Cuộc chiến chip leo thang phản ánh tương lai ảm đạm của toàn cầu hóa

Điều ngày không những đã thiết lập "trần kỹ thuật" cho ngành công nghiệp chip của Trung Quốc, mà còn mở rộng sang việc hạn chế sản xuất thương mại theo quy trình công nghệ đã có hiện nay. Chẳng hạn, Hà Lan không những ngừng bán máy in thạch bản cho Trung Quốc, mà ngay cả linh kiện và bảo trì hậu mãi cũng phải dừng lại.

Điều này đã giải thích tại sao Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Tần Cương đã kêu gọi Phó Thủ tướng kiêm Ngoại trưởng Hà Lan Wopke Hoekstra "cùng duy trì sự ổn định của chuỗi sản xuất và cung ứng quốc tế" trong cuộc điện đàm ngày 30/1 sau khi thông tin trên được tiết lộ, với thái độ khá nhã nhặn, phản ánh sự nghiêm trọng của tình hình.

Bên cạnh đó, Mỹ gia tăng sức ép, phát đi thông tin đang xây dựng chính sách cắt đứt nguồn cung đối với "ông lớn" công nghệ truyền thông Huawei của Trung Quốc, bao gồm các dự án thiết bị 4G hiện có, Wifi6 và Wife7, trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán hiệu năng cao (HPC) và điện toán đám mây.   

Tại lễ khởi công nhà máy ở Mỹ vào cuối năm 2022, nhà sáng lập TSMC Trương Trung Mưu phát biểu nhấn mạnh "toàn cầu hóa dường như đã chết". Quan sát cụ thể từ ngành công nghiệp chip có thể hiểu được hàm ý của câu nói này. TSMC đến Mỹ xây dựng nhà máy dưới sức ép vô cùng mạnh từ Mỹ, đồng thời vì lý do này mà họ thậm chí phải chuyển một bộ phận nhân tài kỹ thuật tương ứng từ Đài Loan (Trung Quốc).

TSMC đại diện cho Đài Loan trong chuỗi công nghiệp chip toàn cầu và chiếm một vị trí quan trọng thông qua việc tối ưu hóa hiệu quả sản xuất ngày càng hoàn thiện hơn. Tuy nhiên, nếu tách rời sự hợp tác của các nước khác, Đài Loan cũng không thể độc lập sản xuất chip. Sản xuất chip rất phức tạp và chỉ dựa vào toàn cầu hóa mới có thể thực hiện được, bởi không quốc gia nào có tất cả công nghệ và nguyên liệu trong hệ sinh thái đặc biệt này.  

Do đó, việc loại trừ Trung Quốc chỉ có thể là cục diện cùng thua. Đương nhiên, xét về góc độ hiệu quả kinh tế thì quả đúng như vậy, nhưng đáng tiếc cuộc đọ sức nước lớn hiện nay đã làm đảo lộn các giá trị hiện có, những cân nhắc về an ninh quốc gia hiện đã vượt quá cân nhắc hiệu quả trong sản xuất kinh tế.

Mặc dù việc trấn áp ngành công nghiệp chip của Trung Quốc cũng gây tổn hại đối với lợi ích của các nhà sản xuất của Mỹ, Nhật Bản và Hà Lan, cũng như người tiêu dùng toàn cầu, nhưng tính toán "Trung Quốc sẽ thê thảm hơn" đã áp đảo tất cả, đặc biêt là đòn đánh đối với ngành công nghiệp quân sự Trung Quốc.

Bên cạnh hiệu quả kinh tế và sản xuất, một cái giá lớn khác của việc loại trừ Trung Quốc là cản trở sự chia sẻ tri thức và thành tựu nghiên cứu khoa học trên toàn cầu. Kinh nghiệm hàng thập kỷ sau cuộc Chiến tranh lạnh cho thấy bên cạnh động lực tạo ra của cải hiệu suất cao, toàn cầu hóa còn đẩy nhanh tiến trình phát triển khoa học và công nghệ do sự trao đổi chặt chẽ giữa giới trí thức ở các quốc gia khác nhau, xây dựng vòng tuần hoàn tích cực để thúc đẩy tiến bộ kinh tế.

Việc tách khỏi Trung Quốc không chỉ cắt đứt thị trường khổng lồ, mà còn loại bỏ nhiều tài năng nghiên cứu khoa học xuất sắc của Trung Quốc. Tuy nhiên, cùng với việc xói mòn lòng tin lẫn nhau giữa Trung Quốc và nước ngoài, cạnh tranh và thậm chí là đối đầu ý thức được tăng cường, nên rất khó để khôi phục lại các giao lưu và hợp tác trước đây.

Mặc dù toàn cầu hóa "dường như đã chết", nhưng suy cho cùng vẫn chưa đến mức tuyệt vọng. Trường hợp của ngành công nghiệp chip chứng minh rằng hợp tác toàn cầu có lợi cho cả hai, ngược lại đối đầu lại gây tổn hại cho cả hai. Động thái này của Mỹ có lẽ là để bóp nghẹt sự phát triển quân sự của Trung Quốc, tuy nhiên thị trường tiêu dùng của các nước cũng bị vạ lây.

Trong bối cảnh công nghệ ngày càng trở nên phổ biến cho mục đích quân sự và dân sự, việc cắt đứt cả hai là điều không dễ dàng. Ngược lại, điều này cũng chứng tỏ tính tất yếu của toàn cầu hóa kinh tế, bởi hy sinh hiệu quả sản xuất đồng nghĩa với làm suy giảm chất lượng cuộc sống.

Vì vậy, các quốc gia phải nỗ lực sửa chữa và thúc đẩy phân công lao động, hợp tác trong chuỗi sản xuất toàn cầu./.