Gia cố sức chống chịu của đô thị biển

Với hơn 200 km bờ biển, Đà Nẵng sở hữu vị trí địa lý - kinh tế đắc địa nhưng cũng là nơi hứng chịu trực diện các hình thái thời tiết cực đoan. Ảnh: Trần Lê Lâm/TTXVN

Kết luận số 75-KL/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về bảo vệ môi trường và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới đã đặt ra những yêu cầu căn cơ, mang tính đột phá cho các địa phương ở giai đoạn mới.

Là trung tâm kinh tế - xã hội của miền Trung, thành phố Đà Nẵng đã và đang chứng minh bước chuyển mình mạnh mẽ từ một đô thị thường xuyên chịu tổn thương do thiên tai trở thành mô hình tiên phong trong quản trị thông minh và chủ động thích ứng.

*Sức ép từ "tác động kép" 

Nằm ở cửa sông hướng ra biển lớn, với hơn 200 km bờ biển, Đà Nẵng sở hữu vị trí địa lý - kinh tế đắc địa nhưng cũng là nơi hứng chịu trực diện các hình thái thời tiết cực đoan. Trong những năm gần đây, thiên tai không còn tuân theo quy luật tự nhiên cũ. Những đợt bão lớn trùng triều cường hay các đợt mưa lũ cục bộ với cường suất cực đại diễn ra dồn dập hơn.

Ủy viên Thường trực Ban chỉ huy phòng thủ dân sự, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Đà Nẵng Trương Xuân Tý cho biết, trong những năm gần đây, thiên tai trên cả nước nói chung và trên địa bàn thành phố Đà Nẵng nói riêng diễn ra ngày càng khốc liệt, cực đoan với nhiều loại hình thiên tai như bão, áp thấp nhiệt đới, gây ra các trận mưa lũ lớn, kéo dài nhiều ngày dẫn đến tình trạng ngập úng, sạt lở núi, sạt lở bờ sông, bờ biển diễn ra ở nhiều địa phương trong thành phố.

Đặc biệt, thành phố đang gánh chịu "tác động kép": sự biến đổi khí hậu toàn cầu cộng hưởng với tốc độ đô thị hóa nhanh chóng. Quá trình bê tông hóa diện rộng làm giảm đáng kể khả năng thấm nước tự nhiên; các công trình hạ tầng nếu thiếu tính toán tổng thể dễ trở thành vật cản dòng chảy, dẫn đến tình trạng ngập lụt cục bộ nghiêm trọng tại khu vực trung tâm mỗi khi mưa lớn.

Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng Lê Quang Nam, bên cạnh những lợi thế phát triển nổi bật, thành phố đang phải đối mặt với không ít thách thức từ cấu trúc đô thị thiếu cân đối. Trong khi khu vực lõi ven biển phát triển nhanh chóng với mật độ dân cư và hạ tầng dịch vụ cao thì vùng phía Tây, Tây Nam và khu vực trung du miền núi vẫn chuyển mình chậm, thiếu động lực tăng trưởng và chưa có sự kết nối không gian đồng bộ.

Đồng thời, Đà Nẵng cũng là một trong những đô thị ven biển chịu tác động rõ rệt của biến đổi khí hậu, đặc biệt là bão lũ, nước biển dâng, xâm nhập mặn. Đây sẽ là thách thức rất lớn đối với việc phát triển bền vững của thành phố trong chiến lược dài hạn.

*Hạ tầng thích ứng và các giải pháp công trình trọng điểm 

Theo lãnh đạo thành phố Đà Nẵng, chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu là một định hướng chiến lược trọng tâm được lồng ghép xuyên suốt trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của thành phố; cũng như dự thảo Đồ án Quy hoạch chung thành phố Đà Nẵng đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075, nhằm xây dựng Đà Nẵng thành đô thị sinh thái, hiện đại, phát triển bền vững và chống chịu tốt trước thiên tai.

Nghị quyết Đại hội đại biểu lần thứ I, Đảng bộ thành phố Đà Nẵng, nhiệm kỳ 2025-2030 xác định mục tiêu đến năm 2030 sẽ đưa thành phố trở thành cực tăng trưởng của Việt Nam. Để đạt mục tiêu này, thành phố Đà Nẵng sẽ tiếp tục đẩy nhanh tốc độ phát triển và hoàn thiện hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại, đồng bộ, trở thành vùng động lực phát triển của khu vực duyên hải miền Trung và cả nước.

Việc “bắt” đúng bệnh để có giải pháp căn cơ, bền vững và phù hợp với điều kiện thực tiễn trong nỗ lực chống ngập cho vùng đô thị, nâng cao khả năng thích ứng của cộng đồng với biến đổi khí hậu đang là vấn đề bức bách không chỉ riêng Đà Nẵng mà còn đối với cả các đô thị ven biển. 

Là địa phương thường xuyên chịu tác động của bão, lũ và nước biển dâng, Đà Nẵng đã và đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp từ quy hoạch, đầu tư hạ tầng đến ứng dụng công nghệ nhằm nâng cao khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu.

Thành phố đã tập trung đầu tư, hoàn thiện và kiên cố hóa hệ thống kè chống xói lở bờ sông, bờ biển như 23,7 km kè biển Vịnh Đà Nẵng, kè Sơn Trà - Điện Ngọc, kè Tam Tiến (550m), kè Tam Hải (1,5 km), cụm công trình bảo vệ bờ biển Hội An (6,4 km), đồng thời huy động nguồn lực xã hội hóa cho các dự án lớn như Khu đô thị mới Thuận Phước.

Song song với đó, thành phố chủ động ban hành các kế hoạch ứng phó, công bố tình huống khẩn cấp và đẩy mạnh các đề tài nghiên cứu khoa học chuyên sâu tại khu vực cửa sông Cu Đê, vịnh Đà Nẵng và vùng Trung Trung Bộ nhằm tạo cơ sở thực tiễn cho công tác quy hoạch bền vững giai đoạn 2020 - 2025 và tương lai.

Đặc biệt, công tác dự báo thiên tai được hiện đại hóa mạnh mẽ nhờ ứng dụng công nghệ, tự động hóa dữ liệu qua Internet và tích hợp quan trắc lên website cùng ứng dụng di động, giúp chính quyền và người dân kịp thời theo dõi, ứng phó. Đà Nẵng đã tích hợp mạng lưới cảm biến IoT vào Trung tâm Quản lý điều hành thông minh (IOC) để đo đạc mực nước ngầm, lượng mưa và tốc độ dòng chảy theo thời gian thực.

Hệ thống bản đồ số ngập lụt dựa trên trí tuệ nhân tạo (AI) có khả năng dự báo chính xác các điểm ngập sâu trước nhiều giờ. Nhờ đó, chính quyền có thể tự động phát cảnh báo sớm đến điện thoại của từng người dân, đồng thời kích hoạt các kịch bản phân luồng giao thông và vận hành trạm bơm cưỡng bức tự động. 

Đi đôi với hạ tầng và công nghệ, công tác cứu hộ, cứu nạn cũng được chú trọng đầu tư trang thiết bị, sẵn sàng lực lượng ứng cứu tại các vùng xung yếu, góp phần giảm thiểu tối đa thiệt hại về người và tài sản trên địa bàn. 

Theo các nhà quản lý, nhà khoa học, chống ngập cho thành phố Đà Nẵng, cần có cái nhìn khách quan, đánh giá khoa học có luận cứ, đề ra giải pháp giải quyết cơ bản. Hệ thống thoát nước phải được quy hoạch một cách khoa học và quản lý chặt chẽ quy hoạch.

Xây dựng bản đồ ngập lụt cho toàn thành phố, tránh tình trạng đầu tư manh mún, thiếu đồng bộ, ngập đâu nâng đó dẫn đến chuyển ngập nơi này sang nơi khác, dành quỹ đất lớn để tổ chức không gian thoát lũ cho các dòng sông.

Đối với các dự án đầu tư hạ tầng đô thị, khu công nghiệp, khu dân cư, khu đô thị, phải đánh giá kỹ tác động môi trường, có giải pháp nạo vét, khơi thông dòng chảy các sông, nâng cấp, cải tạo hệ thống thoát nước nội thị.

Ông Lê Văn Tuấn, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Đà Nẵng cho biết, thành phố đang tập trung nguồn lực đẩy nhanh tiến độ 12 dự án thoát nước chống ngập tại khu vực trung tâm cũ và 3 dự án quy mô lớn tại đô thị Tam Kỳ. Hàng loạt công trình trọng điểm phấn đấu hoàn thành trước mùa mưa năm 2026.

Theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Đà Nẵng, trên cơ sở kết quả rà soát của các địa phương, Sở Nông nghiệp và Môi trường đang tổng hợp, tham mưu xây dựng Đề án sắp xếp, ổn định dân cư vùng thiên tai trên địa bàn thành phố Đà Nẵng giai đoạn 2026-2030. HĐND thành phố ban hành Nghị quyết số 63/2026/NQ-HĐND ngày 29/6/2026 quy định cơ chế, chính sách hỗ trợ thực hiện sắp xếp, ổn định dân cư miền núi, vùng thiên tai trên địa bàn thành phố Đà Nẵng giai đoạn 2026-2030.

Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để triển khai các chính sách hỗ trợ nhà ở, di chuyển người và tài sản, ổn định đời sống, phát triển sản xuất… từng bước di dời các hộ dân ra khỏi khu vực có nguy cơ cao xảy ra thiên tai miền núi. 

Chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu là nhiệm vụ tổng lực của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và mỗi người dân. Việc triển khai Kết luận số 75-KL/TW ngày 28/7/2026 chính là kim chỉ nam để Đà Nẵng tiếp tục tái cấu trúc mô hình phát triển đô thị.

Với hạ tầng kỹ thuật ngày càng hoàn thiện, tư duy quy hoạch hiện đại và nền tảng quản trị số thông minh, Đà Nẵng đang khẳng định vị thế của một đô thị biển năng động, bản lĩnh, sẵn sàng biến thách thức từ thiên nhiên thành động lực phát triển xanh và bền vững.

Giải quyết thách thức biến đổi khí hậu - Bài 1: Đột phá tư duy

Giải quyết thách thức biến đổi khí hậu - Bài 3: Bước chuyển trong ứng phó

Giải quyết thách thức biến đổi khí hậu - Bài cuối: Từ thích ứng đến nâng cao giá trị nông sản