Đa mục tiêu, đa giá trị để nâng cao hiệu quả công trình thủy lợi
BNEWS Từ phục vụ tưới, tiêu, hệ thống thủy lợi đang được định hướng khai thác đa mục tiêu, vừa tạo thêm nguồn lực, vừa nâng cao khả năng thích ứng biến đổi khí hậu và bảo vệ môi trường.
Nhiều hệ thống thủy lợi đã phát triển các dịch vụ du lịch, nuôi trồng thủy sản. Ảnh minh họa: Đình Quân - TTXVN
Trong bối cảnh nhu cầu sử dụng nước ngày càng đa dạng, biến đổi khí hậu diễn biến khó lường và nguồn lực đầu tư còn hạn chế, hệ thống thủy lợi đang được định hướng chuyển từ phục vụ đơn thuần sản xuất nông nghiệp sang khai thác đa mục tiêu, đa giá trị. Đây là giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng công trình, tạo thêm nguồn lực cho quản lý, bảo trì, hiện đại hóa hệ thống, đồng thời tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo vệ nguồn nước, môi trường.
Việt Nam hiện có 904 hệ thống thủy lợi có quy mô phục vụ từ 200 ha trở lên; trong đó 122 hệ thống vừa và lớn phục vụ trên 2.000 ha. Cả nước có gần 7.000 đập, hồ chứa thủy lợi; khoảng 20.000 trạm bơm; 43.000 cống và 270.000 km kênh mương các loại.Hệ thống công trình thủy lợi đang cấp nước cho khoảng 7,3 triệu ha lúa, 1,5 triệu ha rau màu, cây công nghiệp; cung cấp khoảng 6,5 tỷ m3 nước phục vụ sinh hoạt và công nghiệp; ngăn mặn cho 0,87 triệu ha, cải tạo chua phèn 1,6 triệu ha và tiêu cho 1,72 triệu ha đất nông nghiệp. Nhiều công trình còn tham gia cắt giảm lũ, chống ngập đô thị, kết hợp phát điện, nuôi trồng thủy sản, phát triển du lịch, dịch vụ và năng lượng.Trong điều kiện thời tiết ngày càng cực đoan, những chức năng này càng có ý nghĩa. Hồ chứa, đập và hệ thống kiểm soát nước không chỉ bảo đảm nguồn nước cho sản xuất mà còn góp phần điều tiết dòng chảy, giảm tác động của hạn hán, lũ lụt, xâm nhập mặn và hỗ trợ bảo đảm an ninh nguồn nước.Thực tế cho thấy, khai thác tổng hợp các công trình thủy lợi đã bước đầu tạo thêm nguồn thu cho các đơn vị quản lý, khai thác. Năm 2025, doanh thu từ các sản phẩm, dịch vụ thủy lợi khác đạt khoảng 1.247 tỷ đồng, chiếm khoảng 20% tổng doanh thu, tăng 18% so với năm 2022 và gấp khoảng 5 lần năm 2017. Nguồn thu này góp phần bổ sung kinh phí cho quản lý, vận hành, duy tu, bảo trì công trình, từng bước giảm sự phụ thuộc vào ngân sách nhà nước.Tuy nhiên, kết quả vẫn chưa tương xứng với tiềm năng của hệ thống thủy lợi. Nhiều đơn vị còn lúng túng trong xác định mô hình khai thác, xây dựng phương án tài chính và tổ chức các dịch vụ phù hợp.Tại Thái Nguyên, địa phương đang rà soát hệ thống 46 hồ lớn, 26 hồ vừa và 39 hồ nhỏ để xác định những công trình có khả năng kết hợp nhiều mục đích sử dụng. Theo ông Dương Văn Hào, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Thái Nguyên, quan điểm là tối đa hóa nhiệm vụ của các hồ, trong đó một công trình có thể đồng thời phục vụ cấp nước sinh hoạt, sản xuất, du lịch, phát điện hoặc các hoạt động kinh tế khác nếu bảo đảm yêu cầu về an toàn và bảo vệ nguồn nước.Cùng với nhiệm vụ thủy lợi truyền thống, Công ty TNHH MTV Khai thác thủy lợi Thái Nguyên cũng từng bước phát triển các dịch vụ phù hợp với điều kiện công trình. Ông Nguyễn Hồng Thái, Giám đốc công ty cho biết, doanh thu của đơn vị tăng từ khoảng 22 tỷ đồng năm 2023 lên 26 tỷ đồng năm 2024 và 32 tỷ đồng năm 2025.Tại Hà Tĩnh, hệ thống 125 công trình do Công ty TNHH MTV Thủy lợi Hà Tĩnh quản lý, khai thác vừa phục vụ tưới khoảng 103.000 ha đất sản xuất, vừa có khả năng cung cấp nước thô cho các nhà máy nước sinh hoạt, công nghiệp, kết hợp phát triển thủy điện và một số dịch vụ phù hợp.Ở Đồng Nai, 215 công trình thủy lợi đang được khai thác theo hướng vừa bảo đảm tưới, tiêu, ngăn mặn, vừa cấp nước cho sinh hoạt, công nghiệp và phát triển dịch vụ. Địa phương cũng tính đến khai thác hợp lý vùng bán ngập, phát triển nuôi trồng thủy sản, du lịch lòng hồ, du lịch sinh thái, đồng thời cải tạo cảnh quan môi trường khu vực công trình.
Hồ chứa nước Dầu Tiếng là công trình thủy lợi đặc biệt quan trọng. Ảnh: Giang Phương - TTXVN
Tin liên quan
