Diện mạo mới cho dòng chảy hội nhập

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển dịch sâu rộng của kinh tế thế giới, hội nhập quốc tế không chỉ là mở cửa thị trường hay mở rộng hợp tác thương mại, mà còn là hành trình đổi mới tư duy, nâng cao năng lực thể chế và khẳng định vị thế đất nước trong chuỗi giá trị toàn cầu. Trên hành trình đó, Bộ Công Thương giữ vai trò nòng cốt trong thực thi chính sách hội nhập đã khẳng định bản lĩnh, trí tuệ và tầm nhìn chiến lược khi kết hợp hài hòa giữa đổi mới tư duy lãnh đạo và hành động thực tiễn tạo nên sức mạnh lan tỏa trên toàn bộ dòng chảy phát triển quốc gia.

Đánh giá từ các chuyên gia, nhìn lại chặng đường 5 năm qua (2020-2025), có thể thấy sức mạnh của tư duy đổi mới đã tạo nên diện mạo mới cho dòng chảy hội nhập. Từ việc duy trì tốc độ tăng trưởng xuất khẩu ấn tượng, giữ vững xuất siêu nhiều năm liên tiếp, đến việc Việt Nam khẳng định vị thế trong cơ chế hợp tác khu vực và toàn cầu, tất cả đều cho thấy sự trưởng thành của ngành công thương trong tư duy hoạch định và năng lực điều hành.

Hơn cả những con số, thành tựu hay hiệp định, dòng chảy hội nhập phản ánh sự chuyển hóa mạnh mẽ trong tư duy lãnh đạo, từ chỗ xem hội nhập là nhiệm vụ đối ngoại, đã trở thành động lực nội sinh của phát triển quốc gia. Đó là tư duy dám nghĩ khác, dám làm mới, dám chịu trách nhiệm để mở ra không gian phát triển rộng hơn cho đất nước.

Bộ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hồng Diên cho biết: Giai đoạn 2020- 2025, Bộ Công Thương đã tiếp tục tạo nhiều đột phá mới trong khai mở thị trường mới ở nước ngoài và đấy mạnh hội nhập kinh tế quốc tế. Với vai trò là Bộ đầu mối về hội nhập kinh tế quốc tế, đàm phán các Hiệp định thương mại tự do (FTA), Việt Nam đã ký kết thêm được 4 FTA (gồm Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP), FTA Việt Nam – Israel (VIFTA), FTA Việt Nam - Vương quốc Anh (UKVFTA) và Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện Việt Nam – UAE ( VN - UAE CEPA). Qua đó, mở rộng thêm các thị trường có FTA với Việt Nam lên 65 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Đặc biệt, năm 2025, phát triển kinh tế - xã hội của nước ta nói chung và của ngành công thương nói riêng diễn ra trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược, chủ nghĩa bảo hộ, chiến tranh thương mại, phân tách chuỗi cung ứng, trừng phạt về kinh tế, chạy đua về khoa học - công nghệ trên thế giới ngày càng gia tăng. Hơn nữa, kinh tế thế giới dự báo sẽ tiếp tục đối mặt với nhiều yếu tố phức tạp và khó dự đoán hơn, nhất là những bất định về thương mại gia tăng, khi chính quyền của Tổng thống Donald Trump công bố áp dụng thuế nhập khẩu và thuế đối ứng với các đối tác thương mại; trong đó, có Việt Nam. Dưới sự chỉ đạo sát sao của Tổng Bí thư Tô Lâm, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính, đoàn đàm phán về Hiệp định thương mại đối ứng giữa hai nước Việt Nam- Hoa Kỳ mà Bộ Công Thương được giao làm đầu mối đã nỗ lực hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao với kết quả tương đối tích cực.

Theo ông Trịnh Minh Anh- nguyên Chánh văn phòng Ban chỉ đạo Liên ngành hội nhập quốc tế về kinh tế, dấu ấn nổi bật thể hiện vai trò Bộ Công Thương thời gian qua chính là việc chỉ đạo đẩy mạnh việc nghiên cứu, đề xuất chủ trương, chính sách mới phục vụ hội nhập kinh tế quốc tế.

Đặc biệt, thông qua sự phối hợp chặt chẽ giữa Văn phòng Ban Chỉ đạo liên ngành hội nhập quốc tế về kinh tế và các đơn vị liên quan trong và ngoài Bộ, nhiều đề án và báo cáo quan trọng mang tính định hướng dài hạn đã được triển khai và hoàn thành đúng tiến độ, chất lượng chuyên môn cao, phục vụ thiết thực cho việc hoạch định chính sách về hội nhập kinh tế quốc tế.

Có thể kể đến những đề án, báo cáo tiêu biểu như: Đề án tổng kết Nghị quyết số 49/NQ-CP của Chính phủ ban hành Chương trình hành động của Chính phủ tiếp tục thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ 4 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X về một số chủ trương, chính sách lớn để nền kinh tế phát triển nhanh và bền vững khi Việt Nam là thành viên của Tổ chức thương mại thế giới; Đề án Tổng kết đánh giá việc tham gia các FTA giai đoạn 2012-2023 và kiến nghị phương hướng hội nhập kinh tế quốc tế và tham gia các FTA, các thỏa thuận thương mại tự do thời gian tới; Báo cáo của Ban Cán sự đảng Bộ Công Thương báo cáo Bộ Chính trị, Ban Bí thư, đánh giá về quá trình thực hiện hội nhập quốc tế về kinh tế giai đoạn vừa qua và tham mưu, đề xuất xây dựng các chủ trương, chính sách phù hợp với giai đoạn mới.

Các đề án này đã được báo cáo, trình Bộ Chính trị và Chính phủ, là cơ sở để Đảng và Chính phủ ban hành Nghị quyết của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế trong tình hình mới (nội dung về kinh tế), Nghị quyết số 93/NQ-CP của Chính phủ về nâng cao hiệu quả hội nhập kinh tế quốc tế, thúc đẩy kinh tế phát triển nhanh và bền vững giai đoạn 2023 - 2030, Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về Định hướng tham gia các FTA đến năm 2030, tầm nhìn 2035...

Ông Nguyễn Minh Khôi - Giám đốc Tư vấn chính sách tại Viện Tony Blair vì sự thay đổi toàn cầu (TBI) nhìn nhận: Giai đoạn 2025 - 2030, thương mại quốc tế sẽ vẫn là một trong các động lực tăng trưởng chính của kinh tế Việt Nam và ngành công thương tiếp tục giữ vai trò đầu tàu trong thúc đẩy hội nhập kinh tế quốc tế.

Để phát huy vai trò một cách thực chất và bền vững, ngoài việc đàm phán, thúc đẩy ký kết FTA mới cần nâng cao chất lượng thực thi và tỷ lệ tận dụng FTA hiện có. Bởi hiện tại dù Việt Nam đã tham gia rất nhiều FTA nhưng tỷ lệ doanh nghiệp tận dụng ưu đãi vẫn chưa tương xứng với tiềm năng.

Vì vậy, việc thúc đẩy thực hiện sáng kiến chính sách như FTA portal, FTA Index kết hợp với mô hình toàn diện hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu theo chuỗi giá trị sẽ giúp xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ xuất khẩu của Việt Nam hiệu quả hơn, nhất là doanh nghiệp nội địa, doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Cùng đó, các FTA thế hệ mới ngày càng nhấn mạnh các tiêu chuẩn liên quan đến môi trường, phát thải carbon, quyền lao động và dữ liệu số. Do đó, Bộ Công Thương có thể đóng vai trò là đầu mối kết nối giữa chính sách hội nhập với các nguồn lực hỗ trợ như tài chính xanh, công nghệ sạch, hệ thống truy xuất số... giúp doanh nghiệp chủ động đáp ứng tiêu chuẩn mới và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Ngoài ra, Bộ Công Thương cần thể hiện vai trò dẫn dắt rõ nét hơn trong quá trình hội nhập thương mại khu vực, nhất là khu vực ASEAN. Với kinh nghiệm đã tích lũy trong việc đàm phán và thực thi Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), Hiệp định thương mại tự do Việt Nam- EU (EVFTA) hay RCEP, có thể chủ động đề xuất cập nhật, điều chỉnh hoặc mở rộng nội dung các FTA hiện hành, đặc biệt trong bối cảnh các thách thức mới về kinh tế số, công nghệ và thương mại bền vững đang định hình lại cấu trúc toàn cầu.

Ông Trịnh Minh Anh cho rằng: Để đáp ứng kỳ vọng, Bộ Công Thương cần tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ làm hội nhập cũng như tăng cường phối hợp liên ngành. Đồng thời, cần duy trì cơ chế giám sát, phản hồi chính sách để đảm bảo quá trình hội nhập không chỉ là quá trình mở cửa thị trường mà còn là động lực để nâng cao chất lượng thể chế, năng lực cạnh tranh và vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.

Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên khẳng định: Giai đoạn tới, Bộ Công Thương sẽ tập trung tăng cường hội nhập kinh tế quốc tế; chủ động tham mưu khai thác có hiệu quả cơ hội từ quan hệ đối ngoại với các nước lớn để đón đầu làn sóng dịch chuyển đầu tư ngành trọng điểm của tập đoàn đa quốc gia, nhất là trong lĩnh vực mà Việt Nam đang có nhu cầu. Đồng thời, Bộ cũng sẽ đẩy mạnh hỗ trợ địa phương, doanh nghiệp khai thác hiệu quả những FTA mà nước ta là thành viên. Cùng đó, đẩy nhanh tiến độ đàm phán nâng cấp các FTA hiện có và ký kết FTA mới với đối tác tiềm năng nhằm mở rộng không gian kinh tế đối ngoại, đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu, vật liệu, chuỗi cung ứng và thị trường xuất khẩu.

"Đặc biệt, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục đổi mới, nâng cao hiệu quả xúc tiến thương mại, kết nối cung cầu. Hơn nữa, khai thác có hiệu quả hình thức thương mại, các loại thị trường; đẩy mạnh phát triển thương mại điện tử, kinh tế số để thúc đẩy phát triển thị trường nội địa còn nhiều tiềm năng, tạo "bệ đỡ" vững chắc cho tăng trưởng bền vững", Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên bày tỏ.