Đồng Nai hướng tới trở thành trung tâm giao dịch điều quốc tế

Đồng Nai hiện có diện tích trồng điều trên 176.000 ha và sản lượng hơn 186.000 tấn, chiếm khoảng 58% diện tích điều cả nước. Đây là lợi thế quan trọng để phát triển toàn diện chuỗi giá trị ngành điều từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ và xuất khẩu. Tuy nhiên, trên thực tế, ngành điều thành phố cũng gặp phải rất nhiều khó khăn, thách thức. Do đó, Đồng Nai đã và đang triển khai nhiều giải pháp để phát triển bền vững ngành hàng điều và hướng tới trở thành một trong những trung tâm giao dịch điều quan trọng của thế giới.

Đánh giá về ngành hàng điều Đồng Nai, Tổng thư ký Hiệp hội Điều Việt Nam (VINACAS) Đặng Hoàng Giang cho rằng, Đồng Nai không chỉ là “thủ phủ điều” của Việt Nam mà còn là một trong những trung tâm điều quan trọng của thế giới. Thành phố hiện nay là một trong số ít địa phương có hệ sinh thái ngành điều phát triển tương đối đầy đủ, từ vùng nguyên liệu, chế biến, cơ khí ngành điều, logistics đến xuất khẩu và doanh nghiệp phụ trợ.

Tuy nhiên, trên thực tế, ngành điều Đồng Nai cũng gặp phải rất nhiều thách thức khi phải phụ thuộc nguyên liệu nhập khẩu từ châu Phi; biến đổi khí hậu làm suy giảm năng suất và chất lượng cây điều; cạnh tranh từ nước ngoài trong chế biến; tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe; thiếu nguồn nhân lực kỹ thuật cao và còn nhiều hạn chế trong chuyển đổi số.

Tại địa phương, theo Phó Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn Lê Thúc Long, về sản xuất, Đồng Nai đã từng bước hình thành các vùng sản xuất chuyên canh điều quy mô lớn; người dân đã quan tâm đầu tư cải tạo vườn điều, chuyển đổi sang các giống điều ghép năng suất cao, áp dụng cơ giới hóa và tiến bộ kỹ thuật trong chăm sóc, thu hoạch. Song, nhiều diện tích điều già cỗi, năng suất thấp; quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, phân tán; việc áp dụng tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ còn hạn chế; chất lượng nguyên liệu chưa đồng đều; ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, sâu bệnh ngày càng gia tăng.

Đối với việc chế biến và tiêu thụ, Đồng Nai có nhiều doanh nghiệp, cơ sở thu mua, sơ chế và chế biến hạt điều với khoảng 2.793 cơ sở hoạt động trong lĩnh vực này. Một số doanh nghiệp đã đầu tư công nghệ hiện đại, phát triển các sản phẩm chế biến sâu như hạt điều rang muối, điều tẩm vị, sữa điều, bơ điều, bánh kẹo và thực phẩm dinh dưỡng từ điều. Sản phẩm điều của thành phố hiện được tiêu thụ tại thị trường nội địa và xuất khẩu sang nhiều quốc gia. Thế nhưng, hoạt động tiêu thụ vẫn còn gặp nhiều khó khăn như: Giá cả thị trường biến động; phụ thuộc lớn vào thị trường xuất khẩu; tỷ lệ chế biến sâu còn thấp; chưa xây dựng được nhiều thương hiệu mạnh mang tầm quốc tế; hoạt động quảng bá, xúc tiến thương mại chưa tương xứng với tiềm năng…

Để phát triển bền vững ngành hàng điều Đồng Nai, theo Tổng thư ký Hiệp hội Điều Việt Nam Đặng Hoàng Giang, VINACAS ủng hộ chủ trương lớn của thành phố trong việc tái cơ cấu vùng nguyên liệu theo hướng bền vững; nâng cao giá trị gia tăng trong chế biến (phát triển công nghiệp chế biến sâu); xây dựng hệ sinh thái logistics, thương mại và hội nhập chuỗi cung ứng toàn cầu; từng bước hình thành Trung tâm Giao dịch điều quốc tế tại Đồng Nai; xây dựng thương hiệu hạt điều Đồng Nai và Việt Nam; chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn.

VINACAS nhấn mạnh, ngoài tăng cường liên kết giữa sản xuất - chế biến - thị trường, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, hướng tới kinh tế tuần hoàn, việc phát triển bền vững ngành điều không chỉ là mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu mà còn là nhiệm vụ nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống cho hàng trăm nghìn hộ nông dân trồng điều; góp phần giữ gìn sinh kế, ổn định xã hội và phát triển kinh tế nông thôn bền vững.

Hiệp hội cam kết sẽ tiếp tục đồng hành cùng Đồng Nai trong quá trình xây dựng và phát triển ngành điều theo hướng hiện đại, bền vững và hội nhập quốc tế; tích cực hỗ trợ địa phương và cộng đồng doanh nghiệp trong xúc tiến thương mại, kết nối thị trường, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, xây dựng thương hiệu, đào tạo nguồn nhân lực và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành điều Việt Nam trên thị trường quốc tế.

VINACAS cũng sẵn sàng phối hợp với các sở, ngành, địa phương, doanh nghiệp và các tổ chức quốc tế để nghiên cứu, đề xuất các cơ chế, chính sách phù hợp nhằm phát triển Đồng Nai trở thành trung tâm công nghiệp và giao dịch điều có tầm vóc khu vực và thế giới trong thời gian tới.

Về phía địa phương, Phó Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn Lê Thúc Long cho biết, thành phố phát triển vùng nguyên liệu bền vững; trong đó, rà soát, quy hoạch vùng chuyên canh điều; đẩy mạnh tái canh vườn điều già cỗi; khuyến khích sử dụng giống năng suất cao; phát triển vùng sản xuất đạt tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ; tăng cường cấp mã số vùng trồng và truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Cùng đó, địa phương đẩy mạnh liên kết chuỗi giá trị bằng giải pháp hỗ trợ liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp; phát triển hợp tác xã chuyên ngành điều; khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vùng nguyên liệu và bao tiêu sản phẩm.

Đối với nâng cao năng lực chế biến và xây dựng thương hiệu, thành phố khuyến khích đầu tư công nghệ chế biến sâu; đa dạng hóa sản phẩm từ hạt điều; xây dựng và quảng bá thương hiệu “Điều Đồng Nai”; hỗ trợ phát triển sản phẩm OCOP từ điều.

Mặt khác, Đồng Nai còn tăng cường xúc tiến thương mại; trong đó, tổ chức hội chợ, kết nối giao thương tại các lễ hội; đẩy mạnh quảng bá trên các nền tảng số và thương mại điện tử; hỗ trợ doanh nghiệp tham gia thị trường xuất khẩu; gắn kết ngành điều với hoạt động du lịch và văn hóa địa phương.

Theo kế hoạch, đến năm 2030, Đồng Nai quy hoạch trồng 163.000 ha điều, sản lượng 293.200 tấn. Vùng sản xuất tập trung tại các xã Xuân Hòa, Xuân Lộc, Định Quán, La Ngà, Xuân Thành, Xuân Bắc, Phước Thái, Thống Nhất, Bù Đăng, Bù Gia Mập, Phú Riềng, Đồng Phú, Thiện Hưng.

Thành phố trồng tái canh hoặc ghép cải tạo diện tích điều già cỗi trên 30 năm tuổi, năng suất thấp bằng những giống có năng suất cao hơn, phù hợp với chế biến: PN1, AB29, AB05–08, LBC5… Đến năm 2030, khoảng 80 – 90% diện tích điều trồng mới được sử dụng giống đúng tiêu chuẩn; diện tích điều áp dụng quy trình kỹ thuật thâm canh chiếm 40 – 50%; diện tích điều được trồng xen (ca cao, cây gia vị, cây dược liệu, nấm...), nuôi xen (ong mật, gà...) khoảng 8%.

Địa phương áp dụng đồng bộ các biện pháp kỹ thuật thâm canh tăng năng suất điều (sử dụng giống, bón phân, đốn tỉa cành, tạo tán, dọn thực bì...), nâng cao sức chống chịu, hạn chế ảnh hưởng của dịch bệnh và mưa trái mùa. Đến năm 2030, 100% cơ sở chế biến nhân điều tự động hóa khâu tách vỏ cứng và bóc vỏ lụa nhân điều, trên 95% cơ sở chế biến hạt điều phải thực hiện và được chứng nhận, duy trì hệ thống quản lý chất lượng theo các tiêu chuẩn ISO, HACCP, GMP.

Ngoài ra, Đồng Nai cũng tiếp tục đầu tư đổi mới thiết bị, công nghệ chế biến nhân điều, tăng cường chế biến sâu nâng cao chuỗi giá trị; đa dạng hóa các sản phẩm chế biến từ cây điều như: tinh luyện dầu từ vỏ hạt điều, sản xuất cồn từ nước ép quả điều, ván ép từ gỗ điều và bã vỏ điều...; nâng tỷ lệ chế biến sâu nhân điều lên 25 – 30%.

Phó Chủ tịch UBND thành phố Đồng Nai Nguyễn Tuấn Anh cam kết tiếp tục đồng hành cùng người dân và doanh nghiệp ngành điều; tạo điều kiện thuận lợi để phát triển vùng nguyên liệu ổn định, công nghiệp chế biến hiện đại, sản phẩm chất lượng cao, thương hiệu mạnh, thị trường rộng mở và sinh kế bền vững cho nông dân.