Dữ liệu đất đai: “Hạ tầng mềm” cho tăng trưởng mới

Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã xác định dữ liệu là tư liệu sản xuất mới. Nếu đường cao tốc, cảng biển hay sân bay được xem là “hạ tầng cứng” thúc đẩy lưu thông hàng hóa, thì dữ liệu ngày càng trở thành “hạ tầng mềm” của nền kinh tế số.

Trong số các loại dữ liệu nền tảng, dữ liệu đất đai được đánh giá là một trong những nguồn lực quan trọng nhất bởi gắn trực tiếp với quy hoạch, đầu tư, tín dụng, bất động sản và quản lý tài sản quốc gia. Chính phủ đặt mục tiêu hoàn thành cơ sở dữ liệu đất đai quốc gia trong năm 2026 không chỉ nhằm hiện đại hóa khâu quản lý mà còn tạo nền móng cho một mô hình tăng trưởng mới dựa trên dữ liệu.

* Bài toán dữ liệu  

Đất đai luôn là lĩnh vực phát sinh số lượng lớn thủ tục hành chính, tranh chấp và khiếu nại. Một trong những nguyên nhân được các chuyên gia chỉ ra là hệ thống thông tin đất đai còn phân tán, thiếu đồng bộ và chưa được kết nối hiệu quả giữa các cơ quan quản lý.

PGS.TS Đặng Hùng Võ nhiều lần nhận định, minh bạch hóa thông tin là điều kiện tiên quyết để xây dựng thị trường đất đai hiện đại. Khi thông tin về quyền sử dụng đất, quy hoạch, giá đất hay tình trạng pháp lý của bất động sản chưa được công khai và chuẩn hóa, chi phí giao dịch sẽ tăng lên, rủi ro của thị trường cũng lớn hơn. Những bất cập này thể hiện khá rõ trong thực tế.

“Tôi mất gần một tháng để hoàn tất thủ tục xác nhận thông tin đất đai phục vụ vay vốn ngân hàng vì phải đi lại nhiều nơi để đối chiếu hồ sơ”, anh Trần Văn Minh, một người dân tại Bắc Ninh cho biết.

Trong khi đó, chị Phạm Thị Lan Hương - chủ một doanh nghiệp nhỏ tại TP. Hồ Chí Minh phản ánh, việc tra cứu thông tin quy hoạch vẫn còn mất nhiều thời gian. Nếu dữ liệu được công khai đồng bộ trên nền tảng số, doanh nghiệp sẽ chủ động hơn rất nhiều khi quyết định đầu tư.

Những câu chuyện như vậy cho thấy khoảng cách giữa tiềm năng của dữ liệu và thực trạng khai thác hiện nay.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Việt Nam hiện có khoảng 106 triệu thửa đất. Đây là khối lượng dữ liệu khổng lồ liên quan đến quyền sở hữu, quyền sử dụng, tài sản gắn liền với đất, quy hoạch, giá đất và hàng loạt thông tin kinh tế - xã hội khác.

Tuy nhiên, trong nhiều năm, dữ liệu được lưu trữ dưới nhiều định dạng khác nhau, ở các cấp quản lý khác nhau. Đến đầu năm 2026, chiến dịch làm giàu, làm sạch dữ liệu đất đai trên phạm vi toàn quốc đã rà soát gần 62 triệu thửa đất.

Trong số này, hơn 24 triệu thửa đáp ứng tiêu chí “đúng - đủ - sạch - sống - thống nhất - dùng chung”. Con số trên phản ánh bước tiến lớn của quá trình chuyển đổi số ngành đất đai, nhưng đồng thời cũng cho thấy khối lượng công việc còn rất lớn phía trước.

Đó là lý do Chính phủ liên tiếp có các chỉ đạo thúc đẩy tiến độ xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai. Tại Chỉ thị 05/CT-TTg về việc khẩn trương tập trung nguồn lực đẩy nhanh tiến độ đo đạc lập bản đồ địa chính, đăng ký đất đai, lập hồ sơ địa chính và xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai, Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành và địa phương tập trung nguồn lực để hoàn thành hệ thống cơ sở dữ liệu đất đai trong năm 2026, coi đây là nhiệm vụ trọng tâm của chương trình chuyển đổi số quốc gia.

Không chỉ dừng lại ở số hóa hồ sơ, mục tiêu được đặt ra là xây dựng một hệ thống dữ liệu tập trung, thống nhất và có khả năng kết nối với cơ sở dữ liệu dân cư, thuế, doanh nghiệp, tài chính và các hệ thống chuyên ngành khác.

* “Hạ tầng mềm” cho tăng trưởng

TS Cấn Văn Lực - Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính - tiền tệ quốc gia từng nhận định, dữ liệu đang trở thành nguồn lực chiến lược của nền kinh tế số. Việc xây dựng các cơ sở dữ liệu quốc gia; trong đó có dữ liệu đất đai, sẽ giúp giảm chi phí giao dịch, nâng cao tính minh bạch của thị trường và tạo ra dư địa tăng trưởng mới cho nền kinh tế.

Ở góc độ thị trường bất động sản, dữ liệu đầy đủ và đáng tin cậy có thể giúp giảm đáng kể tình trạng đầu cơ theo tin đồn. Những đợt sốt đất từng xuất hiện tại nhiều địa phương trong vài năm qua cho thấy thông tin thiếu minh bạch luôn tạo điều kiện cho tâm lý đám đông và hoạt động đầu cơ.

Theo ông Nguyễn Văn Đính, Chủ tịch Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam, một thị trường phát triển bền vững phải dựa trên nền tảng thông tin minh bạch. Khi người dân có thể tiếp cận dữ liệu quy hoạch, pháp lý và giá cả một cách dễ dàng, các quyết định đầu tư sẽ trở nên hợp lý hơn, qua đó hạn chế các biến động bất thường. Lợi ích không chỉ cho quản lý nhà nước.

Một trong những thay đổi lớn nhất mà cơ sở dữ liệu đất đai mang lại là khả năng tái sử dụng dữ liệu. Trước đây, người dân thường phải nộp lại những giấy tờ mà cơ quan nhà nước đã có.

Khi dữ liệu đất đai được kết nối với cơ sở dữ liệu dân cư và các hệ thống khác, nhiều thủ tục có thể được thực hiện trực tuyến mà không cần bổ sung hồ sơ giấy.

Đây cũng là mục tiêu mà Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang thúc đẩy thông qua việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giấy chứng nhận quyền sử dụng đất với hệ thống giải quyết thủ tục hành chính.

Lợi ích tương tự cũng xuất hiện trong lĩnh vực tín dụng. Ngân hàng có thể xác minh tài sản bảo đảm nhanh hơn. Doanh nghiệp bất động sản có thể rút ngắn thời gian hoàn thiện hồ sơ dự án. Cơ quan thuế có thêm công cụ để quản lý các giao dịch liên quan đến đất đai. Chính quyền địa phương có cơ sở dữ liệu chính xác hơn để lập quy hoạch và quản lý phát triển đô thị…

Nói cách khác, một hệ thống dữ liệu đất đai hoàn chỉnh không chỉ phục vụ riêng ngành tài nguyên môi trường mà còn tạo tác động lan tỏa đến nhiều lĩnh vực của nền kinh tế.

Trước đây, tăng trưởng kinh tế của Việt Nam chủ yếu dựa vào mở rộng hạ tầng giao thông, phát triển công nghiệp và thu hút đầu tư. Nhưng sang giai đoạn chuyển đổi số, yêu cầu mới đặt ra là phải xây dựng những loại hạ tầng vô hình nhưng có khả năng tạo ra giá trị không kém các công trình vật chất. Dữ liệu đất đai là một trong số đó.

Mỗi thửa đất được số hóa, xác thực và cập nhật theo thời gian thực sẽ trở thành một “mắt xích” trong hệ sinh thái dữ liệu quốc gia. Khi hơn 100 triệu thửa đất được kết nối với các cơ sở dữ liệu dân cư, doanh nghiệp, tài chính và quy hoạch, nền kinh tế sẽ có thêm một nền tảng quan trọng để vận hành hiệu quả hơn.

Bởi cuối cùng, mục tiêu của việc xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai không chỉ là thay thế hồ sơ giấy bằng hồ sơ điện tử. Giá trị lớn nhất nằm ở khả năng tạo ra một dòng chảy thông tin thông suốt, minh bạch và có thể khai thác cho mọi quyết định phát triển.

Việt Nam đang tìm kiếm các động lực tăng trưởng mới, dữ liệu đất đai vì thế không đơn thuần là công cụ quản lý, mà đang dần trở thành một loại hạ tầng mềm của nền kinh tế số.