Gắn sản xuất với thị trường, nghiên cứu thành lập sàn giao dịch nông, thủy sản

Chủ động cân đối cung cầu, gắn sản xuất với nhu cầu thị trường, tăng cường liên kết tiêu thụ nông sản, khắc phục tình trạng "được mùa, mất giá"; đồng thời nghiên cứu xây dựng đề án thành lập sàn giao dịch nông, thủy sản. Đây là yêu cầu của Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng tại cuộc họp về tình hình sản xuất, tiêu thụ, xuất nhập khẩu nông lâm thủy sản để đạt và vượt mục tiêu năm 2026; các thuận lợi, khó khăn, thách thức cần tập trung giải quyết từ nay đến cuối năm, sáng 30/10, tại Hà Nội.

*Xuất khẩu nông, lâm, thủy sản 10 tháng ước đạt gần 62,9 tỷ USD

Báo cáo tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng cho biết, trong 10 tháng năm 2026, phần lớn các chỉ tiêu của ngành nông nghiệp đều đạt yêu cầu; quý IV/2026 dự kiến tăng khoảng 4,3-4,4%, cả năm 2026 dự kiến đạt chỉ tiêu tăng trưởng 4%.

Cụ thể, tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản ước đạt 62,891 tỷ USD, tăng 7,8% so với cùng kỳ năm ngoái, bằng 84,7% mục tiêu kế hoạch năm 2026. Kim ngạch nhập khẩu đạt 44,287 tỷ USD, tăng 9,2%. Toàn ngành xuất siêu khoảng 18,6 tỷ USD, tăng 4,7% so với cùng kỳ; trong đó, lâm sản tiếp tục đóng góp lớn nhất.

Bên cạnh kết quả đạt được, sản xuất và tiêu thụ trong nước còn đối mặt nhiều khó khăn. Diện tích lúa Thu Đông đạt khoảng 615 nghìn ha, giảm 12%, có thể ảnh hưởng đến nguồn lúa hàng hóa cuối năm tại Đồng bằng sông Cửu Long. Một số mặt hàng như lợn hơi, gia cầm và đường chịu sức ép do nguồn cung dồi dào, sức mua chưa phục hồi đồng đều. Trong khi đó, chi phí phân bón, thức ăn chăn nuôi, nhiên liệu, vận tải, bảo quản và lãi vay cao tiếp tục thu hẹp lợi nhuận của người sản xuất và doanh nghiệp.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng nêu lên tồn tại về thị trường xuất khẩu còn tập trung cao, tiềm ẩn rủi ro khi chính sách nhập khẩu và sức mua tại các thị trường lớn thay đổi. Giá xuất khẩu nhiều mặt hàng cũng giảm hoặc không tăng tương xứng với chi phí đầu vào. Trong 10 tháng năm 2026, lượng cà phê xuất khẩu tăng 18,1% nhưng giá trị giảm 5,4%, giá bình quân giảm 19,9%; xuất khẩu gạo giảm 5,7% về lượng, giảm 10,8% về giá trị; cao su giảm 15,5% về lượng, kim ngạch giảm 1,1%.

Điểm còn vướng mắc khác là liên kết giữa sản xuất, thu mua, chế biến và phân phối còn yếu; sản xuất phân tán, hợp đồng bao tiêu chưa bền vững, thông tin đơn hàng và kế hoạch thu hoạch chưa được chia sẻ kịp thời. Công suất vận hành thực tế của các cơ sở chế biến chỉ đạt khoảng 60-80% công suất thiết kế; hệ thống kho lạnh, trung tâm logistics dùng chung và công nghệ chế biến sâu còn thiếu.

Để hoàn thành mục tiêu năm 2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất tập trung theo dõi thị trường và giá cả theo từng ngành hàng, vùng sản xuất và chuỗi tiêu thụ; cập nhật thường xuyên giá tại vùng sản xuất, giá xuất khẩu, tồn kho, đơn hàng, chi phí đầu vào, vận tải và thông quan.

Cùng với đó, Bộ đề xuất tổ chức lại sản xuất gắn với nhu cầu thị trường và hợp đồng tiêu thụ, hạn chế phát triển tự phát. Bộ Nông nghiệp và Môi trường, UBND các tỉnh, thành phố hướng dẫn cơ cấu mùa vụ, quy mô, tiêu chuẩn sản xuất căn cứ tín hiệu thị trường, đơn hàng và năng lực chế biến; củng cố hợp đồng giữa nông dân, hợp tác xã với doanh nghiệp thu mua, chế biến, phân phối...

*Tăng cường dự báo cung cầu, quản lý vùng trồng, vùng nuôi

Kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đánh giá, nhìn tổng thể, ngành nông nghiệp đạt được những kết quả rất đáng mừng trong 10 tháng năm 2026. Với đà tăng trưởng hiện nay, ngành nông nghiệp khả năng sẽ đạt mức tăng trưởng ít nhất 4% trong năm 2026; xuất khẩu nông sản dự kiến vượt 74 tỷ USD, đóng góp tích cực vào tăng trưởng chung của đất nước.

Để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng năm 2026 và tạo nền tảng phát triển bền vững, Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp chặt chẽ với Bộ Công Thương theo dõi sát tình hình sản xuất, thu hoạch, chế biến, tiêu thụ các mặt hàng nông, lâm, thủy sản chủ lực trong những tháng cuối năm; chủ động cân đối cung cầu, dự báo chính xác sản lượng mùa vụ và hướng dẫn sản xuất theo tiêu chuẩn kỹ thuật.

Bên cạnh đó, Phó Thủ tướng yêu cầu khẩn trương quy hoạch vùng trồng, vùng nuôi, chấm dứt tình trạng phát triển tự phát theo phong trào; đẩy mạnh số hóa, chuẩn hóa và kết nối dữ liệu về vùng trồng, vùng nuôi, cơ sở đóng gói; quản lý chặt chẽ truy xuất nguồn gốc, ngăn chặn gian lận mã số, gian lận xuất xứ, bảo đảm an toàn thực phẩm.

Phó Thủ tướng giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với Bộ Công Thương nghiên cứu xây dựng đề án thành lập sàn giao dịch nông, thủy sản nhằm quảng bá, kết nối giao thương và minh bạch thị trường. Phó Thủ tướng nhấn mạnh, không thể để người nông dân tự xoay xở với bài toán "được mùa, mất giá".

Về lâu dài, Phó Thủ tướng yêu cầu đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, giải quyết căn cơ bài toán năng suất, chất lượng và làm chủ nguồn giống, nhất là giống lợn, tôm, cá. Các đề tài nghiên cứu khoa học phải gắn chặt với thực tiễn sản xuất, tạo ra sản phẩm thương mại cụ thể, không dừng lại ở việc giải ngân kinh phí.

Bộ Công Thương phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường chuẩn bị đầy đủ nguồn cung hàng hóa thiết yếu phục vụ dịp Tết Nguyên đán; tổ chức tốt các chương trình bình ổn thị trường, kết nối tiêu thụ; kiên quyết xử lý gian lận thương mại, hàng lậu, hàng giả. Đồng thời, theo dõi sát chính sách thương mại, rào cản thuế quan và các biện pháp phòng vệ thương mại của nước nhập khẩu để kịp thời hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó; tích cực kết nối doanh nghiệp Việt Nam tham gia các hệ thống phân phối lớn ở nước ngoài, thúc đẩy hiện thực hóa các cam kết, thỏa thuận hợp tác thương mại đã ký kết với các nước, trong đó có kết quả từ chuyến công tác Mông Cổ vừa qua.

Phó Thủ tướng cũng yêu cầu rà soát, đơn giản hóa thủ tục hành chính, thủ tục hải quan; đẩy mạnh số hóa, quản lý rủi ro, tăng cường kiểm tra, giám sát hàng hóa nông sản tạm nhập tái xuất hoặc nhập khẩu làm nguyên liệu chế biến, không để xảy ra buôn lậu, gian lận thương mại.