Đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư công hỗ trợ cho tăng trưởng kinh tế

Đầu tư công được đánh giá là động lực tăng trưởng quan trọng của kinh tế Việt Nam trong các quý còn lại của năm 2026 song để phát huy vai trò động lực tăng trưởng, cần tập trung tháo gỡ những nút thắt, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp ngành xây dựng phát triển.

Theo kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao năm 2026, tổng vốn đầu tư công nguồn ngân sách nhà nước lên tới gần 995.348,05 tỷ đồng, cao hơn khoảng 93 nghìn tỷ đồng so với năm 2025. Trong đó, vốn ngân sách Trung ương đạt 345.121,45 tỷ đồng, bao gồm 327.440,122 tỷ đồng vốn trong nước và 17.681,328 tỷ đồng vốn nước ngoài; vốn ngân sách địa phương đạt 650.226,6 tỷ đồng.

Ngoài kế hoạch Thủ tướng giao, nhiều địa phương còn chủ động bố trí thêm vốn cân đối ngân sách địa phương. Theo đó, kế hoạch vốn cân đối ngân sách địa phương năm 2026 các địa phương giao tăng thêm 12.932,5 tỷ đồng so với mức Thủ tướng Chính phủ giao. Bên cạnh đó, kế hoạch vốn các năm trước được phép kéo dài sang năm 2026 là 42 tỷ đồng, chủ yếu thuộc các chương trình mục tiêu quốc gia.

Như vậy, tổng kế hoạch vốn đầu tư công giao năm 2026 (bao gồm kế hoạch Thủ tướng giao, phần địa phương giao tăng và vốn kéo dài) lên tới 1.008.322,6 tỷ đồng. Theo các chuyên gia kinh tế, đây là con số cho thấy quyết tâm rất lớn của Chính phủ trong việc sử dụng đầu tư công làm động lực chủ chốt thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, với mục tiêu tăng trưởng cả năm từ 10% trở lên.

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, giải ngân vốn đầu tư công quý I/2026 là 110,3 nghìn tỷ đồng, đạt 11% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao, cao hơn 1,2% về tỷ lệ và khoảng 30 nghìn tỷ đồng về số tuyệt đối so với cùng kỳ năm 2025.

Bà Nguyễn Thị Hương, Cục trưởng Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho rằng, để đạt được mức tăng trưởng GDP 7,83% trong quý I/2026 trong bối cảnh tình hình thế giới đầy bất ổn, ảnh hưởng đến giá năng lượng thế giới và chi phí đầu vào của doanh nghiệp thì đầu tư công đóng vai trò quan trọng.

Tuy nhiên, theo nhận định của các chuyên gia kinh tế, kết quả tăng trưởng GDP quý I/2026 dù cao nhưng vẫn chưa đạt mục tiêu kịch bản đề ra tại Nghị quyết 01-NQ/CP của Chính phủ về nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và dự toán ngân sách nhà nước năm 2026 với mục tiêu tăng trưởng GDP quý I tăng 9,1%.

Theo Cục Thống kê, mục tiêu tăng trưởng hai con số cho cả năm 2026 là một mục tiêu đầy thách thức, theo đó dựa vào kết quả tăng trưởng quý I, nền kinh tế phải rất nỗ lực trong các quý còn lại của năm 2026. Theo đó, để đạt được mục tiêu tăng trưởng cả năm, tăng trưởng quý II/2026 phải đạt mức tăng trưởng 10,5%; quý III là 10,6% và quý IV là 10,74%.

Trong bối cảnh đó, đại diện Cục Thống kê cho rằng, để đạt được mục tiêu tăng trưởng đã đề ra trong năm 2026 đầu tư công vẫn là động lực tăng trưởng quan trọng, là vốn mồi dẫn dắt năng lực sản xuất dài hạn cho nền kinh tế.

Theo đó, đầu tư công năm 2026 tập trung vào các siêu dự án hạ tầng như Sân bay Long Thành, đường sắt cao tốc, cụm đường vành đai, cao tốc, Khu đô thị thể thao Olympic… nhằm tạo ra hiệu ứng lan tỏa cực mạnh.

“Đây không chỉ là chi tiêu Chính phủ đơn thuần mà là quá trình tích lũy sản xuất cho nền kinh tế, giúp giảm chi phí logistics, kích thích dòng vốn FDI và đầu tư tư nhân đổ vào các khu vực vệ tinh xung quanh hạ tầng mới”, bà Nguyễn Thị Hương thông tin.

Để thúc đẩy giải ngân vốn đầu tư công, từ đầu năm đến nay, Chính phủ và các bộ, ngành, địa phương đã liên tục có những văn bản chỉ đạo. Gần đây nhất, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 89/NQ-CP ngày 5/4/2026 phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 3 năm 2026 và Hội nghị Chính phủ với địa phương.

Theo đó, yêu cầu các bộ, ngành, địa phương theo dõi sát diễn biến tình hình thế giới, chủ động phản ứng chính sách, thích ứng linh hoạt, phù hợp, hiệu quả đối với vấn đề phát sinh.

Cùng với đó, tăng cường huy động các nguồn lực cho phát triển; triển khai quyết liệt, hiệu quả các nhiệm vụ, giải pháp thúc đẩy giải ngân vốn đầu tư công, phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn năm 2026 được Thủ tướng Chính phủ giao. Bảo đảm tiến độ giải ngân vốn đầu tư công của từng dự án theo kế hoạch từng tháng, nhất là các dự án, công trình quan trọng quốc gia, trọng điểm ngành năng lượng, giao thông vận tải, dự án liên tỉnh, liên vùng, kết nối quốc gia, khu vực, quốc tế, các chương trình mục tiêu quốc gia được xác định là động lực tăng trưởng năm 2026 của cả nước, vùng và địa phương.

Mặc dù, được chỉ đạo quyết liệt, nhưng kết quả giải ngân vốn đầu tư công quý I vẫn hạn chế, trong bối cảnh đó, “sức khoẻ” nội tại của nhiều doanh nghiệp xây dựng lại đang có dấu hiệu suy yếu, có tới 44,4% doanh nghiệp xây dựng đánh giá hoạt động trong quý I khó khăn hơn so với quý trước, điều này làm ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân vốn đầu tư công.

Số liệu từ Cục Thống kê cho thấy, có tới 70,1% doanh nghiệp xây dựng đang chịu áp lực nặng nề vì giá nguyên vật liệu tăng cao. Đáng lo ngại hơn, trong bối cảnh rủi ro địa chính trị toàn cầu và chi phí vận tải leo thang, có thêm 26,6% doanh nghiệp gặp khó khăn do chuỗi cung ứng vật liệu bị siết chặt, chi phí logistics dội lên. Khi chi phí đầu vào gia tăng mạnh mà giá trị gói thầu không đổi, biên lợi nhuận của các nhà thầu bị ăn mòn nghiêm trọng.

Ngoài ra, điểm nghẽn nghiêm trọng từ nợ đọng xây dựng và ách tắc dòng tiền. Dòng tiền là huyết mạch của doanh nghiệp, nhưng hiện đang bị nghẽn. Có tới 25,2% doanh nghiệp đang chịu áp lực tài chính cực lớn do tình trạng nợ đọng xây dựng cơ bản không được thanh quyết toán đúng kỳ hạn. Đi kèm với đó, 21,2% doanh nghiệp xác nhận đang thiếu vốn cho hoạt động sản xuất kinh doanh.

Tiến độ thi công các dự án trên thực địa đang bị kéo lùi khi có 16,2% doanh nghiệp vướng mắc do công tác giải phóng mặt bằng chậm. Ngoài ra, 19,9% doanh nghiệp gặp khó khăn bởi thủ tục hành chính rườm rà, và 18,7% doanh nghiệp đang phải đối mặt với bài toán thiếu hụt lao động tay nghề cao do tính chất rủi ro của ngành và sự dịch chuyển lao động sau kỳ nghỉ Tết.

Từ những con số thực tế trên, bà Nguyễn Thị Hương cho rằng, để ngành xây dựng thực sự bứt phá và đạt mục tiêu tăng trưởng, đã đến lúc không thể chỉ thúc giục giải ngân đầu tư công một cách đơn thuần. Mà Chính phủ và các địa phương cần khẩn trương có biện pháp bình ổn giá vật liệu xây dựng; kiên quyết xử lý dứt điểm tình trạng nợ đọng thanh quyết toán để khơi thông dòng tiền cho nhà thầu; và đẩy nhanh tiến độ bàn giao mặt bằng sạch. Có như vậy, doanh nghiệp xây dựng mới đủ "thể lực" để vươn lên.