Đằng sau chiến lược của Thủ tướng Modi kết nối Ấn Độ với thế giới

Nhà nghiên cứu Darshana Baruah thuộc Observer Research Foundation ở New Delhi (Ấn Độ) mới đây bày tỏ quan điểm về chiến lược kết nối Ấn Độ với thế giới của Thủ tướng Narendra Modi.

Nội dung bài viết được đăng trên diễn đàn của Viện nghiên cứu chính sách chiến lược Australia như sau:

Khi dịch chuyển chính sách đối ngoại của Ấn Độ từ quan sát sang hành động - từ thụ động sang chủ động, Thủ tướng Modi sử dụng chiến lược thúc đẩy phát triển cơ sở hạ tầng để kết nối Ấn Độ với khu vực xung quanh. Kết nối này bao gồm các dự án xây dựng đường giao thông nội địa, đường sắt, cầu, cảng để xây dựng hành lang kinh tế vì lợi ích của các nước láng giềng và các vùng lân cận.

Thủ tướng Narendra Modi muốn đưa Ấn Độ kết nối với thế giới. Ảnh: Reuters

Nỗ lực này của ông Modi đã gặp một loạt các vấn đề phức tạp như tìm kiếm nguồn nhân lực, nguồn vốn và để vượt qua những trở ngại này, New Delhi đã chủ động tìm kiếm các cơ hội phát triển hạ tầng với các đối tác bên ngoài, cả cũ lẫn mới.

Trong khi mải tập trung kết nối các vùng đất rộng lớn trong đất liền những năm qua, Ấn Độ dường như đã lãng quên việc phát triển các tuyến đường thủy, cảng và khu vực biên giới. Kết nối giữa các thành phố lớn, khu vực biên giới phía Đông Bắc của Ấn Độ và quần đảo Andaman và Nicobar (ANI) vẫn kém phát triển.

Các chính phủ trước đó không có nhiều động lực để thực thi các kết nối này do địa hình tương đối phức tạp và sự khác biệt sâu sắc về văn hóa. Trong khi đó, khi nhận ra những lợi ích to lớn mà những kết nối mang lại, ông Modi đã nhìn thấy nhiều cơ hội và ra tay hành động.

Các kết nối mạnh mẽ tới các bang ở Đông Bắc sẽ mở ra cánh cửa để Ấn Độ tương tác nhiều hơn với Đông Nam Á, thúc đẩy quan hệ nhân dân, du lịch và thương mại. Đường cao tốc nối liền Ấn Độ, Myanmar, Thái Lan và phần còn lại của khu vực Đông Nam Á sẽ giải quyết vấn đề này.

Mặc dù chậm nhưng Ấn Độ đang từng bước phát triển mạng lưới tại ANI, nơi được gọi là “tàu sân bay không thể chìm” của Ấn Độ ở vịnh Bengal. Chính phủ hiện nay đang có kế hoạch chuyển đổi các hải đảo thành một "trung tâm hàng hải", với đầy đủ cơ sở hạ tầng vận chuyển và cảng.

ANI có tầm quan trọng chiến lược lớn đối với Ấn Độ bởi đây là cửa ngõ để Ấn Độ tiếp cận Myanmar, Malaysia và Indonesia. Tuy nhiên việc kết nối phía Đông Bắc Ấn Độ với ANI rất phức tạp vì một loạt các yếu tố chiến lược.

Trung Quốc trước đây đã tuyên bố chủ quyền đối với bang Arunachal Pradesh ở Đông bắc Ấn Độ, gây ra tranh chấp lãnh thổ dẫn tới cuộc chiến Trung - Ấn năm 1962. Chính tình hình này đã ngăn cản các nhà đầu tư Trung Quốc. Trong bối cảnh đó, Ấn Độ đã mở rộng cửa chào đón Nhật Bản.

Sau khi ký thỏa thuận trị giá 15 tỷ USD xây dựng tuyến đường sắt cao tốc Mumbai-Ahmedabad với các nhà đầu tư Nhật Bản, Thủ tướng Modi đã phát biểu: Không có người bạn nào hiểu rõ những ước mơ kinh tế của Ấn Độ hơn Nhật Bản. Ngoài ra, hai nước còn vừa công bố dự án cơ sở hạ tầng chung tại ANI.

Các doanh nghiệp Nhật Bản gần đây cũng xếp hạng Ấn Độ là địa điểm đầu tư ưa thích nhất. Định hướng đầu tư vào hạ tầng của Nhật Bản không phù hợp với sáng kiến “Một vành đai, Một con đường” của Trung Quốc. Niềm tin chiến lược của Ấn Độ với Nhật Bản nhiều hơn những gì đã có trong quan hệ Trung - Ấn.

Quan hệ Ấn Độ với Nhật Ban có nhiều điểm sáng. Ảnh: Reuters

Định hướng cơ sở hạ tầng của Ấn Độ mở rộng kết nối hàng hải và cảng biển song cũng gây ra nhiều lo ngại đối với Trung Quốc. New Delhi nghi ngờ về ẩn ý của chiến lược “Con đường tơ lụa trên biển” của Trung Quốc – điều sẽ giúp Bắc Kinh tiến gần tới biên giới biển của Ấn Độ vào thời điểm New Delhi mong muốn đóng một vai trò an ninh lớn hơn trong khu vực.

Mặc dù ông Modi mong muốn thúc đẩy quan hệ kinh tế tốt hơn với Bắc Kinh song cũng nhận thức được sự cạnh tranh chiến lược ngày càng tăng tại khu vực Ấn Độ Dương.

Trong bài phát biểu khai mạc Hội nghị thượng đỉnh Hàng hải Ấn Độ 2016 tại Mumbai hồi tháng trước, ông đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tăng cường năng lực và cơ sở hạ tầng hàng hải quốc gia, cho rằng đây là thời điểm thích hợp để đến Ấn Độ mà tốt hơn hết là đi qua các tuyến đường biển.

Ông Modi muốn các đối tác mới có thể đầu tư vào lĩnh vực hàng hải của Ấn Độ, tập trung vào lĩnh vực đóng tàu và thúc đẩy năng lực cảng hiện có.

Theo đuổi kết nối ngoại giao tích cực, Thủ tướng Modi hy vọng sẽ thành công trong việc mở rộng kết nối của Ấn Độ với các đối tác quốc tế trong những năm tới. Ông muốn Ấn Độ đóng vai trò lãnh đạo có trách nhiệm và đáng tin cậy trong tiểu lục địa và xa hơn nữa. Các dự án kết nối trong khu vực cũng có thể trở thành một phần quan trọng của ngoại giao quyền lực mềm của Ấn Độ.

Quan điểm mới của Thủ tướng Ấn Độ là thông qua các kết nối trong nước và khu vực hoặc thông qua các lĩnh vực hàng hải, nước này cần tham gia nhiều hơn vào cộng đồng quốc tế.

Sự tham gia của New Delhi ở cấp độ toàn cầu được một số nhà nghiên cứu nhận định là sự dịch chuyển trong chính sách không liên kết của Ấn Độ.

Thực tế cho thấy sự dịch chuyển này là cần thiết đối với Ấn Độ, giúp nước này đóng vai trò chủ động hơn trong việc hình thành kiến trúc an ninh của khu vực.