Đảm bảo an toàn trên mỗi chuyến tàu xuyên Việt

Mạng lưới đường sắt tại Việt Nam trải dài qua nhiều vùng miền với điều kiện địa hình và thời tiết phức tạp. Bên cạnh đó, trên mạng lưới đường sắt quốc gia hiện có gần 4.000 điểm giao cắt giữa đường bộ và đường sắt, nguy cơ xảy ra sự cố hiện hữu. Trong điều kiện biến đổi thời tiết ngày càng khó lường, việc nâng cao năng lực giám sát và điều hành tập trung được đánh giá là yêu cầu cấp thiết.

Triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam vừa đưa vào hoạt động Trung tâm chỉ huy xử lý tình huống khẩn cấp. Đây được xem là “bộ não” điều hành công tác ứng phó thiên tai, sự cố vận tải trên toàn hệ thống.

Trung tâm chỉ huy xử lý tình huống khẩn cấp hoạt động 24/24 giờ, duy trì kết nối trực tuyến với các đơn vị hiện trường trên toàn mạng lưới; đồng thời thực hiện giám sát và kiểm tra đột xuất hoạt động khai thác trên toàn tuyến đường sắt Bắc – Nam.

Theo Chủ tịch Hội đồng thành viên Tổng công ty Đường sắt Việt Nam Đặng Sỹ Mạnh, việc xây dựng và đưa vào vận hành trung tâm là bước tiến trong quá trình chuyển đổi số của ngành đường sắt, giúp nâng cao năng lực chỉ huy, điều hành và xử lý các tình huống khẩn cấp.

“Việc ứng dụng các thiết bị kỹ thuật số hiện đại và hệ thống truyền dữ liệu theo thời gian thực được kỳ vọng sẽ giúp lãnh đạo ngành đường sắt cập nhật nhanh tình hình, đưa ra quyết định kịp thời trong những tình huống khẩn cấp”, Chủ tịch Hội đồng thành viên Đặng Sỹ Mạnh nhấn mạnh.

Vừa qua, Trung tâm chỉ huy xử lý tình huống khẩn cấp đã đảm nhận việc khắc phục sự cố sà lan đâm va làm hư hỏng kết cấu cầu Ghềnh, ảnh hưởng trực tiếp đến biểu đồ chạy tàu trên toàn tuyến và phải điều chỉnh phương án tổ chức khai thác. Thông qua việc giám sát và điều hành tập trung tại trung tâm, các phương án xử lý nhanh chóng được xây dựng, đánh giá và triển khai hiệu quả. Chỉ trong 5 ngày, sự cố đã được khắc phục.

Trở lại thời điểm khi cả nước đang bước vào cao điểm phục vụ nhu cầu đi lại của nhân dân trong dịp nghỉ lễ 30/4 và 1/5, lưu lượng giao thông tăng cao, tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn giao thông. Đây cũng là thời gian chuẩn bị đến mùa mưa bão. Trong khi thời tiết ngày càng diễn biến phức tạp, khó dự báo, các hiện tượng thiên tai không còn tuân theo quy luật chu kỳ truyền thống mà có xu hướng thiết lập trạng thái biến động mới, có thể xảy ra bất thường, đột ngột, thực tế đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác chủ động ứng phó và xử lý tình huống.

Lúc này, Trung tâm chỉ huy xử lý tình huống khẩn cấp không chỉ phục vụ việc xử lý tình huống khẩn cấp mà còn hỗ trợ giám sát hoạt động thường ngày trên toàn mạng lưới. Từ đây có thể theo dõi công tác tuần đường, hoạt động của gác chắn, cũng như tình trạng hạ tầng tại từng vị trí cụ thể.

Tại Trung tâm chỉ huy xử lý tình huống khẩn cấp, hiện hệ thống tích hợp nhiều công nghệ giám sát và điều hành. Tới đây, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam sẽ tiếp tục nâng cấp để mở rộng kết nối với các đơn vị liên quan, hoàn thiện quy trình chỉ huy trong cứu hộ, cứu nạn và ứng phó thiên tai trên toàn mạng lưới đường sắt.

Đối với Tổng công ty Đường sắt Việt Nam, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là trụ cột phát triển của toàn ngành. Khoa học công nghệ là công cụ bảo đảm an toàn, nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả. Đổi mới sáng tạo tạo ra giá trị mới, mô hình mới, cách làm mới. Chuyển đổi số giúp minh bạch hóa, tối ưu quản lý, ra quyết định nhanh và chính xác dựa trên dữ liệu.

Tổng công ty Đường sắt Việt Nam đã ứng dụng công nghệ để quản lý, kiểm soát, bảo đảm an toàn giao thông đường sắt như lắp đặt camera hỗ trợ giám sát tại phòng trực ban chạy tàu; camera quan sát hành trình và camera cabin cho đầu máy; camera trong, ngoài nhà gác tại đường ngang có gác chắn; camera tại đường ngang cảnh báo tự động, có kết nối về trung tâm giám sát của các đơn vị phục vụ công tác giám sát, cảnh báo, ngăn ngừa các trường hợp vi phạm.

Hiện Tổng công ty Đường sắt Việt Nam đang xem xét áp dụng rộng rãi hệ thống hỗ trợ cảnh báo sớm chướng ngại vật tại các tuyến đường ngang phức tạp. Theo đó, hệ thống cảnh báo chướng ngại vật truyền tín hiệu trực tiếp lên đầu máy, giúp lái tàu chủ động xử lý từ xa, giảm thiểu tai nạn. Bởi, thực tế bên cạnh thách thức về điều kiện địa hình và thời tiết, mạng lưới đường sắt tại Việt Nam còn đứng trước nguy cơ xảy ra sự cố hiện hữu khi có khoảng 4.000 điểm giao cắt với đường bộ.

Thống kê của Cục Đường sắt Việt Nam cho thấy, chỉ trong 4 tháng từ đầu năm nay đã xảy ra 65 vụ tai nạn giao thông đường sắt, làm hơn 60 người tử vong và bị thương. Đáng chú ý, 50% số vụ tai nạn xảy ra tại các điểm giao cắt đường bộ - đường sắt; trong đó, tại lối đi tự mở chiếm tới 42%, tại các đường ngang hợp pháp chiếm 10%. Nguyên nhân chủ yếu được xác định do người tham gia giao thông thiếu chú ý quan sát, không tuân thủ tín hiệu, biển báo khi qua đường sắt.

Cũng từ ngày 15/5 tới đây, Nghị định số 81/2026/NĐ-CP ngày 19/3/2026 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường sắt chính thức có hiệu lực, với nhiều điểm mới hướng đến xử lý, ngăn chặn các hành vi vi phạm uy hiếp trực tiếp đến an toàn đường sắt. Từ đó, Nghị định góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực đường sắt, cũng như tạo cơ sở pháp lý cho việc xử phạt vi phạm hành chính được thực thi hiệu quả, bảo đảm tính răn đe của pháp luật.

Khi Việt Nam đang định hình xây dựng, vận hành hiệu quả các tuyến đường sắt nhằm phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, việc bảo đảm an toàn giao thông đường sắt không chỉ là bài toán với ngành đường sắt, mà còn trong ý thức của mỗi người dân. Cùng với việc tuyên truyền, công tác nâng cấp hạ tầng, hiện đại hóa tín hiệu, nâng cao năng lực giám sát và điều hành tập trung sẽ góp phần giảm thiểu sự cố, tai nạn, bảo đảm mỗi chuyến tàu an toàn, thông suốt.