“Cú sốc kép” đẩy giá lương thực leo thang

Người dân mua sắm tại siêu thị ở Millbrae, Mỹ. Ảnh: THX/TTXVN

Giá những mặt hàng thiết yếu trong các hộ gia đình sẽ "hầu như không giảm trở lại" do tác động cộng hưởng của cuộc chiến giữa Mỹ và Israel với Iran nổ ra vào tháng 2/2026 và gió ấm hơn từ hiện tượng El Nino.

Theo báo cáo mới nhất của tổ chức phi lợi nhuận Energy và Climate Intelligence Unit (ECIU) - có trụ sở tại London (Anh), giá thực phẩm tăng mạnh sau những "cú sốc lớn" nhưng chỉ giảm chậm và một phần sau đó, khiến các hộ gia đình phải trả hóa đơn mua thực phẩm cao hơn.

Báo cáo dựa trên dữ liệu 30 năm của Anh cho biết, giá bán lẻ chỉ giảm 1% so với mức tăng ban đầu sau 6 tháng, 5% sau 1 năm và 7% sau 2 năm. Tính theo giá trị điều chỉnh theo tiền lương, chỉ khoảng 1/3 (khoảng 33%) cú sốc về khả năng chi trả được khắc phục sau 2 năm.

Hiện tượng này, trong đó giá thực phẩm "tăng nhanh nhưng lại giảm từ từ", cũng giải thích tại sao giá thực phẩm không trở lại mức trước đại dịch COVID-19, ngay cả sau khi những cú sốc gây ra sự tăng giá đã giảm bớt.

Báo cáo nêu rõ: "Một khi giá cả tăng lên, xét về mặt danh nghĩa, chúng hầu như không giảm trở lại. Trên thực tế, mỗi cú sốc đều khiến giá cả sinh hoạt đối với các hộ gia đình tăng lên vĩnh viễn".

Mặc dù báo cáo trên sử dụng dữ liệu của Anh, nhưng các tác động tương tự có thể sẽ xảy ra trên khắp châu Âu. Nhà phân tích thực phẩm và nông nghiệp Chris Jaccarini của ECIU nói với tờ The National (UAE): “Ở châu Âu, dù khó có thể khẳng định chắc chắn, nhiều yếu tố thúc đẩy và hệ thống thực phẩm tương tự như ở Anh, vì vậy chúng ta có thể dự đoán sẽ thấy một kịch bản tương tự, với giá cả tăng nhanh hơn so với mức giảm”.

Trong khi đó, hiện tượng El Nino khiến nhiệt độ Thái Bình Dương tăng lên tới 2°C trong năm nay dự kiến sẽ ảnh hưởng đến ca cao, dầu ăn, gạo và đường, với những rủi ro rộng hơn đối với các sản phẩm khác có liên quan đến vùng nhiệt đới, như chuối, trà, cà phê, sôcôla và thịt từ động vật được nuôi bằng đậu nành.

Theo báo cáo của JP Morgan, tác động của hiện tượng El Nino đến giá cả nông sản sẽ bắt đầu xuất hiện vào mùa Hè, nhưng sẽ đạt đỉnh điểm vào mùa Đông năm sau. Tác động này cũng sẽ phụ thuộc phần lớn vào khả năng chuyển sang trồng các loại cây trồng chịu hạn của nông dân.

Phân tích sâu hơn của JP Morgan cho thấy tác động đến nông nghiệp và chuỗi cung ứng thực phẩm sẽ mang tính toàn cầu. Việc eo biển Hormuz bị phong toả "kép" đã gây ảnh hưởng lớn đến nguồn cung năng lượng và phân bón toàn cầu. Hơn 36% lượng urê toàn cầu, nguyên liệu cần thiết để sản xuất phân bón giàu nitơ, đến từ Vùng Vịnh. Sản lượng urê đã giảm kể từ khi cuộc xung đột tại Trung Đông bùng nổ vào cuối tháng 2 năm nay.

Những nông dân bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi các tác động cộng hưởng sẽ ở Brazil và Ấn Độ, cả hai nước đều là những nhà nhập khẩu nitơ lớn từ Vùng Vịnh, như đã được chứng minh bởi hiện tượng El Nino năm 2023 - 2024, xảy ra sau khi cuộc xung đột tại Ukraine bùng phát từ tháng 2/2022. Brazil sản xuất 10% lượng ngô của thế giới, trong khi Ấn Độ sản xuất 14% lượng lúa mì và gần 1/3 (28%) lượng gạo của thế giới.

Trong bối cảnh trên, ông Jaccarini kêu gọi tập trung trở lại vào các mục tiêu phát thải ròng bằng không để bảo vệ các hộ gia đình khỏi những tác động cộng hưởng của chiến tranh và thời tiết cực đoan. Ông Jaccarini cho rằng chiến tranh và thời tiết cực đoan đang ngày càng đẩy giá cả hàng hóa mua sắm hàng tuần lên cao. Cách duy nhất để ngăn chặn nguy cơ lũ lụt và hạn hán ngày càng gia tăng là đạt được mục tiêu phát thải ròng bằng không và đưa khí hậu trở lại trạng thái cân bằng. Điều đó có nghĩa là giảm sự phụ thuộc vào dầu khí. Như số liệu cho thấy, một khi giá cả đã tăng, xu hướng này sẽ tiếp tục kéo dài, do đó phòng ngừa là cách chữa trị duy nhất.

Về phần mình, Henry Dimbleby, cựu lãnh đạo Chiến lược Lương thực Quốc gia của Chính phủ Anh, nhấn mạnh rằng cần phải giải quyết tận gốc nguyên nhân gây ra lạm phát lương thực (hiện tượng giá cả các mặt hàng lương thực và thực phẩm thiết yếu tăng lên liên tục trong một khoảng thời gian), vì hệ thống lương thực của thế giới gắn chặt với chi phí năng lượng, phân bón và vận chuyển và chúng ta đã xây dựng quá ít khả năng chống chịu cho chuỗi cung ứng và sản xuất. Khi biến đổi khí hậu và sự bất ổn về năng lượng trở nên tồi tệ hơn, các cú sốc có khả năng sẽ xảy ra thường xuyên hơn và nghiêm trọng hơn.