Hoàn thiện quy định trưng mua, trưng dụng, bảo đảm quyền lợi người có tài sản

Góp ý dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi), các đại biểu Quốc hội đề nghị bổ sung trưng dụng đất vào phạm vi điều chỉnh của Luật; làm rõ các trường hợp, thẩm quyền trưng mua, trưng dụng, đồng thời hoàn thiện cơ chế định giá, thanh toán và bồi thường để bảo đảm quyền lợi của người có tài sản và tính khả thi khi triển khai.

* Đồng bộ quy định về trưng dụng đất, làm rõ thẩm quyền

Đại biểu Lê Nữ Thùy Dương (Đoàn thành phố Đồng Nai), tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản năm 2008. Theo đại biểu, dự thảo đã chú trọng bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người có tài sản, song cần tiếp tục hoàn thiện một số quy định để bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Về phạm vi điều chỉnh, đại biểu đề nghị chuyển việc trưng dụng đất vào phạm vi điều chỉnh của Luật này, để tạo thành một quy trình thống nhất được áp dụng cho cả đất và tài sản gắn liền với đất.

“Theo tôi, quyền sử dụng đất và tài sản trên đất có mối liên quan chặt chẽ với nhau”, đại biểu nêu quan điểm, đồng thời cho rằng nếu theo quy định tại Dự thảo, khi trưng dụng cả đất và tài sản trên đất, cơ quan có thẩm quyền sẽ phải thực hiện hai quy trình theo hai luật khác nhau, trong khi các tình huống trưng dụng thường mang tính cấp bách.

Mặt khác, dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) cũng quy định hình thức, hiệu lực, quyền và nghĩa vụ của người có đất trưng dụng do pháp luật về trưng mua, trưng dụng tài sản quy định. Vì vậy, đại biểu đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường nghiên cứu đưa trưng dụng đất vào phạm vi điều chỉnh của Luật này, tạo quy trình thống nhất đối với cả đất và tài sản gắn liền với đất, đồng thời bảo đảm phù hợp với Hiến pháp và đồng bộ với dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ hai.

Đại biểu cũng cho rằng quy định quyết định trưng mua, trưng dụng là sự kiện bất khả kháng cần được chỉnh lý rõ hơn. Theo Bộ luật Dân sự, sự kiện bất khả kháng phải đồng thời đáp ứng các tiêu chí khách quan, không thể lường trước và không thể khắc phục.

“Bản thân quyết định trưng mua, trưng dụng không phải là sự kiện bất khả kháng, mà việc chấp hành quyết định trưng mua, trưng dụng mới là sự kiện bất khả kháng”, đại biểu Lê Nữ Thùy Dương nêu rõ.

Về thanh toán tiền trưng mua đối với tài sản đang được sử dụng để bảo đảm nghĩa vụ, đại biểu nhận thấy dự thảo chưa bao quát trường hợp các bên có thỏa thuận khác như tự nguyện chấm dứt nghĩa vụ, hoán đổi nghĩa vụ hoặc nghĩa vụ được bảo đảm không còn. Do đó, cần bổ sung các trường hợp loại trừ để bảo đảm quy định đầy đủ, phù hợp thực tiễn.

Đối với thời điểm chuyển quyền sở hữu tài sản trưng mua, dự thảo quy định quyền sở hữu thuộc về Nhà nước kể từ khi quyết định có hiệu lực, trong khi tài sản có thể chưa được bàn giao. Đại biểu đề nghị làm rõ trách nhiệm, nghĩa vụ bảo quản tài sản và trách nhiệm đối với rủi ro, tổn thất phát sinh trong khoảng thời gian từ khi quyết định có hiệu lực đến khi bàn giao, bảo đảm thống nhất với Bộ luật Dân sự.

Cùng góp ý về các quy định liên quan đến điều kiện và thẩm quyền trưng mua, trưng dụng, đại biểu Lương Đình Hưng (Đoàn tỉnh Nghệ An) đánh giá dự thảo đã có nhiều điểm mới, nhất là việc minh bạch hóa các trường hợp, điều kiện, thẩm quyền, trình tự, thủ tục trưng mua, trưng dụng tài sản và trách nhiệm bồi thường cho người có tài sản bị trưng mua, trưng dụng.

Dự thảo cũng được hoàn thiện theo hướng phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, bổ sung chính sách đối với người được huy động vận hành, điều khiển tài sản trưng dụng. Theo đại biểu, những quy định này cơ bản khắc phục các hạn chế, bất cập phát sinh từ thực tiễn, nhất là trong phòng, chống dịch bệnh và khắc phục hậu quả thiên tai thời gian qua.

Để tiếp tục hoàn thiện dự thảo, đại biểu đề nghị bổ sung giải thích từ ngữ về “trường hợp thật cần thiết” tại Điều 3. Theo đó, cần làm rõ đây là những trạng thái, tình huống khẩn cấp theo quy định pháp luật hiện hành mà việc trưng mua, trưng dụng tài sản có tính chất quyết định để bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc, an ninh quốc gia, biên giới, biển đảo, lợi ích công cộng, cộng đồng, tài sản và tính mạng của nhân dân.

Đại biểu nhấn mạnh, nếu không thực hiện ngay quyết định trưng mua, trưng dụng trong những trường hợp này sẽ dẫn đến hậu quả thiệt hại nghiêm trọng, không thể khắc phục.

Về thẩm quyền, đại biểu đề nghị làm rõ hơn các chủ thể được quyền quyết định trưng mua, trưng dụng, nhất là trong tình trạng chiến tranh, tình trạng khẩn cấp về quốc phòng và các tình huống phòng thủ dân sự cấp cao.

Đại biểu đề xuất nghiên cứu bổ sung thẩm quyền cho chỉ huy đơn vị cấp trung đoàn và tương đương trở lên, Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy quân sự cấp tỉnh, Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy quân sự cấp xã, Đồn trưởng Đồn Biên phòng; hoặc giao Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quyết định trực tiếp, phân cấp, phân quyền trong phạm vi quản lý. Việc này nhằm bảo đảm khả năng huy động lực lượng và xử lý kịp thời tình huống tại những địa bàn, khu vực quân đội được giao nhiệm vụ.

* Hoàn thiện cơ chế định giá, thanh toán tài sản trưng mua

Liên quan đến cơ chế xác định giá tài sản trưng mua, đại biểu Đào Chí Nghĩa (Đoàn thành phố Cần Thơ) ghi nhận dự thảo đã quy định nguyên tắc xác định giá theo giá thị trường, đồng thời có cơ chế thuê doanh nghiệp thẩm định giá hoặc thành lập hội đồng thẩm định khi phát sinh bất đồng.

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện quy định để người có tài sản không phải gánh chịu rủi ro tài chính khi thực hiện quyết định trưng mua.

Đối với tài sản chuyên dùng, dây chuyền sản xuất, thiết bị công nghệ hoặc tài sản không có giao dịch phổ biến trên thị trường, đại biểu đề nghị quy định rõ tiêu chí lựa chọn phương pháp định giá, trách nhiệm giải trình về dữ liệu và căn cứ xác định giá.

Trường hợp người có tài sản không đồng ý với mức giá tạm tính, cần nghiên cứu cơ chế thanh toán trước phần giá trị không có tranh chấp; phần chênh lệch được quyết toán sau khi có kết quả xác định lại giá. Theo đại biểu, cách làm này vừa bảo đảm quyền lợi của người có tài sản, vừa hạn chế vướng mắc trong quá trình thanh toán.

Đại biểu Lương Đình Hưng cũng đánh giá cao Bộ Tài chính - cơ quan chủ trì soạn thảo đã tích cực, khẩn trương nghiên cứu, dự kiến phương án tiếp thu, giải trình đầy đủ, toàn diện 10 nội dung thẩm tra của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cùng 51 ý kiến của đại biểu Quốc hội đối với dự thảo Luật.

Theo đại biểu, dự thảo đã thể chế hóa các chủ trương, đường lối của Đảng, trong đó có Kết luận số 119-KL/TW của Bộ Chính trị về quy định cụ thể các nội dung liên quan đến quyền con người, quyền công dân và Kết luận số 09-KL/TW về giao thẩm quyền gắn với kiểm soát quyền lực.