Đưa cá rô phi thành ngành hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam

Ngày 17/10, tại thành phố Hải Phòng, Cục Thủy sản và Kiểm Ngư (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã tổ chức Diễn đàn phát triển sản xuất và tiêu thụ cá rô phi với sự tham gia của các nhà khoa học, cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người dân các tỉnh, thành phố khu vực phía Bắc và đại diện một số tỉnh phía Nam.

Diễn đàn là dịp để Việt Nam kiến tạo chuỗi giá trị cao và đưa cá rô phi thành mặt hàng xuất khẩu chủ lực, xứng đáng với tiềm năng về kỹ thuật và cơ hội thị trường.

Tại diễn đàn, đại biểu đã thảo luận các giải pháp để định hình cho sự phát triển của cá rô phi trong bối cảnh toàn cầu hóa và yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, an toàn thực phẩm và tính bền vững. Theo Phó Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư Nhữ Văn Cẩn, cá rô phi hiện nay đang nổi lên là một mặt hàng thủy sản rất quan trọng cho các vùng nuôi cả ở khu vực phía Bắc và phía Nam. Năm 2024, diện tích nuôi cá rô phi đạt 42.000 ha với sản lượng 316.000 tấn.

Cũng theo thông tin tại diễn đàn, hiện nay, sản lượng cá rô phi toàn cầu là 7,1 triệu tấn và ước dự báo 2030 là 9 triệu tấn. Thị trường toàn cầu có nhiều triển vọng và lợi thế cho ngành hàng rô phi.

Tiến sĩ Bùi Ngọc Thanh, Giám đốc Kỹ thuật Thủy sản Việt Nam, Hội đồng Xuất khẩu đậu nành Hoa Kỳ cho biết, sản xuất cá rô phi đang trở thành ngành hàng chiến lược trong xu thế phát triển thủy sản toàn cầu. Việt Nam cần tập trung, nỗ lực nhằm phát triển ngành hàng cá rô phi mạnh để xuất khẩu, tương tự như cá tra và tôm. Để làm được điều này, cần chuẩn hóa chất lượng sản phẩm, xây dựng chuỗi cung ứng ổn định – minh bạch, tăng cường liên kết giữa người nuôi, nhà máy chế biến và hệ thống phân phối quốc tế, đồng thời nâng cao giá trị thương hiệu rô phi Việt Nam gắn với nguồn nguyên liệu bền vững.

Trưởng phòng Nuôi trồng thủy sản, Cục Thủy sản và Kiểm Ngư Ngô Thế Anh cho hay, năm 2024, diện tích nuôi cá rô phi tăng 15% so với kế hoạch năm 2020 và sản lượng tăng 11,05% so với kế hoạch năm 2020, giá trị kim ngạch xuất khẩu đạt trên 40 triệu USD. Thành phố Hải Phòng là địa phương dẫn đầu các tỉnh phía Bắc trong sản xuất cá rô phi với sản lượng trên 39.000 tấn, chỉ sau Đồng Tháp và An Giang. Hiện ngành đang tham mưu xác định kế hoạch sản xuất cá rô phi tại Việt Nam đến năm 2030, trong đó, xác định chiến lược phát triển thủy sản, khoa học công nghệ, tăng trưởng xanh, hỗ trợ tài chính… là nền tảng để sản xuất cá rô phi bứt phá trong thời gian tới.

Để thúc đẩy phát triển sản xuất và tiêu thụ cá rô phi tại Việt Nam, ông Ngô Thế Anh đề xuất 8 nhóm giải pháp. Cụ thể, cần rà soát, quy hoạch lại vùng nuôi tập trung phù hợp điều kiện sinh thái, đầu tư hạ tầng cho các vùng sản xuất giống và nuôi; hoàn thiện hệ thống sản xuất, cung ứng giống chất lượng cao và hình thành các trung tâm giống vùng, bảo đảm kiểm soát được nguồn gốc, không lai tạp, đáp ứng tiêu chuẩn và chứng nhận quốc tế.

Đồng thời, cần ứng dụng công nghệ nuôi tiên tiến, quản lý môi trường dịch bệnh. Cùng với đó, khuyến khích phát triển thức ăn chất lượng cao, giá hợp lý, có nguồn nguyên liệu bền vững và tăng cường quản lý chất lượng thức ăn thủy sản.

Về tổ chức sản xuất và liên kết chuỗi, cần phát triển hợp tác xã, tổ hợp tác, sản xuất – chế biến - tiêu thụ cá rô phi; xây dựng mô hình chuỗi giá trị khép kín, có hợp đồng bao tiêu với doanh nghiệp xuất khẩu, hỗ trợ đăng ký mã số cơ sở nuôi, truy xuất nguồn gốc, kết nối cơ sở dữ liệu quốc gia; đầu tư công nghệ chế biến sâu, mở rộng tiêu thụ trong nước, xây dựng thương hiệu cá rô phi Việt Nam gắn với chứng nhận ASC, BAP hoặc VietGAP, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu.

Đối với cơ chế chính sách và khoa học công nghệ, cần cụ thể hóa chính sách hỗ trợ tín dụng và liên kết sản xuất, đẩy mạnh nghiên cứu, chuyển giao công nghệ về giống, thức ăn, xử lý nước, truy xuất nguồn gốc; đào tạo tập huấn và khuyến ngư, xây dựng mô hình điểm, chuyển đổi số trong quản lý vùng nuôi. Giải pháp về quản lý chất lượng và chứng nhận, triển khai rộng chứng nhận VietGAP , ASC, BAP đối với vùng nuôi thương phẩm gắn với chế biến xuất khẩu, thiết lập hệ thống kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc, hỗ trợ nông dân và hợp tác xã xây dựng hồ sơ chứng nhận quốc gia.

Các doanh nghiệp đồng tình với những đánh giá về xu hướng thị trường, tiềm năng và cơ hội đối với ngành hàng rô phi. Các doanh nghiệp ý kiến cần có cơ chế hỗ trợ để   tiếp cận được với nguồn giống bố mẹ chất lượng; Đề xuất Chính phủ có Quỹ phát triển xanh để phục vụ công nghệ nuôi mới tránh phát thải nhà kính, có vốn vay ngân hàng dễ tiếp cận để người nuôi mạnh dạn áp dụng.

Phó Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư Nhữ Văn Cẩn nhấn mạnh, để hướng tới kiến tạo chuỗi giá trị minh bạch, chất lượng, bền vững và đa giá trị đối với ngành hàng cá rô phi, Cục Thủy sản và Kiểm ngư giao các cơ quan chuyên môn rà soát lại các quy định, tiêu chuẩn, quy chuẩn để bổ sung đề xuất, trình Chính phủ Đề án phát triển thủy sản ở các hồ chứa. Cục cũng đề nghị các địa phương căn cứ tiềm năng, nhu cầu và thực tế để xây dựng đề án cụ thể phù hợp, kiểm soát chặt chẽ chất lượng con giống. Các hiệp hội nghề nuôi tuân thủ các quy định về tiêu chuẩn nguồn nước, chia sẻ thông tin sản xuất- chế biến- tiêu thụ, sản xuất đáp ứng yêu cầu của thị trường. Cục sẽ tiếp tục lắng nghe các ý kiến, kiến nghị để hoàn thiện cơ chế, chính sách tạo thuận lợi cho phát triển sản xuất cá rô phi thời gian tới

Trong khuôn khổ diễn đàn, một số ý kiến cũng đề nghị Cục Thủy sản và Kiểm ngư có cơ chế chính sách hỗ trợ cho các Sở Nông nghiệp và Môi trường trong chuyển giao khoa học công nghệ, hướng dẫn các tiêu chuẩn kỹ thuật xuất khẩu, chất lượng con giống; giới thiệu những doanh nghiệp có uy tín để đảm bảo chuỗi liên kết không đứt gãy trong ngành hàng cá rô phi.