Đẩy mạnh liên kết “3 nhà”, thương mại hóa kết quả nghiên cứu nông nghiệp

Chiều 26/5, tại Hà Nội, Học viện Nông nghiệp Việt Nam tổ chức Hội nghị Tháng Khoa học và công nghệ VNUA 2026; tổng kết hoạt động khoa học và công nghệ năm 2025 và giai đoạn 2023-2025 với chủ đề: “Khoa học công nghệ – Đổi mới sáng tạo – Khát vọng cống hiến”.

Theo GS.TS Nguyễn Thị Lan, Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam (VNUA), học viện không chỉ thực hiện sứ mệnh đào tạo nguồn nhân lực cho ngành nông nghiệp và môi trường mà còn hướng tới trở thành trung tâm nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ có vai trò dẫn dắt trong lĩnh vực này.

GS.TS Nguyễn Thị Lan cho biết, hiện học viện có 46 nhóm nghiên cứu mạnh cùng nhiều nhóm nghiên cứu xuất sắc, tinh hoa. Hệ thống phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu và cơ sở thực nghiệm ngày càng được đầu tư đồng bộ, hiện đại. Đặc biệt, học viện đã từng bước tiếp cận và làm chủ nhiều công nghệ tiên tiến như công nghệ sinh học, công nghệ vaccine, chế phẩm sinh học, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), công nghệ môi trường, công nghệ chế biến sâu và nông nghiệp tuần hoàn.

Nhiều kết quả nghiên cứu của học viện đã được ứng dụng vào thực tiễn sản xuất; nhiều giống cây trồng, vật nuôi, chế phẩm sinh học, quy trình kỹ thuật, sáng chế và tiến bộ kỹ thuật đã được chuyển giao, phục vụ doanh nghiệp và đời sống.

Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam nhấn mạnh, điểm thay đổi quan trọng nhất thời gian qua là sự chuyển biến trong tư duy nghiên cứu. Nếu trước đây hoạt động nghiên cứu chủ yếu hướng đến đề tài, bài báo khoa học hay hoàn thành nhiệm vụ, thì nay nhiều nhóm nghiên cứu đã đặt ra những câu hỏi lớn hơn: nghiên cứu giải quyết vấn đề gì cho đất nước, sản phẩm có khả năng thương mại hóa hay không, có tạo sinh kế cho người dân và giá trị cho doanh nghiệp hay không.

Trong bối cảnh ngành nông nghiệp đối mặt với yêu cầu ngày càng cao về đổi mới công nghệ và phát triển bền vững, Học viện Nông nghiệp Việt Nam sẽ chuyển mạnh từ nghiên cứu phân tán sang nghiên cứu theo các bài toán lớn; từ nghiên cứu riêng lẻ sang nghiên cứu liên ngành; từ nghiên cứu hàn lâm sang nghiên cứu gắn với thị trường và thực tiễn sản xuất; từ tư duy làm đề tài sang tư duy tạo sản phẩm; từ công bố khoa học sang kiến tạo giá trị.

Để các kết quả nghiên cứu đóng góp thực chất cho phát triển kinh tế - xã hội, học viện đang đẩy mạnh mô hình liên kết “ba nhà” gồm Nhà nước – nhà khoa học – doanh nghiệp; đồng thời phát triển doanh nghiệp spin-off, xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và thúc đẩy các mô hình nghiên cứu gắn với doanh nghiệp, hợp tác xã và địa phương. Đây được xem là hướng đi nhằm rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu khoa học với ứng dụng thực tiễn, góp phần nâng cao giá trị gia tăng cho ngành nông nghiệp.

Trước những yêu cầu đặt ra trong giai đoạn tới, nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Nguyễn Xuân Cường cho rằng, Học viện Nông nghiệp Việt Nam cần tập trung xây dựng chiến lược phát triển khoa học công nghệ dài hạn đến năm 2030 và tầm nhìn xa hơn; gắn nhiệm vụ nghiên cứu với yêu cầu tái cơ cấu ngành nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới. Đồng thời huy động tối đa nguồn lực từ đội ngũ nhà khoa học, các nhóm nghiên cứu và hệ thống phòng thí nghiệm để tạo ra các sản phẩm phục vụ toàn bộ chuỗi giá trị nông nghiệp, từ giống cây trồng, vật nuôi, quy trình sản xuất đến công nghệ chế biến và thương mại hóa sản phẩm.

Đặc biệt, định hướng nghiên cứu cần tập trung mạnh hơn vào nông nghiệp xanh, sản xuất bền vững và giảm phát thải, góp phần thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 của Việt Nam. Theo đó, đội ngũ nhà khoa học cần xác định rõ sứ mệnh và vai trò của mình trong việc tạo ra các giải pháp công nghệ phục vụ phát triển nông nghiệp bền vững trong giai đoạn mới.

Báo cáo tại hội nghị, PGS.TS. Trần Hiệp, Trưởng Ban Khoa học và Công nghệ, Học viện Nông nghiệp Việt Nam cho biết, học viên đã triển khai nhiều nhiệm vụ trọng tâm nhằm thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, với trọng tâm là giải quyết các bài toán lớn của ngành nông nghiệp và môi trường, đồng thời tăng cường năng lực nghiên cứu, chuyển giao công nghệ.

Theo đó, học viện đã xây dựng 6 cụm nhiệm vụ khoa học công nghệ và báo cáo Bộ Chính trị; đồng thời đề xuất hơn 50 nhiệm vụ khoa học công nghệ gửi Bộ Khoa học và Công nghệ cùng Bộ Nông nghiệp và Môi trường để xem xét triển khai.

Về đầu tư hạ tầng nghiên cứu, học viện có 2 dự án đầu tư cơ sở vật chất trọng điểm, tập trung vào lĩnh vực công nghệ thông tin, công nghệ chế biến, cùng hệ thống xưởng đạt chuẩn GMP phục vụ nghiên cứu và sản xuất dược phẩm, mỹ phẩm, vaccine, chế phẩm sinh học và vật liệu sinh tổng hợp thế hệ mới. Các dự án này đã được Bộ Nông nghiệp và Môi trường phê duyệt để gửi Bộ Khoa học và Công nghệ cùng Bộ Tài chính xem xét.

Đáng chú ý, Học viện Nông nghiệp Việt Nam đang tập trung giải quyết 3 bài toán lớn của ngành nông nghiệp và môi trường, gồm phát triển nguồn nhân lực khoa học công nghệ và xây dựng các chương trình nghiên cứu chuyên sâu đối với cây sầu riêng, cây dứa. Đồng thời, Học viện triển khai các chương trình tổng thể với cây dứa, cây chuối nhằm phát triển chuỗi giá trị bền vững, nâng cao hiệu quả sản xuất và chế biến.

Học viện cũng đẩy mạnh mô hình liên kết “3 nhà” giữa Nhà nước – nhà khoa học – doanh nghiệp với sự tham gia của nhiều doanh nghiệp lớn, nhằm thúc đẩy chuyển giao công nghệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Bên cạnh đó, nhiều đề án chiến lược đang được xây dựng như thu hút chuyên gia trong và ngoài nước; thành lập Trung tâm đổi mới sáng tạo nông nghiệp quốc gia, phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia về nông nghiệp; đồng thời nâng cao năng lực phòng thí nghiệm, phát triển doanh nghiệp khoa học công nghệ (spin-off), sàn thương mại điện tử nông sản và sàn đấu giá nông sản, góp phần thúc đẩy chuyển đổi số và gia tăng giá trị cho sản phẩm nông nghiệp.

Giai đoạn 2021–2025, hoạt động nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo của Học viện Nông nghiệp Việt Nam ghi nhận nhiều kết quả nổi bật, với tổng cộng 51 sản phẩm sở hữu trí tuệ được công nhận và đưa vào lưu hành. Trong số đó, học viện đã được cấp 6 bằng độc quyền sáng chế và giải pháp hữu ích; 10 bằng bảo hộ giống cây trồng; phát triển, công nhận 20 giống cây trồng mới; 12 tiến bộ kỹ thuật được ứng dụng trong thực tiễn sản xuất và 3 giống vật nuôi.

Những kết quả này cho thấy xu hướng chuyển mạnh từ nghiên cứu hàn lâm sang nghiên cứu tạo sản phẩm, ứng dụng thực tiễn và thương mại hóa công nghệ, góp phần nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo cũng như đóng góp trực tiếp cho phát triển ngành nông nghiệp.