Cuộc cải cách “chạm” đến từng hộ kinh doanh

Nhiều hộ kinh doanh nhỏ lẻ trên cả nước đang bước vào giai đoạn quan trọng để chính thức chuyển từ cơ chế thuế khoán sang kê khai từ ngày 1/1/2026. Đây không chỉ là sự thay đổi về hình thức tính thuế, mà là một cuộc cải cách sâu rộng trong tư duy quản lý, phương thức thực thi và mối quan hệ giữa cơ quan thuế với người nộp thuế. Quá trình chuyển đổi này được kỳ vọng sẽ góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng và hiện đại hơn, đúng tinh thần Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân nhằm cải cách chính sách thuế, hướng tới nền tài chính quốc gia bền vững.

Tại nhiều địa phương, ngành thuế đang khẩn trương tổ chức các hội nghị hướng dẫn, đối thoại với người nộp thuế, tập huấn về quy trình kê khai, nộp thuế điện tử và sử dụng hóa đơn từ máy tính tiền. Các Thuế tỉnh phối hợp với chính quyền cơ sở, hội doanh nghiệp và doanh nghiệp công nghệ để đồng hành cùng hộ kinh doanh trong từng bước triển khai.

Theo ông Mai Sơn, Phó Cục trưởng Cục Thuế, đến nay, 98% hộ kinh doanh kê khai đã nộp thuế điện tử, hơn 18.500 hộ khoán đã chuyển sang kê khai, và 133.000 hộ đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử từ máy tính tiền. Con số này thể hiện nỗ lực lớn của toàn ngành thuế trong công cuộc chuyển đổi số, đồng thời cho thấy sự thích ứng nhanh của cộng đồng hộ kinh doanh.

Phó Cục trưởng Mai Sơn cho rằng chuyển đổi từ khoán sang kê khai không chỉ là thay đổi cách tính thuế, mà là một cuộc chuyển mình toàn diện, từ trong phương thức quản lý, tư duy phục vụ và cách thức đồng hành với người nộp thuế. Cơ quan thuế xác định cần có sự đổi mới đột phá và quan trọng hơn là sự đồng hành cùng người nộp thuế nhằm bảo đảm lộ trình xóa bỏ thuế khoán được triển khai thuận lợi, hiệu quả.

Theo ông Mai Sơn, trên thực tế, việc chuyển từ thuế khoán sang kê khai sẽ không quá phức tạp như nhiều người nghĩ. Bà con chỉ cần bắt đầu bằng việc: Làm quen ghi chép sổ sách theo chế độ quy định đầy đủ, đăng ký và sử dụng hóa đơn điện tử nếu thuộc đối tượng theo quy định; đồng thời làm quen với các ứng dụng hỗ trợ khai, nộp thuế điện tử như eTax Mobile.

Hiện nay, cơ quan thuế đã cung cấp miễn phí các dịch vụ thuế điện tử tích hợp từ đăng ký thuế, kê khai đến nộp thuế, giúp hộ kinh doanh có thể kê khai, nộp thuế nhanh chóng, mọi lúc, mọi nơi chỉ với vài thao tác trên điện thoại thông minh, máy tính mà không phải trực tiếp đến cơ quan thuế.

Ông Mai Sơn cũng cho biết, để bà con yên tâm chuyển đổi, ngành thuế đã và đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp hỗ trợ trên tinh thần đồng hành cùng người nộp thuế. Đó là, tham mưu hoàn thiện thể chế, chính sách minh bạch, công bằng; ngành thuế sẽ tiếp tục đơn giản hóa, cải cách thủ tục hành chính, tăng cường cung cấp dịch vụ thuế điện tử thông minh, tự động hóa; đổi mới, đa dạng hóa tuyên truyền theo từng đối tượng, hướng dẫn dễ hiểu, dễ làm; đồng thời, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực ngành thuế, củng cố tư duy, nhận thức lấy người nộp thuế làm trung tâm phục vụ.

Ở góc độ chuyên môn, bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam (VTCA) nhận định, việc chuyển từ thuế khoán sang kê khai là cải cách quan trọng trong hiện đại hóa quản lý thuế, giúp minh bạch doanh thu, công bằng nghĩa vụ thuế và giảm rủi ro cho cả cơ quan thuế lẫn người nộp thuế. Cải cách này sẽ khuyến khích các hộ kinh doanh có trách nhiệm hơn với hoạt động của mình, đồng thời tạo nền tảng để họ phát triển thành doanh nghiệp trong tương lai.

Doanh nghiệp phần mềm kế toán và dịch vụ số đang trở thành cầu nối quan trọng trong quá trình này. Các công ty đã thiết kế gói sản phẩm riêng cho hộ kinh doanh nhỏ, giao diện đơn giản, tự động tạo báo cáo, kết nối trực tiếp với cổng hóa đơn điện tử và cổng nộp thuế. Đồng hành với cơ quan thuế trong quá trình này, Công ty cổ phần MISA đã triển khai chương trình “Tặng miễn phí phần mềm cho 2 triệu hộ kinh doanh thực hiện xóa bỏ thuế khoán theo Nghị quyết 68-NQ/TW”. Chương trình được đánh giá là giải pháp thiết thực, giúp các hộ kinh doanh làm quen với phương thức quản lý thuế minh bạch hơn, giảm chi phí tuân thủ và hạn chế sai sót trong giai đoạn đầu chuyển đổi.

Quá trình chuyển đổi từ khoán sang kê khai đang dần cho thấy những tín hiệu tích cực. Từ thực tế của các địa phương, phần lớn hộ kinh doanh ủng hộ chủ trương mới, đã bắt đầu sử dụng phần mềm kế toán đơn giản, quen dần với hóa đơn điện tử và hình thành thói quen lưu giữ chứng từ. Một số hộ sau khi chuyển đổi cho biết, họ thấy việc kê khai giúp dễ theo dõi doanh thu, chi phí hơn, đồng thời mở ra cơ hội được khấu trừ chi phí, hoàn thuế hoặc tiếp cận vốn vay dễ dàng hơn nhờ có hồ sơ tài chính rõ ràng.

Trong khi đó, anh Trần Văn Hùng, chủ tiệm sửa xe máy tại Ninh Bình, cho biết, từ ngày dùng phần mềm kê khai và hóa đơn điện tử, việc ghi chép, theo dõi doanh thu dễ hơn nhiều. Mọi thứ lưu trên hệ thống, không sợ sai sót.

Chị Nguyễn Thị Lan, chủ một quán cà phê nhỏ tại Hà Nội, chia sẻ: “Tôi hiểu đây là hướng đi đúng, giúp minh bạch hơn, nhưng vẫn lo lắng vì việc kê khai khá phức tạp. Nếu có hướng dẫn cụ thể và phần mềm dễ sử dụng thì chúng tôi sẽ yên tâm hơn.”

Tuy vậy, vẫn còn không ít thách thức như nhiều hộ kinh doanh nhỏ, đặc biệt ở vùng nông thôn, vẫn chưa có đủ thiết bị công nghệ, chưa hiểu rõ quy trình kê khai hoặc lo ngại chi phí phần mềm, chữ ký số.

Theo các chuyên gia, để quá trình này thành công, cần có chính sách hỗ trợ chuyển đổi linh hoạt, cho phép hộ kinh doanh có thời gian làm quen và được hướng dẫn cụ thể. Cơ quan thuế cần tiếp tục triển khai các kênh hỗ trợ trực tuyến, video hướng dẫn, tổ chức “điểm hỗ trợ kê khai” tại địa phương, đồng thời tăng cường đối thoại với người nộp thuế.

Ở cấp cơ sở, Thuế các tỉnh đang được giao nhiệm vụ tổ chức tập huấn, tư vấn và hỗ trợ kỹ thuật cho hộ kinh doanh, phối hợp với các công ty công nghệ để bảo đảm mọi người đều có thể sử dụng phần mềm kê khai. Một số địa phương đã lập các “tổ hỗ trợ kê khai điện tử” lưu động tại các chợ, trung tâm thương mại, giúp hộ kinh doanh thực hành trực tiếp trên máy tính, điện thoại.

Cùng với sự chuẩn bị của cơ quan thuế, chính các hộ kinh doanh cũng cần chủ động hơn. Việc kê khai sẽ thuận lợi nếu hộ kinh doanh thực hiện tốt 5 việc: kiểm kê sổ sách, lưu chứng từ hợp lệ; đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử; tham gia tập huấn tại địa phương; chọn phần mềm phù hợp và cập nhật thông tin kịp thời qua cổng dịch vụ thuế điện tử.

Các chuyên gia nhận định, việc chuyển từ thuế khoán sang kê khai không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật mà còn là bước ngoặt tư duy trong quản trị tài chính của khu vực hộ kinh doanh. Khi thu nhập, chi phí và nghĩa vụ thuế được minh bạch, công bằng, người kinh doanh sẽ có thêm động lực mở rộng quy mô, tiếp cận chính sách tín dụng, bảo hiểm và các hỗ trợ chính thức của Nhà nước.