Một số địa phương có mức tăng cao như: Phú Thọ (26,4%), Ninh Bình (22,8%), Bắc Ninh (17,1%), Nghệ An (16,5%), Thanh Hóa (15,8%), Đồng Nai (15,2%), Hải Phòng (15,1%), Quảng Ninh và Tây Ninh (cùng 14,9%), Hưng Yên (12,3%), Đà Nẵng (8,9%), TP. Hồ Chí Minh (8,5%), Hà Nội (7,2%)…

Bà Phí Thị Hương Nga cho biết, tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, sản xuất công nghiệp năm 2025 vẫn còn một số vấn đề cần lưu ý như: sự phục hồi giữa các ngành chưa đồng đều. Một số ngành tăng thấp hoặc giảm so với cùng kỳ, như: khai thác quặng kim loại giảm 6,5%, khai thác dầu thô và khí đốt tự nhiên giảm 2,5%; sản xuất thuốc, hóa dược và dược liệu chỉ tăng 1,1%.

Tồn kho ở mức cao tiếp tục tạo áp lực cho doanh nghiệp. Năm 2025, chỉ số sản xuất ngành chế biến, chế tạo tăng 10,5%, trong khi chỉ số tiêu thụ chỉ tăng 9,9%; chỉ số tồn kho toàn ngành tại thời điểm 31/12/2025 ước tăng 13,1% so với cùng thời điểm năm trước, cao hơn mức tăng 10,4% của năm 2024, gây áp lực lên dòng tiền và kế hoạch sản xuất.

Tiếp tục là khó khăn về thị trường tiêu thụ vẫn là trở ngại lớn. Kết quả khảo sát cho thấy ba khó khăn chủ yếu của doanh nghiệp công nghiệp chế biến, chế tạo gồm: cạnh tranh hàng hóa trong nước ngày càng gay gắt (50,5% doanh nghiệp); nhu cầu thị trường trong nước còn thấp (49,3% doanh nghiệp); nhu cầu tại thị trường quốc tế phục hồi chậm (29,5% doanh nghiệp).

Không những thế, chi phí vốn vay có xu hướng ảnh hưởng mạnh hơn trong quý IV/2025. Có 22,8% doanh nghiệp cho biết lãi suất vay vốn cao ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh trong quý IV/2025.

Để thúc đẩy sản xuất công nghiệp, Cục Thống kê đề xuất các địa phương cần tiếp tục đẩy mạnh thực hiện tái cơ cấu ngành công nghiệp theo hướng hiện đại hóa, phát triển theo chiều sâu, nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh của sản phẩm các ngành công nghiệp có lợi thế.

Cùng với đó, ưu tiên phát triển, làm chủ công nghệ mới, các ngành, lĩnh vực công nghiệp mới nổi như chíp, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, xanh, bền vững. Phát triển mạnh công nghiệp hỗ trợ, tăng cường liên kết giữa khu vực có vốn đầu tư nước ngoài và khu vực trong nước.

Cục trưởng Cục Thống kê Nguyễn Thị Hương cho biết, sản xuất công nghiệp năm 2025 đã xuất hiện nhiều điểm sáng rõ nét hơn so với đầu năm, thể hiện đà phục hồi tương đối vững chắc. Tuy nhiên, các khó khăn mang tính cơ cấu và thị trường vẫn hiện hữu, đòi hỏi tiếp tục triển khai các giải pháp hỗ trợ đồng bộ nhằm củng cố đà phục hồi và nâng cao chất lượng tăng trưởng của ngành công nghiệp trong thời gian tới.