Đảo Bali biến sức hút du lịch thành lợi thế tài chính

Indonesia đang thúc đẩy kế hoạch xây dựng một trung tâm tài chính quốc tế (IFC) tại Bali, với kỳ vọng biến hòn đảo nổi tiếng về du lịch thành cửa ngõ thu hút dòng vốn toàn cầu vào nền kinh tế lớn nhất Đông Nam Á. Tuy nhiên, tham vọng này cũng đặt ra không ít thách thức về hạ tầng, nhân lực và mô hình phát triển.

Kế hoạch nằm trong khuôn khổ Pusat Finansial Internasional Indonesia, một phần trong nỗ lực của Tổng thống Prabowo Subianto nhằm thu hút vốn trở lại Indonesia và đưa nước này trở thành trung tâm khu vực về quản lý tài sản và dịch vụ tài chính. Chính phủ ước tính dự án có thể thu hút tới 28 tỷ USD đầu tư, trong đó có nguồn vốn từ các ngân hàng và tổ chức tài chính nước ngoài.

Quỹ đầu tư quốc gia Danantara được giao dẫn dắt dự án xây dựng IFC đầu tiên của Indonesia tại thủ đô Jakarta. Theo kế hoạch, trung tâm sẽ được triển khai trước tại Jakarta trong khoảng 2-3 năm, trong thời gian Chính phủ hoàn thiện khung pháp lý và cơ sở hạ tầng tài chính. Đây cũng là khoảng thời gian để Bali chuẩn bị nguồn nhân lực và hệ sinh thái cần thiết trước khi mở rộng hoạt động tới hòn đảo này.

Lợi thế là không đủ

Thách thức đầu tiên là Bali rất khác với những trung tâm tài chính quốc tế như Singapore hay Dubai. Hòn đảo này thường giới hạn chiều cao công trình ở mức 15m theo các nguyên tắc truyền thống, nhằm tránh xây dựng cao hơn cây dừa hoặc che khuất tầm nhìn tới các đền thờ và núi thiêng.

Điều đó có thể khiến mô hình trung tâm tài chính với những tòa nhà văn phòng cao tầng khó áp dụng. Tuy nhiên, Bali có thể phát triển theo một hướng khác, với các khu văn phòng thấp tầng theo mô hình khuôn viên, kết hợp nhà ở, trường học, bán lẻ và các tiện ích.

Vấn đề là nguồn cung văn phòng chất lượng cao trên đảo hiện còn hạn chế. Khác với Jakarta, nơi các tổ chức tài chính tập trung tại các khu trung tâm kinh doanh, nhiều ngân hàng ở Bali vẫn hoạt động trong các khu nhà phố hoặc cơ sở quy mô nhỏ.

Theo tập đoàn đầu tư bất động sản JLL, các tổ chức tài chính tại Jakarta thường cần từ 2.000-9.000 m2 diện tích văn phòng, trong khi những doanh nghiệp lớn có thể sử dụng tới 20.000 m2. Vì vậy, nếu IFC phát triển, Bali sẽ phải mở rộng đáng kể nguồn cung văn phòng phù hợp với các doanh nghiệp tài chính quốc tế.

Nhưng Bali có một lợi thế mà nhiều trung tâm kinh doanh mới phải mất nhiều năm mới xây dựng được: thương hiệu quốc tế. Sau nhiều thập niên phát triển du lịch, Bali đã hình thành mạng lưới kết nối quốc tế rộng, lượng khách nước ngoài lớn cùng hệ sinh thái dịch vụ, sáng tạo và kinh doanh có tính quốc tế.

Bali cũng đang hình thành một cộng đồng doanh nghiệp địa phương ngày càng chuyên nghiệp và cởi mở hơn với các đối tác, nguồn vốn quốc tế. Điều này có thể tạo thêm khách hàng cho các công ty quản lý đầu tư, quản lý tài sản và các nhà cung cấp dịch vụ tài chính.

Trong nửa đầu năm nay, Bali thu hút 25,6 nghìn tỷ rupiah, tương đương khoảng 1,4 tỷ USD, vốn đầu tư nước ngoài, chiếm hơn một nửa tổng vốn đầu tư vào đảo. Lợi thế về thương hiệu và phong cách sống vì vậy có thể giúp Bali thu hút nhà đầu tư và nhân lực tài chính. Tuy nhiên, để chuyển lợi thế đó thành một trung tâm tài chính thực sự, Indonesia vẫn phải hoàn thiện khung pháp lý, chính sách thuế, cơ chế cấp phép và thể chế.

Các yếu tố quyết định

Một trong những thách thức lớn là hạ tầng giao thông. Chính phủ Indonesia đang đẩy nhanh phát triển Kura Kura Bali, khu kinh tế đặc biệt rộng 498 ha trên đảo Serangan ở phía Nam Bali, như một địa điểm tiềm năng cho trung tâm dịch vụ tài chính.

Tuy nhiên, nhiều khu dân cư nằm cách khu vực này 10-15 km. Nếu IFC phát triển nhanh, nhu cầu đi lại của lực lượng lao động có thể làm gia tăng sức ép lên hệ thống giao thông vốn đã thường xuyên ùn tắc của Bali.

Trong khi đó, nhân lực có thể là bài toán khó hơn. Singapore, Hong Kong (Trung Quốc) và Labuan của Malaysia đã mất nhiều thập niên để hình thành đội ngũ chuyên gia am hiểu tài chính quốc tế. Trong khi đó, với khoảng 4,5 triệu dân, nền kinh tế và lực lượng lao động của Bali vẫn phụ thuộc nhiều vào du lịch, thương mại và nông nghiệp. Do đó, Bali có thể phải dựa đáng kể vào nhân lực chuyên môn từ Jakarta và nước ngoài trong giai đoạn đầu. Điều này đặt ra câu hỏi liệu IFC có thực sự giúp nâng cao năng lực tài chính trong nước hay chủ yếu thu hút nhân lực quốc tế tới Bali.

Vì vậy, một mục tiêu thực tế hơn có thể là xây dựng Bali thành cửa ngõ đưa dòng vốn quốc tế vào Indonesia, thay vì cố gắng trở thành một trung tâm tài chính quốc tế theo mô hình phổ biến hiện nay.

IFC cũng có thể tạo ra những tác động đáng kể tới thị trường bất động sản. Sự xuất hiện của các doanh nghiệp và lao động thu nhập cao sẽ làm tăng nhu cầu về nhà ở, khách sạn và dịch vụ. Trong khi đó, giá bất động sản tại những khu vực như Canggu và Seminyak đã tăng 12-18% mỗi năm kể từ năm 2022 nhờ du lịch phục hồi và nhu cầu mạnh từ người nước ngoài. Một trung tâm tài chính mới có thể tạo thêm áp lực lên thị trường này.

Ở chiều ngược lại, Bali có tiềm năng năng lượng tái tạo lớn, với tổng tiềm năng ước tính khoảng 22 GW, trong đó khoảng 21 GW đến từ năng lượng Mặt Trời, gió và địa nhiệt. Chính phủ Indonesia đang chuẩn bị triển khai chương trình phát triển 100 GW điện Mặt Trời theo từng giai đoạn, với giai đoạn đầu được lên kế hoạch tại Bali. Nếu được phát triển cùng với lưới điện hiện đại và hệ thống lưu trữ năng lượng, nguồn năng lượng này có thể giúp Bali hình thành một trung tâm tài chính sử dụng năng lượng carbon thấp. Đây có thể là lợi thế riêng trong bối cảnh các tập đoàn đa quốc gia ngày càng chịu sức ép giảm phát thải.

Tham vọng xây dựng IFC vì vậy không chỉ là câu chuyện đưa các doanh nghiệp tài chính đến Bali. Vấn đề lớn hơn là Indonesia có thể tận dụng thương hiệu toàn cầu, lợi thế về phong cách sống, dòng vốn quốc tế và tiềm năng năng lượng sạch để tạo ra một mô hình trung tâm tài chính khác biệt hay không. Việc triển khai IFC trước tại Jakarta rồi mới mở rộng sang Bali cho thấy Indonesia đang lựa chọn cách tiếp cận từng bước. Thành công của kế hoạch sẽ phụ thuộc vào khả năng xây dựng một môi trường pháp lý đủ hấp dẫn, hạ tầng phù hợp và nguồn nhân lực đủ năng lực để kết nối Bali với dòng vốn toàn cầu.