Dân số già hóa - thách thức lớn cho tăng trưởng kinh tế Đông Nam Á

Tình trạng già hóa xã hội dường như không thể tránh khỏi, song nhiều quốc gia Đông Nam Á lại chưa có sự chuẩn bị tốt.

Tại Indonesia, chưa đến 30% dân số trong độ tuổi lao động được hưởng lương hưu công, theo dữ liệu do Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) tổng hợp năm 2021. Ngay cả ở Singapore, tỷ lệ này cũng dưới 60%, thấp hơn nhiều so với mức trung bình của OECD là 87%. Ngoài ra, nhiều quốc gia ở Đông Nam Á có độ tuổi nghỉ hưu sớm - ví dụ như 55 tuổi đối với người lao động bình thường ở Thái Lan và Malaysia.

Chuyên gia Shotaro Kumagai thuộc Viện Nghiên cứu Nhật Bản cho biết: “Các nước Đông Nam Á cũng chậm trong việc kết hợp bảo hiểm chăm sóc điều dưỡng tốt và các chương trình khác cho người già. Họ có thể thấy gánh nặng tài chính đối với chính phủ và các hộ gia đình tăng mạnh trong tương lai".

Tại Nhật Bản, chi tiêu an sinh xã hội, vốn chiếm 11% tổng sản phẩm quốc nội vào năm 1992 - khi tỷ lệ dân số trong độ tuổi lao động đạt đỉnh - đã tăng lên 25% 30 năm sau đó. Những khoản chi tiêu như vậy vẫn tương đương chưa đến 10% GDP ở các nền kinh tế Đông Nam Á, nhưng chắc chắn sẽ tăng lên khi họ cố gắng củng cố mạng lưới an sinh xã hội, khiến họ buộc phải tìm nguồn tài trợ.

Những thay đổi về nhân khẩu học ở Đông Nam Á có thể có tác động sâu sắc ở nước ngoài. Việt Nam là nguồn cung cấp lao động nước ngoài lớn nhất cho Nhật Bản, với khoảng 520.000 người Việt Nam làm việc tại nước này vào tháng 10/2023, khi số lượng lao động nước ngoài tại Nhật Bản lần đầu tiên vượt quá 2 triệu người. Philippines là nguồn lao động lớn thứ ba, với 230.000 người Philippines làm việc tại Nhật Bản.

Giáo sư kinh tế và Phó chủ tịch Đại học Meiji Hisakazu Kato cho biết: “Các nước Đông Nam Á sẽ không đủ khả năng đưa lao động đến Nhật Bản nếu họ đối mặt với tình trạng thiếu lao động”.

Nếu các quốc gia ở Đông Nam Á bị cản trở bởi lực lượng lao động giảm sút thì có rất ít hy vọng rằng khu vực này sẽ dẫn đầu thế giới cùng với Trung Quốc và Ấn Độ.

Ở Thái Lan, nơi tình trạng dân số già hóa phức tạp hơn so với nhiều nước tương đồng, có tới 16% dân số từ 65 tuổi trở lên. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo kinh tế nước này sẽ tăng trưởng với tốc độ trung bình hàng năm là 3% trong 5 năm tới, tốc độ chậm hơn nhiều so với mức 5-6% trong nửa đầu những năm 2000.

Đông Nam Á đang phải đối mặt với thách thức khó khăn trong việc đối phó với tình trạng dân số già đi nhanh chóng và sự suy giảm tăng trưởng kinh tế trong dài hạn.