Giá dầu tăng, vận tải biển và thị trường tài chính toàn cầu biến động do căng thẳng Trung Đông

Tàu chở hàng thả neo ngoài khơi bờ biển Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) ngày 2/3/2026, khi tuyến đường hàng hải bị gián đoạn ở eo biển Hormuz khi xung đột bùng phát giữa Mỹ-Israel và Iran. Ảnh: AA/TTXVN

Căng thẳng leo thang tại Trung Đông đang đẩy giá dầu tăng mạnh, làm gia tăng rủi ro kinh tế đối với nhiều quốc gia châu Phi phụ thuộc vào nhập khẩu nhiên liệu, đồng thời gây biến động trên thị trường vận tải biển và chứng khoán toàn cầu.

Theo phóng viên TTXVN tại châu Phi, các tuyến vận chuyển qua eo biển Hormuz - nơi có khoảng 13 triệu thùng dầu/ngày đi qua - đang đối mặt nguy cơ gián đoạn, khiến giá dầu thô Brent tăng lên 83,39 USD/thùng, trong khi dầu thô ngọt nhẹ Mỹ (WTI) lên 76,31 USD/thùng. Giá dầu tăng đang tạo áp lực lớn lên nhiều nền kinh tế châu Phi như CHDC Congo, Nam Phi, Kenya, Uganda, Tanzania, Ethiopia và Côte d’Ivoire.

Chi phí năng lượng cao hơn có thể làm suy yếu tiền tệ, mở rộng thâm hụt thương mại và gia tăng lạm phát, buộc các ngân hàng trung ương cân nhắc tăng lãi suất để kiểm soát giá cả. Congo dù giàu khoáng sản nhưng phải nhập khẩu phần lớn nhiên liệu, khiến chi phí vận tải, sản xuất và năng lượng tăng mạnh trong bối cảnh nền kinh tế vốn đã chịu áp lực tỷ giá và công suất lọc dầu hạn chế. Nam Phi - nền kinh tế công nghiệp lớn nhất châu lục - cũng chịu tác động khi giá xăng và dầu diesel tăng, kéo theo chi phí vận tải và giá hàng hóa leo thang.

Tại Đông Phi, các nước như Kenya, Uganda, Tanzania và Ethiopia dự kiến phải chi nhiều hơn cho nhập khẩu dầu, làm gia tăng thâm hụt tài khoản vãng lai và gây sức ép lên tỷ giá. Nhiều chính phủ buộc phải trợ giá nhiên liệu, khiến gánh nặng ngân sách tăng lên. Ở Tây Phi, Côte d’Ivoire cũng đối mặt nguy cơ lạm phát cao hơn do chi phí nhập khẩu nhiên liệu tăng, ảnh hưởng trực tiếp tới chi phí vận chuyển nông sản và giá thực phẩm.

Khủng hoảng năng lượng hiện nay tiếp tục phơi bày điểm yếu lâu nay của nhiều nền kinh tế châu Phi là phụ thuộc lớn vào nhiên liệu nhập khẩu, khiến các cú sốc giá năng lượng toàn cầu nhanh chóng lan tỏa và tạo áp lực lạm phát cũng như ngân sách trên toàn lục địa.

Trong bối cảnh rủi ro an ninh gia tăng tại Trung Đông, hãng vận tải container lớn nhất thế giới Mediterranean Shipping Company (MSC) đã thông báo áp dụng “phụ phí rủi ro chiến tranh” đối với hàng hóa vận chuyển tới châu Phi và các đảo ở Ấn Độ Dương từ tiểu lục địa Ấn Độ và khu vực vùng Vịnh. 

Theo MSC, hàng khô từ tiểu lục địa Ấn Độ sẽ chịu phụ phí 500 USD/TEU và hàng lạnh 1.000 USD/TEU. Đối với hàng xuất phát từ các nước vùng Vịnh, phụ phí có thể lên tới 2.000 USD cho container 20 feet, 3.000 USD cho container 40 feet và 4.000 USD đối với container lạnh vận chuyển tới châu Phi. Động thái này phản ánh những gián đoạn gia tăng đối với vận tải biển quanh eo biển Hormuz và Bab el-Mandeb, hai tuyến hàng hải chiến lược của thương mại toàn cầu.

Trên thị trường tài chính, phần lớn chứng khoán châu Á giảm điểm trong phiên 6/3 khi cuộc xung đột tại Trung Đông chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, làm dấy lên lo ngại về lạm phát và triển vọng kinh tế toàn cầu.

Nhiều thị trường như Sydney, Wellington, Taipei, Manila, Mumbai, Bangkok và Jakarta đồng loạt đi xuống, trong khi Seoul và Singapore gần như đi ngang sau các biến động mạnh trước đó.

Giá dầu đã tăng khoảng 20% kể từ cuối tháng 2, làm dấy lên lo ngại các ngân hàng trung ương có thể phải trì hoãn kế hoạch cắt giảm lãi suất, thậm chí cân nhắc tăng lãi suất nếu lạm phát quay trở lại. Dù vậy, giá dầu có lúc hạ nhiệt khi Mỹ cho biết đang xem xét các biện pháp nhằm tăng nguồn cung, bao gồm khả năng sử dụng dự trữ dầu chiến lược và tạm nới lỏng một số hạn chế để dầu Nga đang mắc kẹt trên biển có thể được bán sang Ấn Độ.

Các nhà phân tích nhận định biến động thị trường có thể còn kéo dài khi nhà đầu tư theo dõi chặt chẽ diễn biến xung đột và nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu.