Đột phá hạ tầng – động lực thúc đẩy tăng trưởng mạnh mẽ

Năm 2025, tăng trưởng GDP của Việt Nam đạt mức ấn tượng 8,02%, đưa tốc độ tăng trưởng bình quân cả giai đoạn 2021 – 2025 đạt mức cao hàng đầu khu vực, khoảng 6,3%, cao hơn nhiệm kỳ trước (6,2%). Trong ba đột phá chiến lược (gồm thể chế, hạ tầng, nguồn nhân lực) thì đột phá về hạ tầng đóng vai trò quan trọng, là động lực thúc đẩy tăng trưởng mạnh mẽ thời gian qua.

* Đột phá hạ tầng giao thông - “mạch máu” của nền kinh tế

Đảng ta luôn xác định tư tưởng: hạ tầng, nhất là hạ tầng giao thông, chính là “mạch máu” của nền kinh tế, là cây cầu nối dài không gian phát triển mới. Tư tưởng ấy đến nay vẫn còn nguyên giá trị và đã được nâng lên thành một trong ba đột phá chiến lược nhiệm kỳ Đại hội XIII.

Nghị quyết Đại hội XIII đã xác định phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại, trong đó tập trung đầu tư các dự án hạ tầng trọng điểm quốc gia, quy mô lớn, có tính lan tỏa, kết nối vùng, nhất là mục tiêu cơ bản hoàn thành cao tốc Bắc - Nam phía Đông từ Cao Bằng đến Cà Mau. Giai đoạn 2021 - 2025, Đảng, Quốc hội, Chính phủ dành nguồn lực rất lớn cho kết cấu hạ tầng giao thông trong cả 5 lĩnh vực (đường bộ, hàng không, đường sắt, hàng hải và đường thủy nội địa); Chính phủ đã ban hành đồng bộ các nghị quyết, chương trình hành động và đặt ra mục tiêu phấn đấu đến hết năm 2025 cả nước có 3.000km đường bộ cao tốc.

Nhiều nhiệm vụ trọng tâm đã được triển khai, hoàn thành và đạt kết quả quan trọng, tạo chuyển biến rõ nét về diện mạo hạ tầng quốc gia, góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2021 – 2025. Có thể kể đến một số dự án lớn như Cảng hàng không quốc tế Long Thành, Nhà ga T3 Cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất, Nhà ga T2 Cảng hàng không quốc tế Nội Bài, các cảng biển quốc tế như Lạch Huyện (Hải Phòng), Cái Mép - Thị Vải (Thành phố Hồ Chí Minh) đủ sức đón tàu container lớn nhất thế giới, khẳng định tầm vóc quốc gia. Đường sắt đô thị Bến Thành - Suối Tiên (Thành phố Hồ Chí Minh) chính thức vận hành, mở ra diện mạo mới cho giao thông đô thị. Đặc biệt là hoàn thành, đưa vào khai thác và thông xe kỹ thuật 3.345 km đường cao tốc dài khắp đất nước, 458km nút giao và đường dẫn, hoàn thành 1.586,5 km đường quốc lộ và 1.701 km đường ven biển - mở ra không gian phát triển kinh tế biển đầy tiềm năng.

Riêng năm 2025, cả nước đã khởi công và khánh thành 564 dự án với tổng mức đầu tư trên 5,14 triệu tỷ đồng, góp phần tăng trưởng kinh tế, tạo động lực phát triển vùng, liên vùng. Trong đó có một số dự án lớn như đường bộ cao tốc Cà Mau - Đất Mũi, đường ra cảng Hòn Khoai, tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, các tuyến đường sắt đô thị tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh; hoàn thiện các thủ tục để phấn đấu khởi công dự án đường sắt cao tốc Bắc – Nam cuối năm 2026; Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc, Gia Bình, Cảng tổng hợp lưỡng dụng Hòn Khoai, Khu đô thị thể thao Olympic, Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng…

Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, đến năm 2020, cả nước có 1.163 km đường cao tốc. Như vậy chỉ trong vòng 5 năm cần hoàn thành 1.837km đường cao tốc là một thách thức rất lớn, trong khi điểm nghẽn về thể chế, về giải phóng mặt bằng, về nguồn vật liệu vẫn là rào cản, công tác chuẩn bị đầu tư kéo dài.

Để tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc, Quốc hội, Chính phủ đã ban hành nhiều cơ chế đặc thù, từ bước lập dự án, giải phóng mặt bằng và triển khai thi công như: triển khai đồng thời các công việc; giao địa phương làm cơ quan chủ quản; chỉ định thầu; giao mỏ trực tiếp cho nhà thầu, nâng công suất mỏ...

Do các công việc triển khai dự án liên quan đến nhiều bộ, ngành, địa phương và cần có sự chỉ đạo xuyên suốt, Thủ tướng Chính phủ đã thành lập Ban Chỉ đạo Nhà nước các công trình, dự án quan trọng quốc gia, trọng điểm ngành Giao thông vận tải do Thủ tướng Chính phủ làm Trưởng ban, thành viên gồm lãnh đạo các bộ, ngành, địa phương liên quan. Thủ tướng Chính phủ cũng đã thành lập 7 đoàn công tác do các Phó Thủ tướng làm Trưởng đoàn, trực tiếp kiểm tra hiện trường để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, đôn đốc các chủ thể triển khai thực hiện.

Ban Chỉ đạo đã kịp thời biểu dương các đơn vị có thành tích tốt, kiểm điểm các đơn vị không hoàn thành nhiệm vụ. Thủ tướng đã phát động phong trào “500 ngày đêm thi đua hoàn thành 3.000km đường bộ cao tốc”… Đây vừa là mệnh lệnh từ người đứng đầu Chính phủ vừa là nguồn động viên để các chủ đầu tư, các nhà thầu nỗ lực vượt bậc trong tổ chức thi công. Đặc biệt, để giải quyết tình trạng khan hiếm nguồn vật liệu khu vực phía Nam, Thủ tướng Chính phủ, Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Xây dựng, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã nhiều lần trực tiếp kiểm tra, làm việc với các địa phương để chỉ đạo tháo gỡ và hướng dẫn.

Ngoài ra, các địa phương cũng đã thành lập Ban Chỉ đạo để tập trung chỉ đạo, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, đặc biệt là trong công tác giải phóng mặt bằng, nguồn vật liệu xây dựng. Cả hệ thống chính trị đã được huy động vào cuộc để triển khai thực hiện.

Được sự quan tâm, quyết liệt chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các Phó Thủ tướng Chính phủ, sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị từ các bộ, ngành, các cấp chính quyền địa phương, hầu hết các khó khăn, vướng mắc dần được tháo gỡ, là tiền đề hết sức quan trọng để các chủ đầu tư, nhà thầu quyết tâm, nỗ lực triển khai thi công.

Đánh giá kết quả thực hiện đột phá chiến lược về phát triển kết cấu hạ tầng, dự thảo Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ XIV nhấn mạnh, nhiều công trình hạ tầng quan trọng quy mô lớn được đầu tư, nâng cấp, góp phần làm thay đổi rõ rệt diện mạo đất nước và mở ra không gian phát triển mới.

Theo Bộ trưởng Trần Hồng Minh, sau 5 năm của nhiệm kỳ (2021-2025), đã hoàn thành và thông xe thêm 2.182km đường cao tốc; như vậy, đến hết năm 2025, cả nước đã hoàn thành đưa vào khai thác và thông xe kỹ thuật 3.345km tuyến chính cao tốc, 458km nút giao và đường dẫn (tổng số là 3.803km), vượt chỉ tiêu 3.000km Chính phủ đề ra; đặc biệt đã cơ bản hoàn thành, thông xe kỹ thuật toàn tuyến cao tốc Bắc - Nam từ Cao Bằng đến Cà Mau theo Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIII.

Kết quả trên đã khẳng định vai trò đầu tàu của ngành Xây dựng trong kích cầu đầu tư, đóng góp ổn định khoảng 17% GDP, góp phần giảm chi phí logistics từ 21% GDP năm 2018 xuống chỉ còn 17–18%, tạo hàng triệu việc làm, thúc đẩy công nghiệp và dịch vụ cùng phát triển. Đó không chỉ là thành tựu, mà còn là lời khẳng định: chúng ta có đủ bản lĩnh, quyết tâm và khát vọng để hiện thực hóa mục tiêu phát triển hạ tầng đồng bộ, hiện đại, bền vững, đưa đất nước vươn lên mạnh mẽ.

* Ưu tiên nguồn lực, tránh đầu tư dàn trải

Từ thực tiễn quá trình triển khai và kết quả đạt được, Bộ trưởng Bộ Xây dựng rút ra bài học kinh nghiệm trong triển khai thực hiện các dự án đầu tư kết cấu hạ tầng giao thông giai đoạn 2021 – 2025, đó là phải ưu tiên nguồn lực, tránh đầu tư dàn trải để đầu tư các dự án hạ tầng trọng điểm quốc gia, quy mô lớn, có tính lan tỏa, kết nối vùng, liên vùng. Tập trung hoàn thiện thể chế, chính sách để tháo gỡ các điểm nghẽn; cụ thể hóa kịp thời, hiệu quả các chủ trương của Đảng, chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư và chỉ đạo của Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ làm cơ sở tổ chức thực hiện. Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, nâng cao năng lực, trách nhiệm của các địa phương.

Cũng theo người đứng đầu ngành Xây dựng, phải phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị, các tổ chức đoàn thể cùng vào cuộc. Đối với các dự án trọng điểm cần thành lập các Ban Chỉ đạo của Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương để có sự chỉ đạo xuyên suốt và hiệu quả. Nêu cao tinh thần trách nhiệm, chủ động trong giải quyết các vướng mắc, khó khăn, không đùn đẩy, không né tránh; phát huy tinh thần “dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm”; phân công phải “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời gian, rõ sản phẩm, rõ kết quả”.

Cùng với đó, phát động phong trào thi đua yêu nước sôi nổi, khơi dậy lòng tự hào dân tộc; kịp thời động viên, khen thưởng, tạo không khí hăng say làm việc, tất cả vì lợi ích quốc gia, dân tộc, tăng cường áp dụng khoa học công nghệ để nâng cao năng suất lao động, rút ngắn thời gian thi công; tạo sự đồng thuận, đồng lòng của người dân trong triển khai các dự án.

Theo dự thảo Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, phát triển kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại tiếp tục là một trong ba đột phá chiến lược. Trong đó, tập trung đầu tư, xây dựng các trục giao thông đường bộ cao tốc quan trọng; các cảng biển cửa ngõ kết hợp trung chuyển quốc tế; các cảng hàng không lớn; tuyến đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam, hệ thống đường sắt đô thị ở Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, các tuyến đường sắt kết nối quốc tế và các cảng biển trung chuyển quốc tế; phấn đấu hoàn thành tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng trước năm 2030.

Thực tiễn cho thấy, để kết cấu hạ tầng giao thông thực sự tạo được đột phá cần chuẩn bị kỹ lưỡng, tổ chức quyết liệt, phối hợp đồng bộ của cả hệ thống chính trị, cùng sự chung tay, góp sức của toàn xã hội. Khi thể chế được khơi thông, các cơ chế, chính sách linh hoạt, nguồn lực huy động đúng hướng; phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị, các tổ chức đoàn thể, sự đồng lòng của người dân, các dự án hạ tầng giao thông lớn sẽ tiếp tục là động lực tăng trưởng mạnh mẽ, góp phần thực hiện thắng lợi đột phá chiến lược này.