El Niño mạnh lên, nông nghiệp chủ động ứng phó hạn hán và xâm nhập mặn

El Niño đã hình thành và được dự báo tiếp tục mạnh lên trong nửa cuối năm 2026, kéo dài sang đầu năm 2027, làm gia tăng nguy cơ nắng nóng, hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn trên diện rộng. Trước diễn biến bất lợi này, ngành nông nghiệp và môi trường đã sớm ban hành các khuyến cáo, hướng dẫn địa phương chủ động điều chỉnh sản xuất nhằm giảm thiểu thiệt hại.

Theo dự báo, dưới tác động của El Niño, nền nhiệt trung bình tại Việt Nam có xu hướng cao hơn nhiều năm, số đợt không khí lạnh giảm, lượng mưa thiếu hụt ở nhiều khu vực, đặc biệt là Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ. Đây là những khu vực có nguy cơ cao xảy ra hạn hán, thiếu nước tưới và xâm nhập mặn trong các vụ sản xuất tới.

Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Quốc Mạnh cho biết, các tỉnh, thành phía Nam cần chủ động phòng ngừa hạn hán, xâm nhập mặn từ sớm, từ xa; thường xuyên cập nhật dự báo nguồn nước, khả năng xâm nhập mặn để xây dựng kế hoạch sản xuất phù hợp với từng vùng sinh thái.

Theo ông Nguyễn Quốc Mạnh, các địa phương không bố trí sản xuất vượt quá khả năng bảo đảm nguồn nước của công trình thủy lợi, đồng thời phải tuân thủ lịch thời vụ và cơ cấu giống lúa vụ Hè Thu, Thu Đông và vụ Mùa năm 2026 theo khuyến cáo của cơ quan chuyên môn.

Đối với khu vực Đồng bằng sông Cửu Long và Đông Nam Bộ, việc bố trí thời vụ sản xuất lúa Đông Xuân 2026 - 2027 cần căn cứ vào dự báo nguồn nước, diễn biến lũ, triều cường cũng như tình hình hạn hán và xâm nhập mặn. Ngành nông nghiệp khuyến cáo ưu tiên xuống giống sớm trong tháng 10/2026 để tận dụng nguồn nước tự nhiên, giảm thiệt hại do hạn cuối vụ, đặc biệt tại các tỉnh ven biển chịu ảnh hưởng của triều cường và xâm nhập mặn.

Những vùng có nguy cơ hạn hán, xâm nhập mặn cuối vụ được khuyến khích sử dụng các giống lúa ngắn ngày, có khả năng chịu mặn. Với những vùng đất lúa thường xuyên thiếu nước hoặc sản xuất 3 vụ kém hiệu quả, cần chuyển sang sản xuất 2 vụ hoặc chuyển đổi một phần diện tích sang cây trồng cạn sử dụng ít nước hơn như ngô, vừng, rau màu; phát triển mô hình lúa kết hợp nuôi trồng thủy sản hoặc trồng cây thức ăn chăn nuôi.

Riêng đối với vùng sản xuất lúa - tôm, chỉ tiến hành xuống giống khi đã có đủ nước ngọt và độ mặn được rửa xuống ngưỡng an toàn. Trường hợp nguồn nước ngọt đến muộn, địa phương cần điều chỉnh thời vụ, tuyệt đối không gieo sạ khi độ mặn còn cao để tránh thiệt hại.

Trong khi đó, với sản xuất cây ăn quả, ngành nông nghiệp khuyến cáo tăng cường tích trữ nước ngọt thông qua củng cố đê bao, bờ bao, cống ngăn mặn, nạo vét kênh mương, đào ao chứa nước. Người dân cần áp dụng các biện pháp sử dụng nước tiết kiệm như tủ gốc bằng vật liệu hữu cơ, sử dụng màng phủ nông nghiệp, áp dụng hệ thống tưới nhỏ giọt hoặc tưới phun mưa kết hợp bón phân qua nước tưới nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nước.

Bên cạnh đó, nông dân không nên trồng mới hoặc rải vụ cây ăn quả trong thời gian hạn hán nếu nguồn nước ngọt không bảo đảm cung cấp đầy đủ cho cây trồng.

 

Đối với các tỉnh ven biển khu vực Nam Trung Bộ, đặc biệt là vùng phía Đông, cơ quan chuyên môn yêu cầu tập trung chỉ đạo phòng chống hạn hán, xâm nhập mặn trong vụ Hè Thu 2026 và vụ Đông Xuân 2026 - 2027. Chỉ gieo trồng lúa ở những khu vực có đủ điều kiện về công trình thủy lợi và nguồn nước; ưu tiên sử dụng giống có thời gian sinh trưởng trung bình và ngắn ngày.

Những vùng không đủ nước tưới hoặc thường xuyên mất trắng trong các vụ trước cần chuyển đổi sang cây trồng khác như ngô, lạc, mè, rau đậu, sắn, khoai lang hoặc điều chỉnh mùa vụ để tránh thiệt hại do khô hạn.

Tại khu vực phía Tây các tỉnh thuộc Tây Nguyên (cũ), trọng tâm là phòng chống khô hạn cho cây công nghiệp và cây ăn quả, nhất là những loại cây có nhu cầu nước lớn như cà phê, hồ tiêu và cây ăn quả. Các địa phương cần tăng cường tích trữ nước tại hồ, đập, ao chứa để phục vụ tưới trong mùa khô; đồng thời áp dụng các biện pháp tưới tiết kiệm, tủ gốc bằng vật liệu hữu cơ hoặc màng phủ nhằm giữ ẩm cho đất, hạn chế thất thoát nước.

Về nguồn nước phục vụ sản xuất, ông Nguyễn Mạnh Hùng, Trưởng phòng Quản lý vận hành công trình và tưới tiêu, Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi cho biết, lượng nước tích trữ tại các hồ chứa hiện ở mức cao hơn trung bình nhiều năm, đặc biệt tại khu vực Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ, cao hơn khoảng 3-5%.

Theo ông Nguyễn Mạnh Hùng, đây là yếu tố rất quan trọng trong bối cảnh El Niño đã hình thành và được dự báo sẽ tiếp tục tác động mạnh hơn trong thời gian tới. Lượng nước tích trữ tại các hồ chứa cùng với dòng chảy từ thượng nguồn đổ về Đồng bằng sông Cửu Long trong mùa mưa năm nay sẽ quyết định đáng kể mức độ ảnh hưởng của El Niño đối với sản xuất nông nghiệp vụ Đông Xuân sắp tới.

Dự kiến trong tháng 9, cơ quan chuyên môn sẽ có các bản tin dự báo sớm hơn về nguồn nước và nguy cơ hạn hán. Đến khoảng tháng 10 và tháng 11, mức độ ảnh hưởng tại từng khu vực, từng vùng sản xuất sẽ được xác định tương đối cụ thể để các địa phương chủ động triển khai các giải pháp ứng phó phù hợp, giảm thiểu thiệt hại do El Niño gây ra.