Giá lúa giảm, ngành nông nghiệp nêu các giải pháp hỗ trợ nông dân

Tại buổi họp báo thường kỳ của Bộ Nông nghiệp và Môi trường diễn ra ngày 11/3, trả lời câu hỏi của phóng viên TTXVN về tình trạng giá lúa tại Đồng bằng sông Cửu Long liên tục giảm, đang bào mòn lợi nhuận của người nông dân, bộ sẽ triển khai các giải pháp như thế nào để bảo đảm người trồng lúa đạt mức lợi nhuận tối thiểu khoảng 30%, ông Nguyễn Quang Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho rằng, cần linh hoạt chính sách thu mua dự trữ, hỗ trợ tín dụng cho doanh nghiệp thu mua và xuất khẩu lúa gạo nhằm ổn định thị trường trong thời điểm thu hoạch rộ.

Bên cạnh đó, các chương trình xúc tiến thương mại cần được đẩy mạnh để mở rộng và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu. Về lâu dài, ngành lúa gạo tiếp tục định hướng nâng cao chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam, qua đó nâng cao giá trị và tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến cũng nhấn mạnh rằng, hệ thống giải pháp hỗ trợ ngành hàng lúa gạo cần được duy trì thường xuyên và đồng bộ nhằm bảo đảm hiệu quả sản xuất và duy trì mục tiêu lợi nhuận tối thiểu 30% cho người trồng lúa.

Theo ông Nguyễn Quang Hiếu, vụ lúa Đông Xuân là vụ sản xuất quan trọng nhất trong năm, chiếm khoảng 55% tổng sản lượng lúa cả năm. Năm nay, nhìn chung tình hình sản xuất thuận lợi, ít dịch bệnh trên cây lúa nên nguồn cung lúa gạo dự kiến khá dồi dào.

Tuy nhiên, trong thời gian tới thị trường lúa gạo có thể chịu một số áp lực về nguồn cung và giá cả. Một trong những yếu tố đáng chú ý là việc Ấn Độ tiếp tục nới lỏng xuất khẩu gạo, có thể làm nguồn cung gạo trên thị trường thế giới tăng lên. Trong khi đó, một số thị trường nhập khẩu lớn của Việt Nam như Philippines và Indonesia có khả năng giảm nhu cầu nhập khẩu. Những yếu tố này có thể gây áp lực khiến giá gạo xuất khẩu giảm trong thời gian tới.

Theo một số dự báo, sản lượng gạo toàn cầu năm 2026 có thể tăng thêm khoảng 10 triệu tấn, điều này cũng có thể khiến mặt bằng giá gạo thế giới giảm.

Chia sẻ với báo chí mới đây, ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam cho biết, xuất khẩu gạo của Việt Nam hiện đang đối mặt với một số khó khăn. Chẳng hạn, Philippines – thị trường nhập khẩu gạo lớn nhất của Việt Nam đã có những điều chỉnh chính sách nhập khẩu, ảnh hưởng nhất định đến thị phần của gạo Việt Nam. Một số thị trường khác như Indonesia cũng có biến động về nhu cầu nhập khẩu.

Bên cạnh đó, nguồn cung gạo trên thị trường thế giới có xu hướng tăng, khiến cạnh tranh ngày càng lớn và gây áp lực lên giá gạo xuất khẩu.

Theo ông Đỗ Hà Nam, các doanh nghiệp xuất khẩu gạo hiện cũng đang gặp nhiều khó khăn do lãi suất tăng, giá xăng dầu tăng, kéo theo chi phí sản xuất và vận chuyển tăng cao. Ngoài ra, tại một số địa phương, nông dân có nhu cầu nhận tiền mặt khi bán lúa, trong khi quy định mới của Bộ Tài chính yêu cầu thanh toán qua chuyển khoản, khiến việc thu mua trực tiếp giữa doanh nghiệp và người dân gặp nhiều vướng mắc. Tình trạng này không chỉ xảy ra với lúa gạo mà còn với nhiều sản phẩm nông nghiệp khác.

Dù vậy, trong bối cảnh thị trường có nhiều biến động, các doanh nghiệp Việt Nam vẫn đang tích cực tìm kiếm và mở rộng thị trường, đặc biệt tại châu Phi, Trung Quốc và một số thị trường tiềm năng khác. Nhờ đó, trong hai tháng đầu năm, xuất khẩu gạo của Việt Nam vẫn tăng khoảng 5% so với cùng kỳ năm trước.

Để giảm rủi ro cho người trồng lúa, ông Đỗ Hà Nam kiến nghị, Nhà nước cần xem xét khuyến khích doanh nghiệp tham gia thu mua và dự trữ lúa gạo, nhằm hỗ trợ tiêu thụ trong thời điểm thu hoạch rộ và tránh tình trạng giá lúa giảm sâu. Đồng thời, việc thúc đẩy các hợp đồng xuất khẩu cấp Chính phủ (G2G) cũng rất quan trọng, bởi đây là kênh giúp duy trì thị trường ổn định trong nhiều năm qua.

Ngoài ra, các doanh nghiệp cần tiếp tục mở rộng thị trường và ký kết thêm các hợp đồng xuất khẩu để bảo đảm đầu ra cho sản phẩm. Trong bối cảnh chi phí sản xuất và lãi suất vẫn ở mức cao, việc tăng cường các chính sách hỗ trợ tín dụng cho doanh nghiệp thu mua lúa gạo cũng là yếu tố cần thiết.

Hiệp hội Lương thực Việt Nam đã báo cáo tình hình với Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đồng thời kêu gọi các doanh nghiệp tăng cường ký kết hợp đồng xuất khẩu. Khi bước vào cao điểm thu hoạch vụ Đông Xuân, các doanh nghiệp cần chủ động thu mua lúa cho nông dân. Bên cạnh đó, hệ thống ngân hàng cũng cần đẩy mạnh hỗ trợ nguồn vốn cho doanh nghiệp thu mua dự trữ. Như vậy, sản lượng lúa gạo vụ Đông Xuân này sẽ không bị đẩy ra thị trường quá nhiều thì giá sẽ đươc duy trì ổn định, qua đó bảo đảm lợi ích cho cả nông dân và doanh nghiệp trong chuỗi giá trị lúa gạo.

Trước đó vào tháng 1/2026, trong văn bản gửi Bộ Công Thương về cân đối cung cầu thóc gạo hàng hóa phục vụ công tác điều hành xuất khẩu gạo, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, trong 6 tháng đầu năm có khoảng 4 triệu tấn gạo cho xuất khẩu. Sản lượng gạo cao điểm nhất là vào tháng 3 và tháng 4.

Về tổ chức thu mua lúa hàng hóa phục vụ xuất khẩu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị Bộ Công Thương phối hợp với Ủy ban nhân dân các tỉnh nghiên cứu, triển khai giải pháp chuẩn hóa hoạt động thu mua, các chủ thể (thương lái, đại lý thu mua tham gia) chuỗi liên kết với thương nhân xuất khẩu, cơ sở chế biến thông qua hợp đồng thu mua/đại lý thu mua; thương lái có đăng ký kinh doanh và thực hiện đúng quy định pháp luật về thương mại. Yêu cầu doanh nghiệp, cơ sở chế biến công khai hệ thống điểm thu mua, thực hiện niêm yết giá mua theo chủng loại, chất lượng, mùa vụ bảo đảm minh bạch thông tin.

Đồng thời, tăng cường kiểm tra, giám sát thị trường thu mua, xử lý nghiêm hành vi gian lận thương mại, ép giá, đầu cơ… bảo đảm hài hòa lợi ích giữa người sản xuất và doanh nghiệp.