Đưa Cúc Phương trở thành mô hình tiêu biểu về “tái hoang dã”

Ngày 20/3, tại Ninh Bình, Vườn quốc gia Cúc Phương phối hợp Trung tâm Bảo tồn động vật hoang dã tại Việt Nam (Save Vietnam’s Wildlife - SVW) tổ chức Hội nghị công bố và triển khai “Kế hoạch hành động tái hoang dã Vườn quốc gia Cúc Phương giai đoạn 2026–2035, tầm nhìn đến năm 2050”, đánh dấu bước chuyển quan trọng trong công tác bảo tồn thiên nhiên tại Việt Nam.

Sự kiện thể hiện cam kết mạnh mẽ trong việc phục hồi các giá trị nguyên bản của hệ sinh thái, hướng tới đưa Cúc Phương trở thành mô hình tiêu biểu về “tái hoang dã” (rewilding) không chỉ tại Việt Nam mà còn trong khu vực Đông Nam Á.

Theo kế hoạch, mục tiêu trọng tâm là phục hồi các loài hoang dã bản địa chủ chốt, tái lập các mắt xích sinh thái quan trọng và khôi phục các quá trình tự nhiên của hệ sinh thái. Qua đó, từng bước xây dựng Cúc Phương trở thành hệ sinh thái rừng trên núi đá vôi toàn vẹn, có khả năng tự vận hành và chống chịu cao trước biến đổi khí hậu, với triết lý “thiên nhiên dẫn dắt, con người hỗ trợ”. Đây cũng là bước cụ thể hóa Chiến lược quốc gia về đa dạng sinh học và cam kết “sống hài hòa với thiên nhiên” của Việt Nam.

Trong bối cảnh đa dạng sinh học toàn cầu tiếp tục suy giảm, cách tiếp cận “tái hoang dã” được xem là xu thế tất yếu. Thay vì chỉ bảo vệ những gì còn lại, kế hoạch của Vườn quốc gia Cúc Phương hướng tới chủ động phục hồi các quần thể động vật hoang dã và các quá trình sinh thái tự nhiên.

Phát biểu tại hội nghị, ông Đoàn Hoài Nam, Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm đánh giá cao vai trò tiên phong của Vườn quốc gia Cúc Phương trong việc phối hợp với các tổ chức bảo tồn xây dựng kế hoạch hành động với lộ trình và tầm nhìn cụ thể. Đồng thời khẳng định cơ quan quản lý sẽ tiếp tục đồng hành, hoàn thiện hệ thống chính sách, đặc biệt là các hướng dẫn kỹ thuật trong cứu hộ, tái thả động vật hoang dã nhằm nâng cao hiệu quả triển khai các chiến lược bảo tồn.

Giám đốc Vườn quốc gia Cúc Phương Nguyễn Văn Chính nhấn mạnh, bảo tồn không chỉ dừng lại ở hoạt động cứu hộ và nuôi dưỡng, mà mục tiêu cao nhất là đưa các cá thể động vật hoang dã trở về môi trường tự nhiên – nơi chúng thực hiện vai trò sinh thái vốn có, góp phần duy trì sự cân bằng của hệ sinh thái rừng.

Kế hoạch hành động được xây dựng trên nền tảng khoa học và thực tiễn hơn 60 năm phát triển của vườn, với 4 trụ cột chính trong giai đoạn 2026–2035. Trong đó, tập trung nghiên cứu khoa học và phục hồi sinh cảnh thông qua đánh giá sức tải hệ sinh thái, cải thiện môi trường sống; triển khai các chương trình tái thả ưu tiên đối với các loài nguy cấp, quý, hiếm như linh trưởng, rùa và các loài thú ăn thịt nhỏ; thiết lập hệ thống giám sát sau tái thả bằng công nghệ hiện đại như bẫy ảnh, định vị vệ tinh và trí tuệ nhân tạo; đồng thời xây dựng cơ chế “Một sức khỏe” (One Health), gắn kết sức khỏe hệ sinh thái, động vật và con người nhằm phòng ngừa dịch bệnh.

Đáng chú ý, kế hoạch đặt mục tiêu đến năm 2050 hình thành một hệ sinh thái rừng đặc dụng hoàn chỉnh, trong đó các chuỗi thức ăn và tương tác sinh học được phục hồi toàn diện. Phạm vi tái hoang dã không chỉ giới hạn trong hơn 22.400 ha của vườn quốc gia, mà còn mở rộng kết nối hành lang sinh thái liên tỉnh giữa Ninh Bình, Thanh Hóa và Phú Thọ với diện tích trên 50.000 ha, tạo không gian sống rộng lớn và đảm bảo dòng chảy di truyền giữa các quần thể động vật hoang dã.

Một điểm nhấn của kế hoạch là chiến dịch “Cúc Phương không bẫy dây” (Cuc Phuong Snare-Free), hướng tới loại bỏ trên 95% bẫy dây tại các khu vực tái thả trước khi đưa động vật trở lại tự nhiên, đồng thời duy trì tuần tra, giám sát thường xuyên để bảo đảm môi trường sống an toàn.

Cộng đồng vùng đệm cũng được xác định là trung tâm của quá trình bảo tồn, với sự tham gia trực tiếp vào các hoạt động tuần tra, giám sát và phát triển sinh kế bền vững như du lịch sinh thái, dịch vụ bảo tồn. Các cơ chế chia sẻ lợi ích dựa trên kết quả bảo tồn sẽ được thí điểm nhằm nâng cao vai trò và trách nhiệm của người dân địa phương.

Ông Nguyễn Văn Thái, Giám đốc SVW cho rằng, sự phối hợp giữa các tổ chức phi chính phủ và các vườn quốc gia là yếu tố then chốt để hiện thực hóa mục tiêu tái hoang dã. SVW cam kết đồng hành cùng Cúc Phương về nguồn lực tài chính và chuyên môn kỹ thuật theo tiêu chuẩn của Liên minh Quốc tế Bảo tồn Thiên nhiên và Tài nguyên Thiên nhiên (IUCN).

Với cách tiếp cận tổng thể, gắn kết giữa bảo tồn và phát triển bền vững, kế hoạch tái hoang dã Vườn quốc gia Cúc Phương được kỳ vọng sẽ mở ra hướng đi mới cho công tác bảo tồn thiên nhiên tại Việt Nam trong thời gian tới.