Xây dựng hệ sinh thái xuất khẩu số, tạo sức bật cho hàng Việt

Thương mại điện tử xuyên biên giới đang mở ra một hướng đi mới cho xuất khẩu Việt Nam, giúp doanh nghiệp rút ngắn khoảng cách với người tiêu dùng quốc tế, mở rộng thị trường và từng bước xây dựng thương hiệu trên môi trường số. Tuy nhiên, cơ hội đưa hàng Việt ra thế giới không chỉ nằm ở việc hiện diện trên các sàn thương mại điện tử mà còn phụ thuộc vào năng lực tổ chức kinh doanh, chất lượng sản phẩm, khả năng đáp ứng tiêu chuẩn thị trường và sự đồng bộ của hệ sinh thái hỗ trợ. Từ định hướng của Bộ Công Thương đến các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp giai đoạn 2026 - 2030, yêu cầu đặt ra là chuyển xuất khẩu trực tuyến từ một kênh bán hàng tiềm năng thành năng lực kinh doanh thực chất, tạo giá trị lâu dài cho hàng hóa Việt Nam.

Theo bà Lại Việt Anh- Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử (Bộ Công Thương), thương mại điện tử xuyên biên giới đang trở thành một cấu phần quan trọng của hạ tầng thương mại mới, tạo động lực cho hoạt động thương mại và xuất nhập khẩu. Sự nhạy bén, năng động và khả năng thích ứng của cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam thời gian qua đã tạo những kết quả tích cực. Đặc biệt, xuất khẩu trực tuyến đang giúp các sản phẩm mang thương hiệu Việt vượt qua rào cản địa lý, tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng toàn cầu.

Tuy nhiên, xuất khẩu qua thương mại điện tử không chỉ là đưa sản phẩm lên một nền tảng để bán hàng. Doanh nghiệp phải đáp ứng đồng thời các yêu cầu về thị trường, tiêu chuẩn, thương hiệu, nội dung số, thanh toán, logistics, bảo hiểm, chăm sóc khách hàng, dữ liệu và quy định pháp lý của cả Việt Nam và thị trường nhập khẩu.

Bà Lại Việt Anh nêu rõ, Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026 - 2030 đã xác định định hướng phát triển thương mại điện tử theo hướng hiện đại, bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh và đẩy mạnh tiêu thụ sản phẩm Việt Nam qua thương mại điện tử. Để thương mại điện tử xuyên biên giới trở thành động lực mới cho xuất khẩu, Việt Nam cần xây dựng hệ sinh thái xuất khẩu số, trong đó mỗi chủ thể đảm nhận một mắt xích quan trọng.

Chia sẻ về các giải pháp thúc đẩy xuất khẩu trực tuyến, bà Trần Thủy Tiên, Phòng Thương mại điện tử xuyên biên giới, Cục Thương mại điện tử cho hay: Thương mại điện tử xuyên biên giới đang mở ra một kênh xuất khẩu mới, đặc biệt phù hợp với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Mô hình xuất khẩu truyền thống thường trải qua nhiều khâu trung gian từ nhà sản xuất, xuất khẩu, nhập khẩu, bán buôn, bán lẻ đến người tiêu dùng. Trong chuỗi này, nhiều doanh nghiệp Việt Nam chủ yếu mới dừng ở khâu sản xuất và xuất khẩu, chưa tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng cuối cùng cũng như dữ liệu về nhu cầu thị trường.

“Thương mại điện tử xuyên biên giới chính là một trong những cánh cửa thứ hai hỗ trợ cho kênh xuất khẩu trực tuyến, mang lại tiềm năng lớn, nhất là đối với doanh nghiệp SME”, bà Trần Thủy Tiên nhận định.

Việt Nam hiện có 18 hiệp định thương mại tự do, bao phủ hơn 65 thị trường. Theo bà Trần Thủy Tiên, cùng với năng lực sản xuất, chế biến và cơ cấu hàng hóa xuất khẩu, đây là những lợi thế quan trọng để doanh nghiệp mở rộng bán hàng trực tuyến xuyên biên giới. Đáng chú ý, xuất khẩu qua thương mại điện tử xuyên biên giới mới chiếm khoảng 0,48% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam năm 2025. Vì vậy, tỷ trọng còn khiêm tốn này không chỉ phản ánh hạn chế mà còn cho thấy dư địa tăng trưởng rất lớn.

Một số ngành hàng như giày dép và nhiều sản phẩm tiêu dùng còn dư địa phát triển đáng kể. Các sản phẩm chăm sóc cá nhân, hữu cơ và thảo dược tự nhiên cũng được đánh giá có tiềm năng khi người tiêu dùng quốc tế ngày càng quan tâm đến sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên. Theo bà Trần Thủy Tiên, dư địa thị trường chỉ có thể chuyển hóa thành kim ngạch xuất khẩu khi doanh nghiệp có đủ năng lực và được hỗ trợ bởi một hệ sinh thái đồng bộ. Cục Thương mại điện tử đang triển khai các giải pháp thúc đẩy xuất khẩu trực tuyến theo Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026 - 2030 và dự thảo Đề án thúc đẩy xuất khẩu thương mại điện tử xuyên biên giới. Các chương trình hỗ trợ sẽ được triển khai theo nhiều cấp độ, từ phổ biến kiến thức, nâng cao nhận thức về thương mại điện tử xuyên biên giới đến tư vấn chuyên sâu theo từng doanh nghiệp, sản phẩm và thị trường.

Sự phát triển của thương mại điện tử khám phá; trong đó nội dung video ngắn và livestream góp phần đưa sản phẩm đến với người tiêu dùng, đang mở thêm cơ hội cho những thương hiệu chưa có độ nhận diện lớn. Thay vì phải xây dựng mạng lưới phân phối rộng khắp trước khi tiếp cận khách hàng, doanh nghiệp có thể giới thiệu sản phẩm thông qua nội dung số, kết nối với cộng đồng người tiêu dùng và từng bước tạo dựng sự nhận biết trên thị trường quốc tế.

Bà Trần Thị Tân, Giám đốc Trách nhiệm Xã hội và Quan hệ Đối tác Chiến lược của TikTok Shop cho biết: Thực tế hoạt động của TikTok Shop tại Mỹ và Trung Quốc cho thấy doanh nghiệp Việt Nam đã bắt đầu tham gia mô hình kinh doanh này. Theo chia sẻ của bà Trần Thị Tân, hiện có 20 doanh nghiệp, nhà bán hàng Việt Nam hoạt động trong hệ sinh thái TikTok Shop tại hai thị trường; trong đó 10 doanh nghiệp đã vượt mốc 1.000 đơn hàng.

Những kết quả bước đầu cho thấy khả năng tiếp cận thị trường quốc tế thông qua nền tảng số là hiện hữu. Tuy nhiên, thách thức lớn hơn vẫn là mở rộng những trường hợp tiên phong thành năng lực phổ biến trong cộng đồng doanh nghiệp, thay vì chỉ dừng lại ở một số mô hình thành công riêng lẻ.

Chương trình Beyond Vietnam - Hàng Việt cất cánh được TikTok Shop triển khai đặt mục tiêu trong giai đoạn 2026 – 2028 sẽ đào tạo và hỗ trợ 2.000 doanh nghiệp Việt Nam có năng lực xuất khẩu chính thức đưa sản phẩm lên hệ sinh thái tại Mỹ và Trung Quốc. Cùng đó, hỗ trợ 100 doanh nghiệp đạt 1.000 đơn hàng đầu tiên, đồng thời hướng tới xây dựng 10 thương hiệu hoặc nhà bán hàng Việt Nam đạt doanh thu triệu USD từ thương mại khám phá. Mục tiêu này cho thấy trọng tâm hỗ trợ đang hướng tới cả quá trình hình thành năng lực kinh doanh, chứ không chỉ dừng ở việc giới thiệu sản phẩm ra nước ngoài.

Cùng hướng tiếp cận, chương trình “Doanh nhân trẻ vươn ra thị trường quốc tế qua thương mại điện tử” do Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam phối hợp với Amazon triển khai chú trọng trang bị kỹ năng số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, thương mại điện tử xuyên biên giới và kết nối hệ sinh thái hỗ trợ xuất khẩu. Chương trình hướng tới những doanh nghiệp có sản phẩm tiềm năng đã có kinh nghiệm kinh doanh trực tuyến trong nước và mong muốn tiếp cận người tiêu dùng quốc tế.

Để thương mại điện tử xuyên biên giới thực sự trở thành động lực cho xuất khẩu, sự chủ động của doanh nghiệp cần đi cùng chính sách hỗ trợ và hạ tầng vận hành phù hợp. Đây cũng là định hướng được Bộ Công Thương đặt ra thông qua Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026 - 2030 và Chương trình Vươn ra thị trường quốc tế (Vietnam Go Global) cùng giai đoạn.

Theo bà Lại Việt Anh, Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia xác định hướng phát triển hiện đại, bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh và đẩy mạnh tiêu thụ sản phẩm Việt Nam qua thương mại điện tử. Cùng đó, Chương trình Vươn ra thị trường quốc tế (Vietnam Go Global) giai đoạn 2026 - 2030 được kỳ vọng tạo thêm công cụ hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng thị trường, nâng cao năng lực cạnh tranh và gia tăng sự hiện diện tại nước ngoài. Vì vậy, định hướng của Cục Thương mại điện tử là các chương trình hỗ trợ sẽ được triển khai theo nhiều cấp độ, từ phổ biến kiến thức, nâng cao nhận thức đến tư vấn chuyên sâu theo từng doanh nghiệp, sản phẩm và thị trường.

Ông Trần Minh Thắng, Trưởng phòng Chính sách xúc tiến thương mại, Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) cho biết: Việc triển khai Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026 - 2030, các chương trình hỗ trợ xuất khẩu trực tuyến và Vietnam Go Global tạo nền tảng để doanh nghiệp tiếp cận kiến thức, tư vấn chuyên sâu và các đối tác trong hệ sinh thái. Cùng với hoàn thiện cơ chế hải quan, tăng cường kết nối logistics và thanh toán, những hoạt động này hướng tới tháo gỡ các điểm nghẽn đang cản trở doanh nghiệp chuyển từ bán hàng trực tuyến đơn lẻ sang xuất khẩu có tổ chức nhằm mở thêm con đường để hàng Việt tiếp cận thị trường toàn cầu.