Đầu tư công mở rộng tạo lực cầu mới cho ngành vật liệu xây dựng

Kế hoạch đầu tư công giai đoạn 2026 - 2030 với quy mô tăng mạnh đang mở ra một chu kỳ phát triển hạ tầng mới của Việt Nam. Dòng vốn lớn không chỉ tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế mà còn tác động lan tỏa đến nhiều ngành sản xuất, đặc biệt là nhóm vật liệu xây dựng như xi măng, thép, đá xây dựng và nhựa đường.

Trong bối cảnh thị trường bất động sản dân dụng phục hồi chậm, đầu tư công được xem là “đầu kéo” quan trọng giúp cải thiện nhu cầu vật liệu xây dựng trong trung và dài hạn.

Kế hoạch phân bổ vốn, đầu tư công năm 2026 dự kiến đạt khoảng 995.000 tỷ đồng, tăng hơn 30% so với mức thực hiện năm 2025. Nếu tính cả phần vốn tăng thêm, tổng quy mô vốn đầu tư công có thể lên tới khoảng 1.008.610 tỷ đồng, tương đương gần 7,85% GDP năm 2025.

Không chỉ tăng mạnh trong năm đầu kỳ, kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030 cũng được mở rộng đáng kể. Tổng vốn đầu tư công dự kiến đạt khoảng 8,22 triệu tỷ đồng, cao hơn khoảng 2,7 lần so với giai đoạn 2021 - 2025.

Khối lượng vốn lớn này sẽ được ưu tiên cho các công trình hạ tầng chiến lược như đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, sân bay Long Thành, Vành đai 3 TP. Hồ Chí Minh, Vành đai 4 Hà Nội cùng nhiều dự án cao tốc, cảng biển và năng lượng trọng điểm...

Theo các chuyên gia, đây là lần đầu tiên Việt Nam bước vào một chu kỳ đầu tư hạ tầng có quy mô lớn và kéo dài nhiều năm như hiện nay. Đại biểu Quốc hội Nguyễn Quang Huân cho rằng, đầu tư công đang trở thành một trong những động lực tăng trưởng quan trọng nhất của nền kinh tế trong bối cảnh xuất khẩu và tiêu dùng còn nhiều biến động. Các dự án hạ tầng quy mô lớn không chỉ tạo hiệu ứng lan tỏa cho nền kinh tế mà còn thúc đẩy trực tiếp nhu cầu vật liệu xây dựng, logistics và công nghiệp hỗ trợ.

Trong nhóm vật liệu xây dựng, xi măng được đánh giá là ngành hưởng lợi rõ nét nhất nhờ đặc thù gắn chặt với hoạt động xây dựng hạ tầng. Hầu hết các công trình giao thông như cao tốc, cầu đường, sân bay, nhà ga hay hệ thống vành đai đô thị đều sử dụng khối lượng xi măng rất lớn trong giai đoạn thi công nền móng và kết cấu.

Sau nhiều năm tăng trưởng chậm do thị trường bất động sản trầm lắng và dư cung kéo dài, ngành xi măng đang kỳ vọng nhu cầu nội địa cải thiện nhờ hàng loạt công trình hạ tầng đồng loạt triển khai.

Theo Hiệp hội Xi măng Việt Nam, tổng công suất thiết kế toàn ngành hiện đã vượt nhu cầu tiêu thụ trong nước, khiến nhiều doanh nghiệp phải phụ thuộc lớn vào xuất khẩu. Tuy nhiên, thị trường xuất khẩu vài năm gần đây cũng gặp khó do cạnh tranh gia tăng và chi phí vận chuyển cao. Trong bối cảnh đó, đầu tư công được xem là yếu tố quan trọng giúp cải thiện đầu ra cho ngành xi măng.

Khi các dự án cao tốc, đường sắt và sân bay bước vào giai đoạn thi công đồng loạt, nhu cầu xi măng sẽ tăng tương ứng với tiến độ xây dựng. Bởi xi măng vẫn là vật liệu nền tảng trong hầu hết công trình hạ tầng. Nếu giải ngân đầu tư công được duy trì đúng kế hoạch, đây sẽ là động lực đáng kể giúp cải thiện sản lượng tiêu thụ của ngành sản xuất này.

Không chỉ xi măng, nhiều nhóm vật liệu cùng hưởng lợi. Tác động của chu kỳ đầu tư công không dừng ở xi măng mà lan tỏa sang nhiều ngành vật liệu khác.

Đá xây dựng được dự báo hưởng lợi lớn khi nhu cầu thi công nền đường, san lấp và xây dựng hạ tầng tăng mạnh. Trong khi đó, nguồn vật liệu san lấp tại nhiều địa phương đang dần hạn chế, khiến nhu cầu khai thác đá tăng theo.

Theo các doanh nghiệp trong ngành, nhiều mỏ đá tại khu vực phía Nam hiện đã ghi nhận sản lượng tiêu thụ cải thiện nhờ các dự án cao tốc và vành đai triển khai đồng loạt.

Ngành thép xây dựng cũng được kỳ vọng phục hồi theo chu kỳ đầu tư hạ tầng. Các công trình đường sắt, cầu vượt, nhà ga và sân bay đều có nhu cầu lớn về thép kết cấu và thép xây dựng.

Bên cạnh đó, nhựa đường, cát xây dựng và vật liệu san lấp cũng nằm trong nhóm được hưởng lợi trực tiếp từ làn sóng đầu tư công mới.

Theo Tổng cục Thống kê, giải ngân đầu tư công tăng thêm 1% có thể giúp GDP tăng khoảng 0,058 điểm phần trăm. Điều này cho thấy đầu tư công tiếp tục đóng vai trò là động lực dẫn dắt tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn tới.

Ông Cấn Văn Lực - chuyên gia kinh tế trưởng BIDV cho rằng, đầu tư công hiện không chỉ mang ý nghĩa kích thích tăng trưởng ngắn hạn mà còn tạo nền tảng cho năng lực cạnh tranh dài hạn của nền kinh tế.

Khi hạ tầng được cải thiện, chi phí logistics giảm xuống, khả năng kết nối vùng tốt hơn, nhiều ngành sản xuất sẽ cùng hưởng lợi. Nhóm vật liệu xây dựng là lĩnh vực phản ứng sớm nhất với chu kỳ này.

Tuy nhiên, áp lực chi phí và dư cung vẫn là bài toán lớn. Bởi dù triển vọng nhu cầu được cải thiện nhưng ngành xi măng vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Một trong những áp lực lớn nhất hiện nay là chi phí đầu vào, đặc biệt là than và điện – hai yếu tố chiếm tỷ trọng cao trong giá thành sản xuất xi măng.

Giá than thế giới thời gian gần đây có xu hướng tăng trở lại, trong khi chi phí logistics và vận chuyển vẫn ở mức cao. Điều này khiến biên lợi nhuận của nhiều doanh nghiệp chưa thể phục hồi mạnh dù sản lượng tiêu thụ được cải thiện. Ngoài ra, bài toán dư cung của ngành xi măng vẫn chưa được giải quyết triệt để.

Hiện tổng công suất thiết kế của ngành xi măng hiện vẫn cao hơn đáng kể so với nhu cầu tiêu thụ nội địa. Điều này khiến cạnh tranh về giá giữa các doanh nghiệp tiếp tục duy trì ở mức cao.

Tuy nhiên, điểm tích cực là chu kỳ đầu tư công lần này có tính dài hạn và quy mô lớn hơn nhiều so với các giai đoạn trước. Điều đó giúp thị trường vật liệu xây dựng có cơ sở kỳ vọng vào sự phục hồi bền vững hơn thay vì chỉ tăng trưởng theo từng đợt ngắn hạn.

Trong bối cảnh hàng loạt dự án hạ tầng trọng điểm đang được thúc đẩy trên phạm vi toàn quốc, nhóm vật liệu xây dựng được đánh giá là một trong những lĩnh vực hưởng lợi rõ nét nhất từ làn sóng đầu tư công mới.

Với vai trò là vật liệu nền tảng của các công trình giao thông và đô thị, xi măng tiếp tục giữ vị trí trung tâm trong chuỗi cung ứng hạ tầng, đồng thời trở thành một trong những ngành được kỳ vọng phục hồi mạnh hơn trong giai đoạn 2026 - 2030.