Doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam đối mặt khoảng trống tín dụng 24 tỷ USD/năm

Thông tin này được các chuyên gia chia sẻ tại Diễn đàn "Kết nối đầu tư tác động: Nguồn vốn cho tăng trưởng", do Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP. Hồ Chí Minh (ITPC) phối hợp với Quỹ Đầu tư Tác động (IIX) và Bộ Các vấn đề Toàn cầu Canada (GAC) tổ chức ngày 10/3 tại TP. Hồ Chí Minh. 

Sự kiện nằm trong khuôn khổ Dự án "Sẵn sàng cho Đầu tư Tác động tại Việt Nam" (IIRV) do Chính phủ Canada tài trợ. Từ năm 2022 đến nay, dự án đã huy động hơn 17,5 triệu đô la Canada (tương đương 12,5 triệu USD) vốn đầu tư tác động vào Việt Nam; đồng thời hỗ trợ nâng cao năng lực cho gần 250 doanh nghiệp tạo tác động xã hội.

*Khoảng trống vốn lớn của khu vực SME

Theo ông Robert Kraybill, Giám đốc Đầu tư của IIX, hệ sinh thái doanh nghiệp tạo tác động xã hội (SIB) tại Việt Nam đang đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ các nhóm yếu thế như đồng bào dân tộc thiểu số, người khuyết tật và hộ nghèo. Phần lớn các doanh nghiệp này tập trung tại các khu vực miền núi phía Bắc và miền Trung.

Ông Robert Kraybill, Giám đốc Đầu tư của IIX, chia sẻ tại Diễn đàn. Ảnh: Hứa Chung-TTXVN

Hiện 92,8% doanh nghiệp SIB là doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ. Về cơ cấu ngành, khối dịch vụ chiếm 70% số lượng doanh nghiệp và đóng góp 73% tổng lợi nhuận trước thuế; khối công nghiệp chiếm 16% số lượng và 19% lợi nhuận; còn nông – lâm – ngư nghiệp chiếm 14% số lượng nhưng chỉ đóng góp khoảng 8% lợi nhuận.

Dù vậy, khả năng tiếp cận nguồn vốn của các doanh nghiệp này vẫn còn hạn chế. "Dù có tác động xã hội lớn, cả SIB và doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) tại Việt Nam đều đang đối diện khoảng trống tín dụng lớn nhất ASEAN, với khoảng thiếu hụt tài chính hàng năm cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ lên tới 24 tỷ USD, trong đó 62% nhu cầu chưa được đáp ứng", ông Robert Kraybill cho biết.

Các rào cản chủ yếu đến từ việc thiếu tài sản thế chấp, lịch sử tín dụng hạn chế – những yếu tố phổ biến ở các doanh nghiệp giai đoạn đầu. Ngoài ra, kinh nghiệm quản trị còn hạn chế và sự thiếu hụt các công cụ tài chính linh hoạt cũng làm gia tăng rủi ro đối với nhà đầu tư.

Trong khi đó, áp lực chuyển đổi đang gia tăng. Việt Nam đặt mục tiêu đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 và thúc đẩy các chính sách phát triển năng lượng tái tạo, kinh tế tuần hoàn. Những cam kết này đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư mạnh vào công nghệ tiết kiệm năng lượng, số hóa chuỗi cung ứng và hệ thống truy xuất nguồn gốc.

* Đầu tư tác động mở thêm kênh vốn cho doanh nghiệp 

Trong bối cảnh đó, các mô hình tài chính mới như đầu tư tác động được kỳ vọng có thể góp phần thu hẹp khoảng trống vốn cho khu vực doanh nghiệp SME.

Ông Nguyễn Lộc Hà, Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh, phát biểu khai mạc Diễn đàn. Ảnh: Hứa Chung-TTXVN

Ông Nguyễn Lộc Hà, Phó Chủ tịch thường trực UBND TP. Hồ Chí Minh cho biết, thành phố đang chú trọng nâng cao chất lượng dòng vốn đầu tư và khuyến khích các mô hình kinh doanh bền vững.

Theo ông Nguyễn Lộc Hà, bên cạnh các nguồn vốn đầu tư truyền thống, các mô hình tài chính mới, trong đó có đầu tư tác động, đang mở ra thêm nhiều cơ hội để kết nối nguồn lực quốc tế với các doanh nghiệp có định hướng phát triển bền vững, có trách nhiệm xã hội và có khát vọng tạo ra giá trị dài hạn.

"Đầu tư tác động không chỉ hướng tới hiệu quả tài chính, mà còn đặt trọng tâm vào việc tạo ra những giá trị tích cực, có ý nghĩa đối với xã hội và môi trường. Đây là hướng tiếp cận phù hợp với xu thế phát triển hiện nay, trong bối cảnh nhiều quốc gia và nhiều thành phố trên thế giới đang đẩy mạnh các mô hình tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn và phát triển bao trùm", ông Nguyễn Lộc Hà nói.

Tại TP. Hồ Chí Minh, các lĩnh vực như kinh tế xanh, năng lượng sạch, công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang được quan tâm thúc đẩy mạnh mẽ. Thành phố cũng đặc biệt chú trọng phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, đồng thời nghiên cứu triển khai các cơ chế, chính sách phù hợp nhằm tạo điều kiện cho các mô hình kinh doanh mới phát triển.

Những định hướng này đang mở ra nhiều cơ hội hợp tác thiết thực cho các nhà đầu tư và các tổ chức tài chính trong việc đồng hành cùng doanh nghiệp Việt Nam phát triển các giải pháp sáng tạo, hiệu quả và có khả năng lan tỏa rộng rãi.

Các chuyên gia cho rằng, để thu hút dòng vốn này, cần phát triển các cấu trúc tài chính mới như tài chính hỗn hợp (blended finance), trong đó vốn công hoặc vốn từ các định chế tài chính phát triển đóng vai trò chia sẻ rủi ro ban đầu để thu hút vốn tư nhân.

Bên cạnh đó, các công cụ tài chính linh hoạt như tài chính dựa trên doanh thu, tài chính dựa trên kết quả hoặc các khoản vay liên kết tác động cũng cần được mở rộng để phù hợp hơn với dòng tiền của doanh nghiệp.

Phát biểu tại diễn đàn, ông Jim Nickel, Đại sứ Canada tại Việt Nam cho biết, Canada cam kết hợp tác với Việt Nam để xây dựng một nền kinh tế bao trùm và bền vững. Thông qua dự án IIRV và với sự hỗ trợ phù hợp, các doanh nghiệp tạo tác động xã hội của Việt Nam có thể thu hút nguồn vốn cần thiết nhằm tạo việc làm, cải thiện sinh kế cho nông dân và giải quyết các thách thức về môi trường, khí hậu.

"Diễn đàn hôm nay cũng là dịp để tìm hiểu các cơ chế hỗ trợ đa dạng của Canada, từ viện trợ phát triển quốc tế đến định chế tài chính phát triển – phù hợp thế nào với các ưu tiên của Việt Nam trong việc huy động vốn tư nhân và tăng cường liên kết chuỗi giá trị. Khi đầu tư kết hợp với đổi mới, công nghệ và các thực hành có trách nhiệm đối với môi trường và xã hội, chúng ta có thể mở ra những cơ hội mới cho thương mại và thịnh vượng kinh tế chung", ông Jim Nickel, Đại sứ Canada tại Việt Nam nói.

Ở góc độ xúc tiến đầu tư, bà Cao Thị Phi Vân, Phó Giám đốc ITPC cho biết, ITPC cam kết thúc đẩy môi trường thuận lợi cho các doanh nghiệp, đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội bền vững của Thành phố. Thông qua hợp tác với các tổ chức quốc tế như IIX và GAC, chúng tôi đang nỗ lực để góp phần định vị TP. Hồ Chí Minh trở thành trung tâm thu hút vốn đầu tư tác động.

Theo các chuyên gia, nhu cầu vốn toàn cầu để đạt các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs) ước tính khoảng 4.000 tỷ USD mỗi năm. Trong bối cảnh đó, việc phát triển hạ tầng tài chính và các công cụ vốn phù hợp sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút và dẫn dòng vốn tư nhân vào khu vực doanh nghiệp SME tại Việt Nam.