ESG cho doanh nghiệp nhỏ và vừa: Gỡ khó từ tư duy đến thực tiễn vận hành

Áp dụng bộ tiêu chuẩn Môi trường, Xã hội và Quản trị (ESG) đang trở thành một phần thiết yếu trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Đối với khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME), việc tiếp cận và triển khai ESG thường gặp rào cản về nguồn lực tài chính và nhân sự. Tuy nhiên, qua thực tiễn triển khai, nhiều đơn vị đã tìm ra hướng đi phù hợp, tích hợp các yếu tố này vào mô hình kinh doanh để tối ưu hóa vận hành và duy trì năng lực cạnh tranh.

Theo các chuyên gia, trong cơ cấu kinh tế, khối doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm tỷ lệ lớn, đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra việc làm và duy trì chuỗi cung ứng nội địa. Khi các tiêu chuẩn về phát triển bền vững ngày càng được các đối tác quốc tế chú trọng, khu vực này đang đứng trước yêu cầu phải chuyển đổi. Những quy định mới từ các hiệp định thương mại đòi hỏi hàng hóa, dịch vụ không chỉ đạt chuẩn về chất lượng mà còn phải minh bạch về dấu chân carbon, trách nhiệm xã hội và năng lực quản trị.

Theo các khảo sát về mức độ sẵn sàng thực hành ESG do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) thực hiện thời gian qua, tỷ lệ doanh nghiệp nắm bắt được khái niệm phát triển bền vững đang có xu hướng tăng. Dù vậy, khi bước vào thực tế triển khai, số lượng doanh nghiệp SME xây dựng được kế hoạch hành động cụ thể vẫn chưa nhiều. Nguyên nhân phần lớn xuất phát từ tâm lý e ngại. Nhiều chủ cơ sở sản xuất vẫn mặc định ESG là khái niệm dành riêng cho các tập đoàn quy mô lớn, đòi hỏi nguồn vốn đầu tư nhiều và hệ thống nhân sự chuyên trách phức tạp.

Phân tích về điểm nghẽn này, ông Nguyễn Tiến Huy, Giám đốc Văn phòng Doanh nghiệp vì sự phát triển bền vững, (VCCI) nhận định, thách thức của các doanh nghiệp nhỏ và vừa khi tiếp cận ESG không chỉ nằm ở nguồn vốn, mà nằm ở nhận thức và phương pháp. Thay vì nhìn nhận ESG như một khoản chi phí tuân thủ hành chính, doanh nghiệp cần xem đây là khoản đầu tư định hình năng lực cạnh tranh. Đối với quy mô nhỏ, ESG không nhất thiết phải là những dự án quá lớn. Việc này hoàn toàn có thể bắt đầu từ những hành động cơ bản như tuân thủ nghiêm túc pháp luật lao động, tối ưu hóa việc sử dụng điện, nước trong nhà xưởng và duy trì hệ thống sổ sách kế toán minh bạch, rõ ràng.

Sự thay đổi trong tư duy quản trị là bước đi đầu tiên. Khi tháo gỡ được rào cản tâm lý, các doanh nghiệp sẽ nhận ra rằng việc thực hành ESG chính là phương thức quản trị rủi ro hiệu quả, giúp bộ máy vận hành trơn tru và gia tăng uy tín trên thị trường, ông Nguyễn Tiến Huy nhấn mạnh.

Hiện nay nhiều doanh nghiệp đang giải quyết bài toán môi trường bằng việc tiếp cận tư duy quản trị tinh gọn, bắt đầu từ việc cắt giảm những lãng phí vật tư trong chính dây chuyền nội bộ.

Hoạt động trong lĩnh vực chế biến nông sản xuất khẩu, Công ty TNHH Sản xuất và Xuất nhập khẩu Thực phẩm gặp vướng mắc trong việc đáp ứng các tiêu chuẩn truy xuất nguồn gốc và đánh giá tác động môi trường từ các nhà nhập khẩu châu Âu. Thay vì đầu tư dàn trải, ban giám đốc quyết định tập trung vào việc cải tạo hệ thống sấy và quản lý nguồn nước.

Chia sẻ về quá trình này, ông Long Trịnh, Giám đốc điều hành công ty cho biết, ban đầu, công ty không dùng những thuật ngữ phức tạp, mà chỉ đơn thuần đi tìm giải pháp giảm chi phí hóa đơn năng lượng hàng tháng. Công ty đã tiến hành lắp đặt hệ thống lò hơi sử dụng viên nén sinh khối thay thế cho than đá và thiết kế lại quy trình tuần hoàn nước rửa nguyên liệu. Kết quả mang lại rất cụ thể: chi phí năng lượng giảm được 15%, lượng nước thải phát sinh cũng giảm đáng kể. Quan trọng hơn, bộ hồ sơ theo dõi năng lượng này đã giúp công ty vượt qua vòng kiểm định của đối tác quốc tế một cách thuận lợi. Việc bảo vệ môi trường hoàn toàn có thể song hành và mang lại lợi ích trực tiếp cho bài toán kinh tế của doanh nghiệp.

Câu chuyện này cho thấy, thực hành yếu tố môi trường không đồng nghĩa với việc lập tức mua sắm thiết bị đắt tiền. Quá trình này bắt đầu từ việc đo lường, rà soát và khắc phục những điểm thất thoát tài nguyên trong quy trình làm việc hàng ngày.

Nếu yếu tố môi trường thường dễ lượng hóa bằng các chỉ số tiêu thụ, thì yếu tố xã hội và quản trị lại là nền tảng để tổ chức phát triển từ bên trong. Đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa, nguồn nhân lực và cơ chế điều hành linh hoạt, minh bạch chính là tài sản quý giá nhất.

Tại Công ty TNHH Sản xuất Thương mại Dịch vụ Hảo An Phát, một đơn vị chuyên gia công linh kiện phụ trợ, ban lãnh đạo đã chọn chữ "S" và "G" làm trọng tâm cải tiến. Trong ngành cơ khí, việc thu hút và giữ chân thợ tay nghề cao luôn là một bài toán khó. Do đó, công ty chú trọng việc xây dựng không gian làm việc an toàn, đảm bảo đầy đủ các chế độ phúc lợi và thiết lập cơ chế đối thoại thường xuyên giữa người lao động và ban giám đốc. Đồng thời, hệ thống sổ sách kế toán, quy chế lương thưởng được chuẩn hóa và công khai minh bạch.

Ông Trần Bảo Toàn, Giám đốc công ty chia sẻ, quản trị minh bạch và chăm lo thực chất cho đời sống người lao động là phương án giữ chân nhân sự hiệu quả nhất của doanh nghiệp. Khi người lao động có tâm lý ổn định và gắn bó, tỷ lệ sai hỏng sản phẩm giảm đi rõ rệt, năng suất và chất lượng được duy trì đồng đều. Nhờ đó, công ty tạo dựng được niềm tin với các đối tác chuỗi cung ứng. Cốt lõi của quản trị (G) và trách nhiệm xã hội (S) trong một công ty nhỏ đôi khi chỉ đơn giản là thực hiện đúng cam kết với nhân viên và khách hàng.

Thực tiễn từ các doanh nghiệp cho thấy, ESG không phải là một đích đến cố định, mà là quá trình cải tiến liên tục. Để triển khai thành công, doanh nghiệp nhỏ và vừa cần có một lộ trình phù hợp với đặc thù ngành nghề và quy mô tổ chức. 

Thực hành ESG mang lại cơ hội để doanh nghiệp nhỏ và vừa sắp xếp lại hoạt động, từ đó tối ưu hóa chi phí và củng cố nền tảng nội lực. Bằng những bước đi vừa vặn nhưng thực chất, được lồng ghép tự nhiên vào quá trình điều hành hàng ngày, cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa hoàn toàn có thể chuyển hóa các yêu cầu của thị trường thành lợi thế cạnh tranh, góp phần định hình một hệ sinh thái kinh doanh bền vững và minh bạch.