Giá trị giao dịch không dùng tiền mặt gấp 28 lần GDP

Giá trị giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam đã vươn tới quy mô gấp khoảng 28 lần GDP, trong khi các công cụ giám sát dựa trên dữ liệu số đã phát đi hơn 2,6 triệu cảnh báo rủi ro, giúp người dân kịp thời dừng hoặc hủy bỏ các giao dịch có dấu hiệu bất thường với tổng giá trị gần 3.100 tỷ đồng. Hai con số này cho thấy bức tranh rõ nét về một giai đoạn bứt phá cả về quy mô lẫn chất lượng trong tiến trình chuyển đổi số của ngành ngân hàng.

Quán triệt Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) xác định thanh toán không dùng tiền mặt và ngân hàng số là một trong những động lực then chốt thúc đẩy kinh tế số, đồng thời là nền tảng quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý và an toàn hệ thống tài chính - tiền tệ.

Trong những năm qua, NHNN đã tham mưu, ban hành và triển khai đồng bộ nhiều chính sách nhằm thúc đẩy ứng dụng công nghệ mới, mở rộng các phương thức thanh toán hiện đại, đồng thời tăng cường bảo đảm an ninh, an toàn trong hoạt động thanh toán. Các đề án, chương trình lớn như Đề án phát triển thanh toán không dùng tiền mặt giai đoạn 2021–2025, Kế hoạch triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW và Kế hoạch triển khai Đề án 06 được tổ chức thực hiện xuyên suốt trong toàn ngành.

Kết quả cho thấy quy mô thanh toán không dùng tiền mặt đã tăng trưởng vượt xa các mục tiêu đặt ra. Theo NHNN, năm 2025, giá trị giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt ước gấp khoảng 28 lần GDP, vượt mục tiêu của Quyết định 1813/QĐ-TTg. Bình quân giai đoạn 2021-2025, số lượng giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt tăng gần 59% mỗi năm, trong khi giá trị giao dịch tăng hơn 24%.

Sự bứt phá thể hiện rõ ở các kênh thanh toán điện tử. Giao dịch qua Internet tăng bình quân hơn 60% về số lượng và gần 32% về giá trị mỗi năm; giao dịch qua điện thoại di động tăng trên 73% về số lượng và hơn 52% về giá trị. Đặc biệt, thanh toán qua QR Code ghi nhận mức tăng trên 100% cả về số lượng và giá trị, trở thành phương thức thanh toán phổ biến trong bán lẻ, thương mại điện tử và cung ứng dịch vụ công.

Tính đến tháng 12/2025, số lượng tài khoản thanh toán cá nhân vượt 232 triệu. Tỷ lệ thanh toán không dùng tiền mặt trong thương mại điện tử đạt gần 67%, trong khi 100% cơ sở giáo dục đại học tại khu vực đô thị đã chấp nhận thanh toán học phí qua hệ thống ngân hàng. Ở chiều ngược lại, giao dịch qua ATM tiếp tục giảm mạnh cả về số lượng và giá trị, phản ánh xu hướng tiền mặt ngày càng bị thu hẹp trong đời sống kinh tế.

Hạ tầng thanh toán của ngành Ngân hàng được đầu tư, nâng cấp đồng bộ. Hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng vận hành an toàn, thông suốt; hệ thống chuyển mạch tài chính và bù trừ điện tử do Công ty cổ phần Thanh toán Quốc gia (Napas) tổ chức vận hành tiếp tục mở rộng kết nối với các lĩnh vực y tế, giáo dục, giao thông và Cổng dịch vụ công quốc gia. Việt Nam cũng đã hoàn tất kết nối thanh toán bán lẻ xuyên biên giới qua QR Code với một số quốc gia trong khu vực và đang tiếp tục mở rộng sang các thị trường khác.

Song song với mở rộng quy mô, ngành ngân hàng đặc biệt chú trọng nâng cao an ninh, an toàn trong bối cảnh thanh toán số phát triển nhanh. Thực hiện Đề án 06, NHNN xác định dữ liệu dân cư là “nguồn tài nguyên vàng” để làm sạch, chuẩn hóa dữ liệu ngành, tăng cường xác thực và phòng ngừa rủi ro. Công tác kết nối, khai thác Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư được triển khai đồng bộ, gắn với cải cách thủ tục hành chính và số hóa toàn trình.

Hiệu quả của cách tiếp cận dựa trên dữ liệu được minh chứng rõ nét qua Hệ thống thông tin hỗ trợ quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro cho khách hàng (SIMO) do NHNN triển khai thí điểm. Tính đến hết ngày 14/1/2026, hệ thống đã phát đi hơn 2,6 triệu lượt cảnh báo tới khách hàng khi phát hiện dấu hiệu rủi ro trong giao dịch. Trong số đó, hơn 831 nghìn lượt khách hàng đã chủ động tạm dừng hoặc hủy bỏ giao dịch, với tổng giá trị các giao dịch tương ứng gần 3.100 tỷ đồng.

Cùng với đó, việc xác thực khách hàng qua căn cước công dân gắn chip và ứng dụng VNeID được triển khai rộng khắp trong hệ thống ngân hàng. Tính đến tháng 1/2026, hơn 146 triệu hồ sơ khách hàng cá nhân và trên 1,6 triệu hồ sơ tổ chức đã được đối chiếu sinh trắc học, góp phần nâng cao mức độ an toàn và minh bạch trong cung ứng dịch vụ tài chính.

Những kết quả trên cho thấy thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam không chỉ tăng trưởng mạnh về quy mô, mà đang từng bước phát triển theo chiều sâu, gắn chặt với quản trị rủi ro và bảo vệ người dùng. Đây được xem là nền tảng quan trọng để ngành ngân hàng tiếp tục đóng vai trò đầu tàu trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia và phát triển kinh tế số trong giai đoạn tới.