Dựng “lá chắn tài chính”, ngăn công nhân sa bẫy tín dụng đen

Giữa áp lực chi phí sinh hoạt ngày càng gia tăng tại các đô thị lớn, nhiều công nhân, lao động thu nhập thấp gần như không có khoản tích lũy dự phòng. Chỉ một biến cố bất ngờ như bệnh tật, tai nạn hay mất việc làm cũng có thể khiến họ khó khăn, phải vay mượn để trang trải, đối mặt nguy cơ rơi vào vòng xoáy tín dụng đen.

Do đó, Thành phố Hồ Chí Minh đã và đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp tuyên truyền, đấu tranh với các hoạt động cho vay nặng lãi, xây dựng những “điểm tựa tài chính” từ cơ sở, giúp công nhân tiếp cận nguồn vốn an toàn… 

* Biến cố nhỏ, hệ quả lớn 

Từ Cà Mau lên Thành phố Hồ Chí Minh làm công nhân may tại Khu chế xuất Tân Thuận, gia đình chị T.T.T.S. ở trọ tại khu vực đường Huỳnh Tấn Phát không nghĩ có ngày bị cuốn vào vòng xoáy vay "nóng". Hơn 2 năm trước, biến cố xảy ra khi con trai lớn của chị S. gặp tai nạn giao thông cần phẫu thuật gấp. Trong lúc bối rối vì cần tiền, chị bấm bụng làm liều tìm đến ứng dụng cho vay trực tuyến vay 20 triệu đồng.

Thành phố Hồ Chí Minh đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp tuyên truyền, đấu tranh với các hoạt động cho vay nặng lãi, xây dựng những “điểm tựa tài chính” từ cơ sở. Ảnh minh họa Ai: Phú Vinh/BNEWS/TTXVN

Chị S chia sẻ, chỉ chưa đầy nửa năm, khoản nợ chị S. vay tăng hơn gấp đôi bởi lãi suất và các loại phí phát sinh khác. Hoàn cảnh khó khăn, gia đình tìm đủ mọi cách nhưng không xoay xở được tiền để trả lãi, trả gốc nên họ liên tục gọi điện, nhắn tin, thậm chí tìm đến nơi làm việc để đòi nợ. Cả nhà lúc nào cũng sống trong áp lực không còn tâm trí để làm việc. 

Chị N. T.H.T.T., công nhân sản xuất phụ kiện giày dép đang làm việc ở Khu công nghiệp VSIP 2 (phường Bình Dương), cũng đã trải qua quãng thời gian khủng hoảng tương tự. Chồng mất việc vì sức khỏe suy giảm, con nhỏ thường xuyên đau ốm, đồng lương công nhân không đủ trang trải cuộc sống khiến gia đình phải vay "nóng" để xoay xở.

Ban đầu khoản vay không lớn, nhưng lãi mẹ đẻ lãi con khiến món nợ nhanh chóng vượt ngoài khả năng chi trả. Những cuộc gọi thúc nợ, lời đe dọa xuất hiện liên tục, có thời điểm họ tìm đến tận khu trọ khiến gia đình lo lắng. Có lúc chị nghĩ phải đưa con về quê vì không biết lấy đâu ra tiền trả nợ...

Câu chuyện như của chị S. hay chị T. không phải là trường hợp cá biệt. Thực tế, nhiều công nhân tại các khu chế xuất, khu công nghiệp thành phố từng rơi vào cảnh tương tự khi gặp khó khăn, biến cố đột xuất nhưng không có nguồn tài chính dự phòng. 

Theo bà Nguyễn Hồng Bích, Chủ tịch Công đoàn Công ty trách nhiệm hữu hạn Hai Thanh, phía sau những khoản vay "nóng" thường là các hoàn cảnh rất giống nhau như người thân đau ốm, tai nạn, thất nghiệp hoặc thu nhập giảm sâu… buộc họ phải tìm đến tín dụng đen. Khi mất khả năng chi trả, họ thường xuyên bị các đối tượng cho vay gọi điện đòi nợ, gây áp lực cho gia đình, đồng nghiệp, thậm chí cả doanh nghiệp nơi làm việc. Không ít người lao động rơi vào khủng hoảng tinh thần, ảnh hưởng trực tiếp đến việc làm và cuộc sống gia đình. 

Ông Võ Văn Hùng, Chủ tịch Công đoàn cơ sở Công ty trách nhiệm hữu hạn Hansae Việt Nam (Khu công nghiệp Tây Bắc Củ Chi) cho biết, trước đây tình trạng vay app, vay "nóng" từng xuất hiện khá phổ biến trong công nhân. Các đối tượng cho vay nặng lãi sử dụng nhiều thủ đoạn tinh vi, từ mạng xã hội, tin nhắn quảng cáo đến môi giới cài cắm trong các khu nhà trọ.

Điều đáng lo ngại nhất không chỉ là khoản nợ tăng lên từng ngày mà còn là những hệ lụy kéo theo như mất việc làm, đổ vỡ gia đình, tranh chấp lao động và mất an ninh trật tự tại địa phương… 

* Tạo “lá chắn” an toàn, ngăn chặn tín dụng đen từ gốc 

Tình trang tín dụng đen tại Thành phố Hồ Chí Minh thời gian gần đây giảm đáng kể do sự vào cuộc đồng bộ của các cấp ngành, cơ quan chức năng và ý thức cảnh giác của người lao động được nâng cao. Trong đó, việc tăng cường đấu tranh, triệt phá các đường dây cho vay nặng lãi được xác định là trụ cột; đẩy mạnh tuyên truyền, hỗ trợ vốn, hướng dẫn quản lý tài chính cho người lao động là phát triển bền vững. 

Công an thành phố đã liên tục mở các đợt cao điểm đấu tranh, triệt phá các đường dây cho vay nặng lãi, cảnh báo nhiều thủ đoạn biến tướng mới như: vay qua ứng dụng, mạng xã hội, hụi online hay những hình thức đòi nợ núp bóng doanh nghiệp dịch vụ. Ban Chỉ đạo phòng, chống tội phạm, tệ nạn xã hội và xây dựng phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc Thành phố các cấp đẩy mạnh phong trào bóc xóa sản phẩm quảng cáo sai quy định; kết hợp đấu tranh trấn áp, xử lý nghiêm các đối tượng phạm tội. 

Công đoàn Thành phố đẩy mạnh tuyên truyền tại doanh nghiệp, khu lưu trú, khu nhà trọ công nhân để người lao động nhận diện rủi ro và tránh tiếp cận các khoản vay bất hợp pháp. Tổ chức Tài chính vi mô CEP (trực thuộc Liên đoàn Lao động Thành phố Hồ Chí Minh) mở rộng các hoạt động tín dụng, hỗ trợ nguồn vốn trực tiếp cho người lao động, nhanh, gọn, thuận lợi; thậm chí trực tiếp đến doanh nghiệp, khu nhà trọ để khảo sát nhu cầu và tư vấn hướng dẫn người lao động kịp thời nhằm tạo “lá chắn” an toàn ngăn chặn tín dụng đen từ gốc. 

Ông Nguyễn Phước Đại, Chủ tịch Công đoàn Công ty trách nhiệm hữu hạn Juki Việt Nam nhìn nhận, nhiều lao động khi gặp biến cố chỉ cần một khoản vay vài triệu hay chục triệu đồng để vượt qua. Nếu không tiếp cận được nguồn vốn chính thống, họ rất dễ tìm đến tín dụng đen.

Khi đó hậu quả thường lớn hơn rất nhiều so với khoản tiền ban đầu cần vay. CEP là mô hình hỗ trợ tài chính đặc thù dành cho công nhân, người lao động có thu nhập thấp nên không yêu cầu tài sản thế chấp, thủ tục đơn giãn, phù hợp với khả năng chi trả.

CEP đặt mục tiêu giúp người lao động duy trì sinh kế, tránh quay trở lại vòng xoáy nợ nần; đồng thời tư vấn, hỗ trợ người vay cách quản lý tài chính, cân đối chi tiêu để người lao động sử dụng vốn hiệu quả hơn.

Chị Tô T.T.S. cho biết, sau khi được Công đoàn giới thiệu tiếp cận nguồn vốn CEP đã được hỗ trợ khoản vay phù hợp để tất toán nợ vay nóng và xây dựng kế hoạch trả góp theo từng kỳ lương; họ cũng tư vấn, hỗ trợ người vay cách quản lý tài chính, cân đối chi tiêu để người lao động sử dụng vốn hiệu quả hơn. Giờ đây, mỗi tháng trả một khoản vừa sức nên chị không còn bị áp lực như trước. Quan trọng nhất là gia đình có cơ hội ổn định lại cuộc sống. 

Chủ tịch Hội đồng thành viên ổ chức Tài chính vi mô CEP  Hoàng Văn Thành thông tin, CEP đang phục vụ hơn 306.000 khách hàng người lao động với tổng dư nợ trên 4.727 tỷ đồng.

Đằng sau những con số đó là hàng nghìn câu chuyện về những gia đình công nhân đã vượt qua giai đoạn khó khăn nhất nhờ tiếp cận được nguồn vốn hợp pháp, trong đó, trường hợp chị T. T.T.S., chị N.T.H.T. Không chỉ cung cấp vốn, CEP còn triển khai nhiều hoạt động cộng đồng như trao học bổng cho con công nhân, hỗ trợ bảo hiểm y tế, xây nhà tình thương và trợ giúp khẩn cấp cho các trường hợp đặc biệt khó khăn.

Mới đây, các chi nhánh CEP đã tiến hành ký kết với các nghiệp đoàn xe ôm để hỗ trợ tài xế chuyển đổi từ xe xăng sang xe điện. Mục tiêu của CEP không chỉ là cung cấp vốn mà còn giúp người lao động hình thành thói quen tài chính an toàn, từng bước tích lũy cho tương lai. 

Ông Phùng Thái Quang, Phó Chủ tịch Liên đoàn Lao động Thành phố Hồ Chí Minh nhìn nhận, hiệu quả lớn nhất của CEP không nằm ở quy mô giải ngân mà ở tác động xã hội lâu dài. Khi người lao động tiếp cận được nguồn vốn hợp pháp với chi phí phù hợp, họ có điều kiện ổn định cuộc sống, yên tâm làm việc chăm lo cho gia đình. Điều đó cũng góp phần ổn định quan hệ lao động và hạn chế những hệ lụy từ tín dụng đen.

Với nhiều công nhân lao động nhập cư, khoản vay vài triệu hay vài chục triệu đồng đôi khi là ranh giới mong manh để giữ việc làm ổn định khi xảy ra biến cố bất ngờ. Trong cuộc chiến chống tín dụng đen, những đồng vốn nhỏ đó đang âm thầm tạo nên một “lưới an sinh tài chính” ngay từ cơ sở, để giúp công nhân có nơi để tìm đến, bảo vệ người lao động trước vòng xoáy tín dụng đen…