Quỹ tín dụng nhân dân có nguy cơ mất lợi thế trước xu thế số hóa

Phát biểu tại Hội thảo quốc tế “Củng cố, nâng cao vai trò của hệ thống Quỹ tín dụng nhân dân trong nền kinh tế và khu vực kinh tế tập thể” do Bộ Tài chính phối hợp với Liên đoàn Hợp tác xã Raiffeisen Cộng hoà Liên bang Đức tổ chức vào chiều 12/3 tại Hà Nội, các đại biểu nêu vấn đề, là kênh tín dụng quan trọng của khu vực kinh tế tập thể, hệ thống Quỹ tín dụng nhân dân có nguy cơ mất lợi thế khi xu hướng số hóa tài chính, fintech và ngân hàng số ngày càng phát triển.

Ông Bùi Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Doanh nghiệp tư nhân và Kinh tế tập thể (Bộ Tài chính) cho biết: Quỹ tín dụng nhân dân (QTDND) là mô hình hợp tác xã hoạt động trong lĩnh vực tín dụng, được xây dựng và hoạt động trên nguyên tắc tương trợ, tự chủ và trách nhiệm cộng đồng. Khác với các tổ chức tín dụng thương mại, QTDND lấy thành viên làm trung tâm, gắn chặt với cộng đồng địa phương và phục vụ trực tiếp nhu cầu sản xuất, kinh doanh, đời sống chính đáng của người dân.

Cũng theo ông Bùi Anh Tuấn, Chiến lược phát triển kinh tế tập thể, hợp tác xã giai đoạn 2021-2030 cũng đã xác định QTDND là một trong những thành tố then chốt nhằm thúc đẩy tài chính phục vụ khu vực kinh tế tập thể, hỗ trợ các hợp tác xã phát triển sản xuất hàng hóa. Đến nay, cả nước có hơn 1.175 QTDND đang hoạt động, với tổng nguồn vốn đạt trên 191.000 tỷ đồng và tổng dư nợ hơn 138.000 tỷ đồng, đóng góp quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương, đặc biệt đối với lĩnh vực kinh tế tập thể và khu vực nông nghiệp, nông thôn.

Theo Bộ Tài chính, nhằm triển khai thực hiện Luật Hợp tác xã năm 2023 và Chiến lược phát triển kinh tế tập thể, hợp tác xã giai đoạn 2021 - 2030, Bộ Tài chính đang hoàn thiện hồ sơ trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình tổng thể phát triển kinh tế tập thể giai đoạn 2026 - 2030, trong đó có các nội dung liên quan đến phát triển hệ thống QTDND với tư cách là một loại hình hợp tác xã; đồng thời cũng là một tổ chức có vai trò dẫn dắt, thúc đẩy các hợp tác xã khác phát triển thông qua cung cấp nguồn vốn tín dụng hiệu quả.

Ông Hoàng Việt Dũng - Phó Cục trưởng - Cục An toàn hệ thống các tổ chức tín dụng (Ngân hàng Nhà nước Việt Nam) cho rằng: Tính đến ngày 31/12/2025, hệ thống QTDND có 1.175 QTDND, trong đó, 26 QTDND có tổng tài sản trên 500 tỷ đồng (lớn nhất là QTDND Nông trường Mộc Châu với tổng tài sản đạt khoảng 1.460 tỷ đồng), 319 QTDND có tổng tài sản từ 200 tỷ đồng đến dưới 500 tỷ đồng.

Hệ thống QTDND hoạt động tại 31 tỉnh, thành phố, với gần 2 triệu thành viên. Tổng tài sản đạt 203 nghìn tỷ đồng, tăng mạnh so với các năm trước. Tiền gửi của khách hàng và dư nợ cho vay tăng trưởng ổn định (tương ứng 178,3 nghìn tỷ đồng và 147,2 nghìn tỷ đồng), tỷ lệ nợ xấu được kiểm soát ở mức thấp 0,89%.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, qua hoạt động thanh tra, kiểm tra, giám sát cho thấy hệ thống QTDND cũng đang bộc lộ một số tồn tại, hạn chế và đối mặt với một số nguy cơ cần được nhìn nhận một cách toàn diện. Những tồn tại, hạn chế của QTDND có thể kể đến đó là, có biểu hiện phát triển chưa phù hợp với tôn chỉ, mục đích hoạt động của loại hình tổ chức tín dụng là hợp tác xã, thiên về mục tiêu lợi nhuận đơn thuần, chưa bám sát mục tiêu hoạt động, chưa quan tâm, chăm lo đúng mức đến lợi ích của thành viên. Bộ máy quản trị, điều hành, kiểm soát và kiểm toán nội bộ tại một số QTDND còn yếu, trong đó vấn đề về rủi ro đạo đức của cán bộ vẫn là nguy cơ tiềm ẩn lớn nhất ảnh hưởng đến an toàn hoạt động của quỹ…

Bên cạnh đó, xu hướng số hóa làm thay đổi mạnh mẽ hành vi người dùng, đặc biệt là thế hệ trẻ - những người ưu tiên trải nghiệm tài chính nhanh chóng, liền mạch, cá nhân hóa và dễ dàng truy cập qua thiết bị di động, đồng thời xu hướng phát triển mạnh mẽ của fintech, mobile banking với khả năng tiếp cận linh hoạt tới khách hàng đặt QTDND trước nguy cơ mất lợi thế về địa bàn, thu hẹp thị phần và suy giảm hiệu quả hoạt động, từng bước dẫn đến yếu kém. Nhiều QTDND chưa nhận thức và chủ động xây dựng chiến lược để tái định vị vai trò, mở rộng cộng đồng thành viên - vốn là nền tảng cốt lõi của mô hình hợp tác xã, tập trung phục vụ thành viên.

Trước những tồn tại, hạn chế và nguy cơ mà các QTDND đang phải đối mặt, các chuyên gia cho rằng, việc triển khai các giải pháp để củng cố, phát triển hệ thống QTDND cần được thực hiện một cách đồng bộ, toàn diện và dựa trên các nguyên tắc thận trọng, minh bạch, phù hợp với đặc thù mô hình tổ chức tín dụng là hợp tác xã.

Theo đó, một số giải pháp được đề xuất để củng cố hệ thống và hoạt động của QTDND, bao gồm: Hoàn thiện khung khổ pháp lý, tạo điều kiện để quỹ hoạt động đúng tôn chỉ, mục đích, hỗ trợ thành viên thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội; Tiếp tục tăng cường công tác quản lý, thanh tra, kiểm tra, giám sát, xử lý đối với quá trình sắp xếp lại QTDND và hoạt động của các QTDND để kịp thời cảnh báo rủi ro, ngăn chặn, đẩy lùi các nguy cơ tiềm ẩn rủi ro, xử lý các hành vi sai phạm, áp dụng can thiệp sớm, kiểm soát đặc biệt, không để các yếu kém kéo dài, tiềm ẩn nguy cơ đổ vỡ ngoài tầm kiểm soát.

Cùng với đó, tiếp tục tập trung nâng cao năng lực quản trị, điều hành, năng lực tài chính của từng QTDND, nhằm nâng cao nhận thức và cam kết thực hiện đúng tôn chỉ, mục đích, tuân thủ các nguyên tắc, quy định của hệ thống và chủ trương, chính sách của nhà nước. Tiếp tục tăng cường sự phối hợp chặt chẽ của Ngân hàng Nhà nước và các bộ, ngành, chính quyền địa phương, Hiệp hội QTDND, Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam trong việc hoàn thiện cơ chế chính sách, hỗ trợ xử lý QTDND yếu kém và tuyên truyền sâu rộng về bản chất, giá trị tốt đẹp của mô hình hợp tác xã trong lĩnh vực tài chính.

Cuối cùng, cần tăng cường sự hỗ trợ của các bộ, ngành, UBND tỉnh, thành phố có liên quan thông qua việc nghiên cứu, triển khai các giải pháp đồng bộ nhằm hỗ trợ hoạt động của hệ thống QTDND và Ngân hàng Hợp tác xã như nghiên cứu, hướng dẫn hoặc tham mưu cấp có thẩm quyền ban hành quy định hướng dẫn để có cơ sở thực hiện tăng vốn cho Ngân hàng Hợp tác xã từ nguồn Ngân sách nhà nước; có chính sách ưu tiên, dành quỹ đất, trụ sở dôi dư từ quá trình sắp xếp đơn vị hành chính cho các QTDND, Ngân hàng Hợp tác xã thuê, mua theo quy định, kể cả trường hợp chỉ định.

Hiện, Việt Nam có hơn 1.170 Quỹ Tín dụng nhân dân ( QTDND) đang hoạt động, với tổng nguồn vốn đạt trên 191.000 tỷ đồng và tổng dư nợ hơn 138.000 tỷ đồng, đóng góp quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương, đặc biệt đối với lĩnh vực kinh tế tập thể và khu vực nông nghiệp, nông thôn./.