Doanh nghiệp thay đổi tư duy, phát triển sản xuất công nghiệp bền vững

Chiều 10/4, tại Hội nghị Phát triển bền vững 2025, với chủ đề “Đổi mới hôm nay, định hình tương lại” do Forbes Việt Nam phối hợp cùng một số đơn vị tổ chức ở TP. Hồ Chí Minh, các chuyên gia, doanh nghiệp đã chia sẻ giải pháp thay đổi tư duy sáng tạo và phát triển mô hình sản xuất công nghiệp bền vững.

*Trách nhiệm mở rộng cửa nhà sản xuất

Theo các chuyên gia, Việt Nam là quốc gia nằm trong nhóm dễ bị tổn thương bởi biến đổi khí hậu dẫn đến gây thiệt hại về kinh tế. Đồng thời, biến đổi khí hậu không chỉ ảnh hưởng đến doanh nghiệp, mà còn tác động đến toàn xã hội, gia đình và các cá nhân.

Trước bối cảnh này, những nguyên tắc về phát triển bền vững ngày càng trở nên quan trọng và đây chính là lúc nhà hoạch định chính sách, chuyên gia, doanh nghiệp cùng nhau đánh giá tác động thực tế, cũng như đưa ra những lựa chọn hành động kịp thời để định hìnhg tương lai an toàn, bền vững hơn. Ngoài ra, ngay khi quay lại Nhà Trắng, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ký sắc lệnh rút Hoa Kỳ khỏi Thỏa thuận Paris về biến đổi khí hậu, đang gây lo ngại cho tương lai phát triển bền vững và tác động mạnh mẽ đến nhiều quốc gia trên toàn cầu, trong đó có Việt Nam.

Theo ông Patrick Haverman, Phó Trưởng đại diện thường trú của UNDP Việt Nam (Chương trình Phát triển Liên hợp quốc tại Việt Nam), Việt Nam là một trong những quốc gia cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh khá tốt trong thời gian qua. Hiện tại, thông tin về thuế đối ứng của Hoa Kỳ có những tác động đến Việt Nam, nhưng Việt Nam cũng cho thấy sự phản ứng khá nhanh chóng với những giải pháp kịp thời và bước đầu có một số tín hiệu tích cực về vấn đề này.

Tuy vậy, ông Patrick Haverman chỉ ra rằng, kinh tế xanh hơn là một công cụ mang lại lợi ích kinh tế, tăng tính cạnh tranh cho cả quốc gia và doanh nghiệp. Bên cạnh đó, phát triển bền vững không còn là vấn đề muốn hay không mà đã trở thành xu thế tất yếu của nền kinh tế và thị trường.

Những quốc gia và doanh nghiệp khi phát triển kinh tế bền vững thì phải vượt qua nhiều khó khăn như trong ngắn hạn đòi hỏi sự thích nghi cao, nhưng về dài hạn sẽ mang lại lợi ích thiết thực. Việt Nam đang cho thấy không còn ở giai đoạn hưởng ứng, mà đang triển khai những chương trình hành động với mục tiêu phát triển bền vững cụ thể, nhất là phát triển kinh tế đặt lợi ích con người lên hàng đầu.

Điển hình, ghi nhận tại Việt Nam, quy định về trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (Extended Producer Responsibility – EPR), doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu sản phẩm điện, điện tử thực hiện trách nhiệm tái chế từ ngày 1/1/2025 và doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu phương tiện giao thông (ôtô, xe máy) thực hiện trách nhiệm tái chế từ ngày 1/1/2027. EPR yêu cầu nhà sản xuất và nhập khẩu có trách nhiệm về môi trường trong suốt vòng đời của sản phẩm, từ thiết kế, sản xuất đến tiêu dùng và thải bỏ.

Liên quan đến EPR, ông Lê Anh, Giám đốc Phát triển bền vững, Công ty cổ phần nhựa tái chế Duy Tân (DUYTAN Recycling) nhận định, EPR không chỉ giúp doanh nghiệp chung tay bảo vệ hành tinh xanh, mà còn giúp thay đổi để mở ra các cánh cửa mới trong kinh doanh cho nhà sản xuất tại Việt Nam nhờ giải pháp chuyển đổi cách thức quản lý sản phẩm và chất thải, bảo vệ môi trường, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn… Trong số đó, công nghệ sáng tạo đóng vai trò quan trọng nhằm phát triển bền vững, giúp chuyển đổi nền kinh tế từ mô hình tuyến tính (lấy, sản xuất, vứt bỏ) sang mô hình tuần hoàn, nơi tài nguyên được bảo vệ và sử dụng bền vững hơn.

*Doanh nghiệp đổi mới sáng tạo và công nghệ

Ở góc độ, ông Phạm Hồng Điệp, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Shinec chia sẻ, để thu hút đầu tư vào khu công nghiệp sinh thái thì ở một số nước phát triển như Nhật Bản, Hàn Quốc… đã áp dụng EPR từ lâu, còn ở Việt Nam đang xây dựng các quy định và tiến đến luật kinh tế tuần hoàn. Trên thực tế, khi phát triển khu công nghiệp cần những tiêu chí về sản phẩm xanh và đảm bảo hàm lượng bảo vệ môi trường để doanh nghiệp có thể kêu gọi đầu tư, hay các khoản vay ưu đãi, tiếp cận nguồn tài chính xanh…

So với những mô hình khu công nghiệp khác thì khu công nghiệp sinh thái có cơ sở hạ tầng tiêu chuẩn riêng, chuỗi khu công nghiệp cộng sinh, quy hoạch những ngành nghề phù hợp, tiết kiệm nguyên nhiên liệu… Song song đó, khu công nghiệp sinh thái phải thu hút được cộng đồng doanh nghiệp sản xuất kinh doanh kèm theo chuỗi cung ứng xanh, đảm bảo tất cả các bên đều có lợi khi tham gia vào khu.

Còn ông Bùi Khánh Nguyên, Phó Tổng Giám đốc – Đối ngoại, Truyền thông và Phát triển bền vững, Công ty TNHH Nước Giải Khát Coca-Cola Việt Nam cho rằng, nếu trước đây doanh nghiệp chỉ bán sản phẩm đến người tiêu dùng thì hiện nay doanh nghiệp không chỉ là đơn vị sản xuất kinh doanh mà còn là một mắc xích quan trọng đóng góp bảo vệ môi trường. Về phía người tiêu dùng cũng ngày càng ưu tiên lựa chọn những sản phẩm của đơn vị sản xuất kinh doanh có chiến lược phát triển bền vững và đây là cơ hội cho những doanh nghiệp có chiến lược chuyển đổi ngay từ khâu thiết kế, nguyên liệu… đảm bảo môi trường. và đáp ứng thị hiếu tiêu dùng toàn cầu.

Trong nhiều năm qua, Công ty TNHH Nước Giải Khát Coca-Cola Việt Nam không ngừng nỗ lực tham gia đóng góp xây dựng khuôn khổ pháp luật về kinh tế tuần hoàn, trong đó có EPR. Công ty đã tự nguyện thực hiện EPR từ lâu, khi ngành tái chế và thu gom tại Việt Nam còn non trẻ và chưa nhiều đơn vị tham gia.

Trên cơ sở này, công ty đã xây dựng những giải pháp tái chế và thu gom với khối lượng lớn trong môi trường, vì nếu có tầm nhìn dài hạn thì sẽ thu về lợi ích lâu bền. Mỗi doanh nghiệp có những giải pháp riêng, nên doanh nghiệp có trách nhiệm xã hội cần phải mở rộng mối quan hệ trong mạng lưới phát triển bền vững, nhất là không chỉ nhà sản xuất mà ngay cả người tiêu dùng cũng có thể tham gia EPR.

Hơn thế nữa, thực hiện EPR không chỉ đòi hỏi sự tham gia tích cực của doanh nghiệp mà còn phải nâng cao nhận thức của người tiêu dùng để họ đồng hành cùng đơn vị sản xuất kinh doanh. Đặc biệt, đối với ngành hàng tiêu dùng nhanh thì vấn đề cân đối chi phí đầu tư EPR đòi hỏi sự bền bỉ, vì ảnh hưởng trực tiếp đến giá thành sản phẩm.

Trong khi đó, ông Lê Hoàng Minh, Giám đốc Điều hành sản xuất, kiêm Trưởng dự án Net Zero, Công ty CP Sữa Việt Nam (Vinamilk) đánh giá: Với hành trình Net Zero thì điều kiện đầu tiên là xác định được mục tiêu rõ ràng về phát triển bền vững, từ cơ sở này triển khai đến bộ phận vận hành và quản trị sản xuất. Trong đó, tích hợp giữa công nghệ sản xuất và sử dụng năng lượng, cũng như mỗi công nghệ được ứng dụng đều phải đảm bảo một hay những mục tiêu cụ thể.

Đơn cử, những công nghệ như AI, IoT… hỗ trợ tối ưu hóa trong sử dụng tài nguyên trong sản xuất, vận chuyển và tiêu thụ; hay bằng cách thúc đẩy sản xuất bền vững, sử dụng năng lượng tái tạo, giao thông bền vững… thì doanh nghiệp sẽ giảm lượng khí thải carbon ra môi trường và tăng cường sự bền vững trong di chuyển. Đồng thời, năng lượng tái tạo và sản xuất thông minh còn mở ra cơ hội phát triển bền vững cho doanh nghiệp và cộng đồng.

Nhiều doanh nghiệp cho rằng, gần đây môi trường kinh doanh toàn cầu đang trở nên khắt khe và khó lường, nên nhiều doanh nghiệp Việt đối mặt với bài toán làm sao để duy trì năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững. Tuy nhiên, cùng thách thức vẫn có những cơ hội và đó là tối ưu hóa chuỗi cung ứng, tái cơ cấu sản xuất và phát triển hệ sinh thái sản xuất kinh doanh theo chiến lược thích nghi kịp thời với xu hướng định hình tương lai.