Dân số già hóa - thách thức lớn cho tăng trưởng kinh tế Đông Nam Á

  • Nguyễn Tuyến (P/v TTXVN tại Tokyo)

BNEWS Dân số Đông Nam Á đang già đi nhanh chóng. Tỷ lệ người trong độ tuổi lao động trong tổng dân số được dự đoán sẽ đảo ngược xu hướng tăng trong năm nay.

Người dân đi lại ở Kuala Lumpur, Malaysia, ngày 12/1/2021. Ảnh: THX/TTXVN
Tại Đông Nam Á, lợi ích từ dân số đông đã giúp thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong khu vực, nhưng mạng lưới an sinh xã hội vẫn chưa hoàn thiện ở nhiều quốc gia. Mặc dù tuổi nghỉ hưu sớm nhưng chỉ 1/4 tổng dân số trong độ tuổi lao động - những người từ 15 đến 64 tuổi - được hưởng lương hưu nhà nước. Với việc nhân khẩu học ngày càng cạn kiệt, nhiều quốc gia đã chịu áp lực phải củng cố mạng lưới an sinh xã hội để đảm bảo phúc lợi cho người già.

Tình trạng thiếu lao động ở Đông Nam Á mang tính chất cơ cấu và do đó có thể kéo dài. Theo ước tính của Liên hợp quốc, tỷ lệ người trong độ tuổi lao động ở 11 quốc gia trong khu vực đạt đỉnh 68% vào năm 2023. Tỷ lệ này đã đạt đỉnh ở Thái Lan vào năm 2013. Tại Indonesia, quốc gia có dân số 270 triệu người, lớn nhất Đông Nam Á và lớn thứ tư thế giới, tỷ lệ này dự kiến sẽ đạt đỉnh vào năm 2030, chấm dứt thời kỳ lợi tức dân số đã thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Năm 2019, tỷ lệ người từ 65 tuổi trở lên trong khu vực là 7%, ngưỡng được coi là “xã hội già hóa”. Tỷ lệ này dự kiến sẽ đạt 14% vào năm 2043, đưa khu vực này vào nhóm "già". Dân số ở Nhật Bản đang già đi nhanh chóng, quá trình chuyển đổi giữa hai giai đoạn diễn ra trong khoảng thời gian 24 năm từ 1970 đến 1994.

Tốc độ già hóa khác nhau giữa các quốc gia. Độ tuổi trung bình ở Singapore đã tăng lên 41,5, ngang bằng với Nhật Bản và các nước lớn ở châu Âu, trong khi ở Philippines vẫn ở mức thấp 29,3.

Tình trạng già hóa xã hội dường như không thể tránh khỏi, song nhiều quốc gia Đông Nam Á lại chưa có sự chuẩn bị tốt.

Tại Indonesia, chưa đến 30% dân số trong độ tuổi lao động được hưởng lương hưu công, theo dữ liệu do Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) tổng hợp năm 2021. Ngay cả ở Singapore, tỷ lệ này cũng dưới 60%, thấp hơn nhiều so với mức trung bình của OECD là 87%. Ngoài ra, nhiều quốc gia ở Đông Nam Á có độ tuổi nghỉ hưu sớm - ví dụ như 55 tuổi đối với người lao động bình thường ở Thái Lan và Malaysia.

Chuyên gia Shotaro Kumagai thuộc Viện Nghiên cứu Nhật Bản cho biết: “Các nước Đông Nam Á cũng chậm trong việc kết hợp bảo hiểm chăm sóc điều dưỡng tốt và các chương trình khác cho người già. Họ có thể thấy gánh nặng tài chính đối với chính phủ và các hộ gia đình tăng mạnh trong tương lai".

Tại Nhật Bản, chi tiêu an sinh xã hội, vốn chiếm 11% tổng sản phẩm quốc nội vào năm 1992 - khi tỷ lệ dân số trong độ tuổi lao động đạt đỉnh - đã tăng lên 25% 30 năm sau đó. Những khoản chi tiêu như vậy vẫn tương đương chưa đến 10% GDP ở các nền kinh tế Đông Nam Á, nhưng chắc chắn sẽ tăng lên khi họ cố gắng củng cố mạng lưới an sinh xã hội, khiến họ buộc phải tìm nguồn tài trợ.

Những thay đổi về nhân khẩu học ở Đông Nam Á có thể có tác động sâu sắc ở nước ngoài. Việt Nam là nguồn cung cấp lao động nước ngoài lớn nhất cho Nhật Bản, với khoảng 520.000 người Việt Nam làm việc tại nước này vào tháng 10/2023, khi số lượng lao động nước ngoài tại Nhật Bản lần đầu tiên vượt quá 2 triệu người. Philippines là nguồn lao động lớn thứ ba, với 230.000 người Philippines làm việc tại Nhật Bản.

Giáo sư kinh tế và Phó chủ tịch Đại học Meiji Hisakazu Kato cho biết: “Các nước Đông Nam Á sẽ không đủ khả năng đưa lao động đến Nhật Bản nếu họ đối mặt với tình trạng thiếu lao động”.

Nếu các quốc gia ở Đông Nam Á bị cản trở bởi lực lượng lao động giảm sút thì có rất ít hy vọng rằng khu vực này sẽ dẫn đầu thế giới cùng với Trung Quốc và Ấn Độ.

Ở Thái Lan, nơi tình trạng dân số già hóa phức tạp hơn so với nhiều nước tương đồng, có tới 16% dân số từ 65 tuổi trở lên. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo kinh tế nước này sẽ tăng trưởng với tốc độ trung bình hàng năm là 3% trong 5 năm tới, tốc độ chậm hơn nhiều so với mức 5-6% trong nửa đầu những năm 2000.

Đông Nam Á đang phải đối mặt với thách thức khó khăn trong việc đối phó với tình trạng dân số già đi nhanh chóng và sự suy giảm tăng trưởng kinh tế trong dài hạn.

Nguyễn Tuyến (P/v TTXVN tại Tokyo)