Doanh nghiệp một người - cách tiếp cận mới trong kỷ nguyên số

Trong bối cảnh Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực then chốt của phát triển đất nước cùng tinh thần khởi nghiệp ngày càng được khơi dậy mạnh mẽ, mô hình “doanh nghiệp một người” nổi lên như một cách tiếp cận mới, cho phép mỗi công dân tận dụng công nghệ, nền tảng số để tham gia sản xuất, kinh doanh minh bạch, linh hoạt, qua đó, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển kinh tế dựa trên tri thức, đổi mới sáng tạo.

Chỉ với máy tính xách tay, kỹ năng sử dụng các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) hữu hiệu, một cá nhân có thể tự vận hành cả công ty, từ tiếp thị, quảng bá, bán hàng đến chăm sóc khách hàng, kế toán… Với công nghệ hiện đại, việc thành lập và vận hành hiệu quả một startup không còn quá khó khăn với một cá nhân.

*Mô hình không mới nhưng mang tư duy mới

Về bản chất, “doanh nghiệp một người” không phải là khái niệm xa lạ trong lịch sử phát triển kinh tế. Lịch sử thương mại nhân loại đã chứng minh, chủ thể cốt lõi của nền kinh tế luôn là con người. Từ những thương nhân đơn lẻ vượt biên giới buôn bán hàng hóa, đến những người thợ thủ công tự sản xuất, tự tiêu thụ sản phẩm, họ đều là những “doanh nghiệp một người” theo nghĩa sơ khai.

Ngày nay, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, khái niệm kinh doanh đã vượt ra khỏi khuôn khổ truyền thống của buôn bán, thương mại, xuất nhập khẩu, để bao trùm cả lĩnh vực sản xuất và dịch vụ với hình thức ngày càng linh hoạt. Một lập trình viên viết phần mềm bán ra thị trường quốc tế, một nông dân sơ chế nông sản và bán trực tiếp qua nền tảng số hay một người làm nội dung sáng tạo kiếm thu nhập từ không gian mạng…tất cả đều đang thực hiện hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Theo Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Hoàng Minh, mô hình “doanh nghiệp một người” có thể xem là minh chứng sinh động cho phong trào toàn dân khởi nghiệp trong điều kiện mới. Công nghệ và nền tảng số hiện nay cho phép một cá nhân có thể đăng ký doanh nghiệp, tự quản lý chi phí, thực hiện nghĩa vụ thuế và vận hành hoạt động kinh doanh thông qua các ứng dụng.

Thực tế cho thấy, trong nhiều năm qua, hộ kinh doanh cá thể vẫn là khu vực chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế nhưng lại tồn tại không ít hạn chế về khả năng mở rộng và mức độ tham gia vào chuỗi giá trị hiện đại. Việc thúc đẩy mô hình “doanh nghiệp một người” được kỳ vọng sẽ tạo ra một hình thức kinh doanh mới, minh bạch và linh hoạt hơn so với hộ kinh doanh trước đây.

Theo Thứ trưởng Hoàng Minh, Bộ Khoa học và Công nghệ đặt mục tiêu hình thành một triệu “doanh nghiệp một người” trong thời gian tới; coi đây là một trong những trụ cột để hiện thực hóa khát vọng toàn dân khởi nghiệp, đồng thời tạo thêm động lực tăng trưởng cho nền kinh tế số.

*Hỗ trợ khởi nghiệp bằng công nghệ

Đánh giá về khởi nghiệp, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng cho rằng, năng lực đổi mới sáng tạo và hệ sinh thái khởi nghiệp góp phần nâng vị thế cạnh tranh quốc gia. Chỉ số đổi mới sáng tạo của Việt Nam đang xếp thứ 44 toàn cầu, đồng thời được ghi nhận là một trong 9 quốc gia có thu nhập trung bình cải thiện thứ hạng nhanh nhất thập kỷ qua.

Hiện nay, cách Nhà nước phục vụ người dân và doanh nghiệp đã thay đổi. Thủ tục hành chính và dịch vụ công thuận tiện, minh bạch hơn nhờ chuyển đổi số. Giấy tờ giảm, đi lại giảm, thời gian chờ đợi giảm. Đến năm 2025, tỷ lệ hồ sơ trực tuyến toàn trình trên tổng số hồ sơ của các dịch vụ công trực tuyến toàn trình đạt gần 78%; tỷ lệ dịch vụ công có phát sinh hồ sơ trực tuyến đạt gần 84%. Những con số này cho thấy, việc giải quyết thủ tục đang dịch chuyển mạnh từ "xếp hàng - chờ đợi" sang môi trường số. Năng lực và năng suất của doanh nghiệp cũng được cải thiện rõ rệt, đi vào chiều sâu nhờ ứng dụng công nghệ và đổi mới quy trình. Tự động hóa, quản trị số và khai thác dữ liệu giúp doanh nghiệp tối ưu vận hành, rút ngắn thời gian sản xuất, giảm lỗi, tiết kiệm vật tư và năng lượng, nâng hiệu quả quản trị chuỗi cung ứng.

Ở góc độ người dân, khi chuyển đổi số diễn ra toàn diện, không gian số trở thành không gian sống mới, nơi các dịch vụ thiết yếu trong giáo dục, y tế, tài chính, thương mại… được cung cấp nhanh chóng, cá nhân hóa, bảo đảm ai cũng có thể tham gia và hưởng lợi từ môi trường số. Nhờ những giải pháp trên, rào cản về vốn, chi phí đang được coi là lớn nhất đối với người khởi nghiệp dần được gỡ bỏ.

Theo Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ (Bộ Khoa học và Công nghệ), hiện Bộ đã nghiên cứu, đề xuất nội dung liên quan trong Nghị quyết của Chính phủ về Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo và các định hướng chính sách phù hợp cho loại hình doanh nghiệp này; trọng tâm là đơn giản hóa thủ tục, tăng cường quản lý trên nền tảng số, áp dụng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát và thiết kế các chính sách hỗ trợ sát với đặc thù của doanh nghiệp do một cá nhân làm chủ.

Trong thời gian tới, sau khi Nghị quyết được phê duyệt, Bộ sẽ phối hợp với các bộ, ngành và địa phương xây dựng, đề xuất triển khai thí điểm một số cơ chế hỗ trợ như, ưu đãi thuế phù hợp, tiếp cận tín dụng linh hoạt, hỗ trợ pháp lý, sở hữu trí tuệ, ứng dụng công nghệ…; qua đó, đánh giá tác động thực tiễn làm cơ sở hoàn thiện chính sách và tổ chức triển khai phù hợp, bảo đảm vừa khuyến khích đổi mới sáng tạo, vừa phù hợp với yêu cầu quản lý nhà nước.

Trước xu thế mới về “doanh nghiệp một người”, nhiều ý kiến đưa ra đề xuất giải pháp về phần mềm kế toán miễn phí, tích hợp với mã định danh công dân và hệ thống ngân hàng. Người dân chỉ cần nhập dữ liệu đầu vào, đầu ra trên ứng dụng di động, hệ thống sẽ tự động tính toán, hỗ trợ kê khai và nộp thuế, qua đó, giảm đáng kể chi phí thuê nhân sự và mua phần mềm kế toán. Cùng với đó là việc đơn giản hóa con dấu, chữ ký, cho phép sử dụng chữ ký số thay thế các thủ tục giấy tờ…

Mô hình “doanh nghiệp một người” cũng phù hợp với định hướng xây dựng quốc gia khởi nghiệp sáng tạo với mục tiêu xuyên suốt là mọi công dân đều có thể khởi nghiệp trên nền tảng công nghệ số và đổi mới sáng tạo, trong mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội. Doanh nghiệp khởi nghiệp công nghệ, đổi mới sáng tạo đóng vai trò nòng cốt. Tinh thần khởi nghiệp cần được lan tỏa tới toàn xã hội, bắt đầu từ từng cá nhân.

Thúc đẩy “doanh nghiệp một người” không phải là câu chuyện của tương lai xa mà là yêu cầu mang tính cấp thiết trong bối cảnh Việt Nam đang chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Khi Nhà nước trao cho người dân công cụ phù hợp, xóa bỏ rào cản không cần thiết và tạo môi trường minh bạch, hàng triệu cá nhân có thể trở thành những chủ thể kinh doanh năng động, sáng tạo; đóng góp vào tăng trưởng, mở rộng cơ sở thu ngân sách và nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế.