Cơ hội số cho hộ kinh doanh phát triển

Ngày 17/10, báo Nhân Dân phối hợp cùng Viện Chiến lược phát triển kinh tế số (IDS) tổ chức tọa đàm “Thực thi Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia: Cơ hội để hộ kinh doanh tiếp cận công nghệ tài chính, thúc đẩy tăng trưởng”.

Ông Lê Quốc Minh, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương cho biết, Việt Nam hiện có hơn 5 triệu hộ kinh doanh, đóng góp xấp xỉ 30% GDP, tạo ra hơn 10 triệu việc làm. Nghị quyết số 68-NQ/TW, ngày 4/5/2025, của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân nêu rõ: “Rà soát, hoàn thiện khung khổ pháp lý về kinh doanh cá thể; thu hẹp tối đa sự chênh lệch, tạo mọi điều kiện thuận lợi về tổ chức quản trị và chế độ tài chính, kế toán để khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp”.

Việc hỗ trợ các hộ kinh doanh tiếp cận công nghệ tài chính, chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp là một trong những giải pháp cần thiết, đã và đang được thực hiện mạnh mẽ trên thị trường trong thời gian qua. Qua đó, góp phần thúc đẩy kinh tế tư nhân, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo nguồn thu ngân sách lớn hơn.

Theo  TS Trần Văn, Viện trưởng Viện Chiến lược phát triển kinh tế số (IDS), sau gần 40 năm đổi mới, Đất nước ta một lần nữa đứng trước cơ hội bứt phá mạnh mẽ nhờ cuộc cách mạng khoa học công nghệ và chuyển đổi số quốc gia. Nếu như trước đây chỉ các doanh nghiệp lớn, có nguồn lực tài chính mới có điều kiện số hóa quá trình quản trị sản xuất kinh doanh, thì nay ngay cả 5 triệu hộ kinh doanh cá thể nhỏ lẻ cũng có thể qua các nền tảng công nghệ tài chính tiếp cận cơ hội mới.

Việc tích hợp các thành tựu khoa học công nghệ mới nhất mà các nền tảng tài chính số thông minh đã hỗ trợ hàng triệu hộ kinh doanh cá thể trên cả nước, kể cả ở vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn, trong sản xuất, kinh doanh, tiêu thụ hàng hóa. Các chủ tiệm tạp hóa ngày nào còn e dè với công nghệ, thì nay đã chủ động đón nhận các dịch vụ công nghệ tài chính, nhờ đó mà tiết kiệm chi phí, thời gian và tăng đáng kể hiệu quả kinh doanh.

Nhờ vậy, nhiều hộ kinh doanh đã có điều kiện mở rộng quy mô, đa dạng hóa mặt hàng, phục vụ người tiêu dùng tốt hơn, tạo tích lũy, hoàn thiện điều kiện pháp lý, sẵn sàng chuyển đổi thành doanh nghiệp nhỏ và vừa chính danh phù hợp với mục tiêu mà Đảng và Nhà nước đề ra.

Tuy nhiên, quá trình số hóa hộ sản xuất kinh doanh vẫn còn không ít khó khăn. Cụ thể, khung pháp lý chưa theo kịp mô hình kinh doanh; nhận thức về công nghệ của một bộ phận chủ hộ kinh doanh, nhà sản xuất nhỏ còn hạn chế; trong khi các doanh nghiệp công nghệ cũng đối diện với thách thức về nguồn nhân lực chất lượng cao và đầu tư tài chính cho nghiên cứu - phát triển công nghệ.

Viện Chiến lược phát triển kinh tế số cho rằng, dù hiện nay các doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ và hộ kinh doanh tại Việt Nam đã có sự cải thiện trong tiếp cận dịch vụ tài chính nhưng vẫn không đồng đều.

Theo đó, nhóm cá nhân thu nhập thấp nhất chỉ tăng tỷ lệ sở hữu tài khoản khoảng 6% sau 5 năm. Nhóm doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ và hộ kinh doanh, dù chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế, vẫn gặp nhiều rào cản trong tiếp cận tín dụng chính thức. Khoảng cách về khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính giữa các nhóm thu nhập và quy mô doanh nghiệp ngày càng mở rộng, theo hướng bất lợi hơn cho nhóm cá nhân thu nhập thấp và nhóm doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ.

Nhiều chỉ tiêu quan trọng khác để đo lường mức độ phổ cập của dịch vụ tài chính vẫn kém cải thiện, đặc biệt khi so sánh với các quốc gia có sự tương đồng về điều kiện xã hội và trình độ phát triển kinh tế với Việt Nam, tỷ lệ sở hữu tài khoản của các doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam chỉ đạt 50%, kém xa các nước so sánh với Việt Nam thường ở mức 80% - 90%.

Doanh nghiệp Việt Nam sử dụng nhiều vốn phi chính thức hơn các quốc gia khác. Việt Nam thuộc nhóm nước chậm cải thiện khả năng tiếp cận vốn của các doanh nghiệp nhỏ và vừa; với các nguyên nhân chính và cố hữu là khoản vay cần có tài sản bảo đảm; lãi suất cao; thủ tục phức tạp.

Trong bối cảnh đó, việc ứng dụng công nghệ, đặc biệt là Fintech đã góp phần thúc đẩy mạnh mẽ tài chính toàn diện thông qua các mô hình dịch vụ đơn giản, chi phí thấp, dễ tiếp cận – đặc biệt phù hợp với cá nhân thu nhập thấp, người chưa có lịch sử tín dụng: thông qua các ứng dụng ví điện tử, chấm điểm tín dụng phi truyền thống, tiết kiệm số vi mô; doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ, hộ kinh doanh: nhờ các nền tảng tài chính số, ứng dụng quản lý dòng tiền, POS số hóa và công cụ tài chính thay thế ngân hàng truyền thống.

Theo ông Nguyễn Quang Khải, Phó Giám đốc Khối giải pháp bán lẻ, Công ty cổ phần Misa chia sẻ, từ ngày 1/1/2026, chủ trương xóa bỏ thuế khoán sẽ chính thức được triển khai. Để quá trình chuyển đổi này diễn ra thuận lợi, các hộ kinh doanh cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng - không chỉ về kiến thức pháp lý, mà còn về công cụ, giải pháp công nghệ để việc xuất hoá đơn, kê khai, nộp thuế được thực hiện nhanh chóng, chính xác và dễ dàng. Hiện MISA đã cung cấp các ứng dụng hỗ trợ liên quan đến thuế, kế toán thuế cho  50.000 hộ kinh doanh ở mọi quy mô.

Fintech cũng là hạt nhân chủ lực giúp thúc đẩy và phổ cập hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam trong thời gian qua. Báo cáo của IDS chỉ rõ thanh toán không dùng tiền mặt là một trong những lĩnh vực tăng trưởng và phát triển mạnh mẽ nhất sau khi thực hiện Chiến lược. Đồng thời, thanh toán không dùng tiền mặt cũng là lĩnh vực duy nhất mà Việt Nam vượt trội so với các quốc gia ở cùng bối cảnh xã hội, trình độ phát triển kinh tế được đưa vào so sánh.

Chia sẻ về tương lai của Fintech tại Việt Nam, nhóm nghiên cứu của IDS lưu ý rằng, xu hướng xây dựng chính sách đối với Fintech đang có dấu hiệu kém cởi mở trong giai đoạn vừa qua.

Theo đó, việc Fintech được cấp phép thử nghiệm dịch vụ trung gian thanh toán vào năm 2008 đã giúp tạo ra sự tăng trưởng đột phá đối với hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt.

Tuy nhiên, tới tháng 7/2025, cơ chế thử nghiệm tiếp theo cho việc thí điểm các giải pháp Fintech mới được ban hành, với sự ra đời của Nghị định số 94/2025/NĐ-CP. Như vậy, phải mất tới 17 năm để cơ quan quản lý chuyên ngành mở rộng thêm cơ sở pháp lý cho Fintech cung cấp các loại hình dịch vụ mới.

TS Nguyễn Đức Kiên, Chủ tịch Hội đồng khoa học IDS, Nguyên Tổ trưởng Tổ tư vấn kinh tế của Thủ tướng, nhấn mạnh việc xây dựng một môi trường chính sách liên tục hỗ trợ đổi mới sáng tạo, thúc đẩy sự phát triển của các nhân tố mới như Fintech là rất quan trọng để các chủ thể tham gia thị trường tài chính không ngừng học hỏi, cải thiện, nâng cao năng lực cạnh tranh. Nếu không tiếp tục có tư duy cởi mở trong việc xây dựng chính sách để thúc đẩy chuyển đổi số, thì các thành quả ban đầu sẽ bị đẩy lùi.

Trong phiên thảo luận tại tọạ đàm, đại diện các Ủy ban của Quốc hội, các bộ ngành, chuyên gia kinh tế, đã chia sẻ thêm về các thách thức và giải pháp hoàn thiện môi trường chính sách để phát triển lành mạnh và bền vững thị trường dịch vụ tài chính số, phục vụ cho việc thực thi hiệu quả Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia giai đoạn tiếp theo.