Động đất ảnh hưởng như thế nào đến chính sách tiền tệ của Nhật Bản?

Trận động đất xảy ra ở bán đảo Noto, tỉnh Ishikawa (Nhật Bản) ngày 1/1 vừa qua đang phủ bóng đen lên chính sách tiền tệ của Ngân hàng trung ương Nhật Bản (BoJ). Cho đến thời điểm hiện tại, vẫn chưa thể tính toán đầy đủ về mức độ thiệt hại và tác động toàn diện của trận động đất đối với kinh tế Nhật Bản. Vì lý do này, giới chuyên gia cho rằng kỳ vọng về việc BoJ sẽ điều chỉnh lãi suất cơ bản trong tháng 1/2024 đã giảm đáng kể.

Theo báo Nikkei Shimbun, tại cuộc họp các lãnh đạo ngân hàng Nhật Bản ngày 11/1, đại diện của BoJ, ông Hidaetsu Toshihama, cho biết tính đến thời điểm cuối năm ngoái, tình hình kinh tế khu vực Hokuriku đang trên đà phục hồi ở tốc độ ổn định, nhưng do ảnh hưởng của trận động đất nghiêm trọng tại bán đảo Noto, tình hình đầu năm 2024 đã có diễn biến bất ngờ. BoJ sẽ phải tiếp tục thu thập và phân tích thông tin để có đánh giá cụ thể về vấn đề này.

Trận động đất xảy ra ở bán đảo Noto, tỉnh Ishikawa ngày 1/1 có độ lớn lên đến 7,6 để lại hậu quả lớn không chỉ về con người mà còn cả về kinh tế. Ngay trong ngày 2/1, BoJ và Bộ Tài chính Nhật Bản đã yêu cầu các ngân hàng và tổ chức tín dụng hoàn lại tiền gửi của các nạn nhân bị tác động trực tiếp từ thảm họa động đất, kể cả việc họ đã mất các giấy tờ ngân hàng hay con dấu, miễn là danh tính được xác nhận. Ông Tohide Kiuchi, nghiên cứu viên Viện Nghiên cứu Nomura dự báo, thiệt hại của trận động đất trước mắt ước tính khoảng 816,3 tỷ yen (khoảng 5,5 tỷ USD). Nhưng đây chủ yếu mới là đánh giá thiệt hại sơ bộ ban đầu về đường sá, nhà cửa, công xưởng…

BoJ dự kiến sẽ tổ chức một cuộc họp thảo luận về chính sách tiền tệ vào ngày 22-23/1. Từ cuối năm 2023, đã có nhiều thông tin đồn đoán rằng cơ quan này sẽ quyết định chấm dứt chính sách lãi suất âm duy trì trong hơn một thập kỷ gần đây. Tuy nhiên, trận động đất dường như đã làm đảo lộn kế hoạch này. Mặc dù có quan điểm trong BoJ cho rằng, quyết định chính sách tiền tệ có thể được đưa ra độc lập với đánh giá hậu quả của trận động đất, nhưng rõ ràng rất khó để thực hiện bất kỳ sự điều chỉnh chính sách nào cho đến khi có được những đánh giá chính xác về thiệt hại và tác động của trận động đất đối với nền kinh tế.

Trong khi đó, một yếu tố quan trọng tác động đến chính sách tiền tệ của Nhật Bản là nỗ lực tăng lương của các doanh nghiệp cũng không xuất hiện nhiều dấu hiệu khả quan. Tại cuộc họp ngày 11/1, BoJ đánh giá, nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ đang nỗ lực cải thiện thu nhập cho người lao động, ít nhất bằng hoặc cao hơn năm 2023. Các nỗ lực này đang được thúc đẩy sớm hơn dự kiến, nhưng mức độ chắc chắn không cao do tác động của nhiều nhân tố, nhất là khả năng phục hồi kinh tế khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề của trận động đất.

Ngoài ra, các động thái của ngân hàng trung ương nước ngoài cũng có khả năng ảnh hưởng đến quyết định của BoJ. Trong biên bản cuộc họp tháng 12/2023 của Ủy ban Thị trường mở Liên bang (FOMC) của Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed), công bố ngày 3/1, cho thấy các bên tham gia đều nhấn mạnh về triển vọng kinh tế, bao gồm việc giảm lãi suất trong năm 2024, nhưng cũng không phủ nhận khả năng tăng lãi suất tùy vào tình hình thực tế.

Trong nội bộ BoJ đã có một số ý kiến tiết lộ khả năng cơ quan này sẽ chấm dứt tình trạng lãi suất âm, bắt đầu khi Mỹ chuyển sang giai đoạn hạ lãi suất. Việc đồng yen liên tục giảm giá đã tạo ra tác động tiêu cực không mong muốn đến hệ thống tài chính Nhật Bản. Nhưng khi kỳ vọng của việc cắt giảm lãi suất ở Mỹ giảm đi thì BoJ càng có lý do để thận trọng trong việc đưa ra quyết định.

Một yếu tố khác là tác động của những rủi ro chính trị trong nước. Ngày 7/1, Cơ quan điều tra đặc biệt của Văn phòng Công tố Tokyo đã bắt giữ Hạ nghị sỹ Yoshitaka Ikeda do nghi ngờ vi phạm Luật Kiểm soát quỹ chính trị. Hàng loạt các vụ việc liên quan đã lan rộng trong Chính phủ Nhật Bản, dẫn đến việc nhiều thành viên của Quốc hội nước này bị bắt giữ và điều tra.

Dự kiến, trong tháng Tư sẽ diễn ra bầu cử bổ sung Hạ viện Nhật Bản, để tìm kiếm ứng cử viên mới cho chiếc ghế trống mà Chủ tịch Hạ viện Hiroyuki Hosoda để lại, sau khi từ chức vì lý do sức khỏe. Nếu vụ bê bối quỹ chính trị tiếp tục lan rộng thì cuộc bầu cử này cũng có thể tác động đến khả năng ra quyết định của BoJ. Ngay cả trong nội bộ BoJ hiện nay cũng có những tiếng nói quan ngại về ảnh hưởng tiêu cực của những rối ren trong chính trường Nhật Bản.

Một số chuyên gia tài chính Nhật Bản nhận định, trong bối cảnh thời điểm Mỹ cắt giảm lãi suất vẫn chưa rõ ràng, thì việc trì hoãn quá lâu quyết định dừng chính sách lãi suất âm không phải là là một ý kiến lý tưởng. Trong trường hợp BoJ không thể tăng lãi suất trong tháng 1/2024 như dự kiến thì chậm nhất cơ quan này cũng phải đưa ra quyết định trong nửa đầu năm 2024. Đáp lại, BoJ cho biết sẽ cân nhắc thời điểm điều chỉnh sau khi đã đánh giá thận trọng tình hình cả trong và ngoài nước.