Dệt may “vượt sóng” địa chính trị, giữ đà tăng trưởng

Doanh nghiệp Việt Nam may hàng xuất khẩu. Ảnh: TTXVN

Tuy nhiên, để chạm tới mục tiêu gần 50 tỷ USD cho cả năm, các doanh nghiệp đang phải bước vào một cuộc đua "vượt chướng ngại vật" đầy cam go. 

Bất chấp những biến động địa chính trị, số liệu từ Tổng cục Thống kê cho thấy kim ngạch xuất khẩu dệt may quý I đạt trên 8,8 tỷ USD, tăng 1,9% so với cùng kỳ năm 2025. Đây là minh chứng cho sự linh hoạt của các doanh nghiệp Việt khi đã chủ động được đơn hàng từ sớm. 

Hiện nhiều doanh nghiệp đã ký được đơn hàng đến hết quý III/2026. Các hiệp định thương mại tự do (FTA) như EVFTA và CPTPP tiếp tục là "bệ phóng" giúp sản phẩm Việt Nam duy trì lợi thế thuế quan tại các thị trường truyền thống như EU và Nhật Bản. 

Để đạt được con số trên, các doanh nghiệp đã thay đổi điều kiện giao hàng, chia sẻ rủi ro vận tải với đối tác, đồng thời đa dạng hóa phương thức vận chuyển; trong đó, có việc tận dụng tuyến đường sắt liên vận sang châu Âu. Bên cạnh đó, việc tăng tỷ lệ sử dụng nguyên liệu trong nước hoặc trong khu vực cũng được chú trọng nhằm giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài.

Ở góc độ quản trị, ông Thân Đức Việt, Tổng Giám đốc May 10 cho biết, doanh nghiệp tích cực đàm phán lại tiến độ giao hàng, tăng cường quản lý rủi ro và tìm kiếm các giải pháp tài chính phù hợp. Song song với đó là đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và xây dựng thương hiệu riêng để nâng cao giá trị gia tăng. 

Theo Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS), dù con số tăng trưởng dương, nhưng áp lực từ cuộc xung đột tại khu vực Trung Đông và tình hình Biển Đỏ đang đặt ngành dệt may vào tình thế "gồng mình" do logistics tăng vọt, các hãng vận tải phải thay đổi lộ trình qua Mũi Hảo Vọng, khiến thời gian vận chuyển đi EU, Mỹ tăng thêm 14 - 20 ngày. Cước container đi bờ Đông nước Mỹ đã tăng từ 2.000 – 4.000 USD.

Chi phí đầu vào leo thang, xung đột đẩy giá dầu tăng, kéo theo giá sợi tổng hợp và phẩm nhuộm tăng mạnh. Điều này trực tiếp bào mòn biên lợi nhuận của doanh nghiệp khi giá gia công (CMT) vẫn bị khách hàng ép ở mức thấp. Việc phụ thuộc vào hơn 70% nguyên liệu nhập khẩu khiến các nhà máy dễ bị gián đoạn sản xuất nếu nguồn cung vải và phụ kiện từ nước ngoài chậm trễ do tắc nghẽn hàng hải. Tuy nhiên, lợi thế của ngành vẫn nằm ở khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị (ESG), cũng như kinh nghiệm tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu. 

Năm 2026, ngành dệt may đặt mục tiêu xuất khẩu khoảng 49 - 50 tỷ USD, tăng trưởng 6% so với năm 2025. Để hoàn thành mục tiêu trên, Hiệp hội Dệt may Việt Nam khuyến nghị các doanh nghiệp cần chủ động điều chỉnh chiến lược trong bối cảnh xung đột Trung Đông đang diễn ra phức tạp.

Các doanh nghiệp cần đa dạng hóa thị trường và nguồn cung, thay vì quá tập trung vào các tuyến vận tải đi qua Biển Đỏ, doanh nghiệp đẩy mạnh khai thác thị trường nội khối ASEAN và các nước láng giềng để giảm chi phí logistics. "Xanh hóa" để bứt phá, đầu tư vào các tiêu chuẩn bền vững (ESG) và truy xuất nguồn gốc không còn là lựa chọn mà là điều kiện bắt buộc để vào các thị trường cao cấp như EU. 

Việc ứng dụng AI và tự động hóa đang được triển khai để tối ưu hóa năng suất, bù đắp cho chi phí vận tải tăng cao. Ngành dệt may tiếp tục chủ động nguyên liệu nội địa như: đẩy mạnh đầu tư vào các khu công nghiệp dệt nhuộm tập trung để nâng tỷ lệ nội địa hóa, giảm sự lệ thuộc vào nhập khẩu và rủi ro địa chính trị. Bên cạnh đó, linh hoạt trong đàm phán như thương thảo lại các điều khoản vận chuyển (chuyển từ bán CIF sang bán FOB) hoặc chia sẻ rủi ro cước phí với đối tác để giảm bớt gánh nặng tài chính. 

Về chiến lược dài hạn, ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch VITAS, nhận định nhu cầu dệt may toàn cầu mỗi năm chỉ tăng khoảng 2-3%, khiến sự cạnh tranh giữa các quốc gia xuất khẩu ngày càng gay gắt. Ngành dệt may Việt Nam không thể tiếp tục bài toán lấy số lượng bù chất lượng.

“Điều quan trọng là phải quan tâm đến chất lượng tăng trưởng; trong đó, trước hết phải tập trung phát triển sản xuất nguyên phụ liệu trong nước, tiếp theo là nâng cấp sản phẩm và gia tăng giá trị cho sản phẩm,” ông Cẩm nhấn mạnh. 

Năm 2026 là năm của sự "thích ứng linh hoạt" đánh dấu giai đoạn then chốt với ngành dệt may Việt Nam. Trong khi đơn hàng ngắn hạn còn ổn định, các doanh nghiệp đã nhận thức rõ những thách thức từ "rủi ro kép" từ căng thẳng địa chính trị và sự dịch chuyển đơn hàng do cạnh tranh thuế quan. 

Do vậy, thay vì chỉ tập trung giữ đơn hàng, các doanh nghiệp dệt may đang chuyển hướng chiến lược sang nâng cao giá trị gia tăng, đầu tư công nghệ và một trong những giải pháp then chốt được đưa ra là phát triển mạnh mẽ nguồn nguyên phụ liệu trong nước.

Việc giảm phụ thuộc vào nguồn hàng nhập khẩu không chỉ giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí sản xuất mà còn là điều kiện tiên quyết để đáp ứng các quy tắc xuất xứ khắt khe từ các Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, từ đó tận dụng tối đa các ưu đãi thuế quan để gia tăng sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Con số 8,8 tỷ USD của quý I là nền tảng quan trọng, nhưng để duy trì đà tăng trưởng trong bối cảnh xung đột Trung Đông khó đoán định, ngành dệt may cần sự phối hợp nhịp nhàng giữa chính sách hỗ trợ của Nhà nước và sự chủ động đổi mới của chính các doanh nghiệp.

VITAS kiến nghị các cơ quan quản lý cần có giải pháp ổn định nguồn cung năng lượng và xăng dầu để giảm áp lực chi phí đầu vào. Đồng thời, hệ thống thương vụ Việt Nam tại nước ngoài tăng cường vai trò cung cấp thông tin thị trường kịp thời, đặc biệt là tại các khu vực có biến động địa chính trị, giúp doanh nghiệp chủ động xây dựng phương án vận chuyển và sản xuất linh hoạt.