Giải quyết khó khăn nguồn nhân lực cho Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận

Trong bối cảnh nền kinh tế phát triển theo hướng xanh hóa, việc Quốc hội khóa XV thông qua chủ trương tái khởi động Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận không chỉ góp phần vào quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế xanh bền vững, đưa nền khoa học công nghệ của đất nước lên tầm cao mới, mà còn đưa ra lời giải cho bài toán an ninh năng lượng quốc gia.

Đây là lựa chọn cần thiết, đáp ứng yêu cầu thực tiễn mà nền kinh tế đang đòi hỏi. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, quá trình tái khởi động, vận hành dự án điện hạt nhân cần số lượng lớn các chuyên gia được đào tạo bài bản, chuyên sâu về lĩnh vực năng lượng nguyên tử.

*Thiếu trầm trọng nguồn nhân lực

Theo khuyến cáo của Tổ chức Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) và một số cơ quan về điện hạt nhân khác, nhu cầu nhân lực cho tổ chức vận hành một nhà máy điện hạt nhân với 2 tổ máy, công suất khoảng 2x1.000 MWe (2.000 MWe) cần khoảng 600 - 1.200 người có trình độ từ trung cấp đến đại học, thuộc các chuyên ngành khác nhau. Yêu cầu về thời gian đào tạo cũng như kinh nghiệm thực tiễn của một số vị trí quan trọng trong nhà máy điện hạt nhân có thể phải từ 5-10 năm.

Trong điều kiện Việt Nam, để đảm bảo tiếp nhận chuyển giao công nghệ, vận hành, duy tu, bảo dưỡng nhà máy an toàn, cần khoảng 1.200 người cho các vị trí như: Kiểm soát an toàn và bảo vệ bức xạ, quản lý dự án, quản lý và lãnh đạo nhà máy, vận hành khai thác - điều hành các lò, bảo trì và hỗ trợ kỹ thuật và các dịch vụ khác… Như vậy, trong trường hợp tái triển khai cả 2 dự án nhà máy điện hạt nhân (Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2, công suất 2x2.000 MW), nhu cầu nhân lực tương ứng sẽ là 2.400 người.

Trong khi đó, theo nhận định của Tiến sỹ Trần Chí Thành, Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử, khó khăn lớn nhất hiện nay của ngành Năng lượng nguyên tử là nguồn nhân lực. Ông cho rằng, chỉ tính riêng trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử ứng dụng, số lượng cán bộ đầu đàn cần tăng gấp 2 - 3 lần so với hiện nay mới có thể đáp ứng được nhu cầu phát triển. Năng lượng nguyên tử là ngành rất khó học tập, nghiên cứu. Để đào tạo được một chuyên gia làm việc được phải mất trên 10 năm. Với chuyên gia đầu ngành, thời gian có thể nhiều hơn và đi kèm những điều kiện đặc biệt khác.

Tiến sỹ Trần Chí Thành cho rằng, việc tái khởi động Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận nhân là một cơ hội lớn đồng thời cũng là một thách thức không nhỏ cho ngành Năng lượng nguyên tử. Để thực hiện thành công chương trình phát triển điện hạt nhân, đòi hỏi Việt Nam phải có đội ngũ cán bộ nghiên cứu, quản lý, vận hành hùng mạnh, có năng lực khoa học công nghệ, sản xuất công nghiệp tốt hỗ trợ cho việc đảm bảo chất lượng trong triển khai xây dựng, đưa vào vận hành an toàn các nhà máy điện hạt nhân trong điều kiện đặc thù của Việt Nam, cũng như nâng cao năng lực nội địa hóa, sản xuất các thiết bị điện hạt nhân.

Cũng theo thông tin được ông Lý Quốc Hùng, Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ (Bộ Công Thương), cho biết, hiện số nhân lực về điện hạt nhân làm việc chủ yếu trong các cơ quan của Bộ Khoa học và Công nghệ, một số trường đại học, Viện nghiên cứu và Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN). Theo báo cáo của Vụ Khoa học và Công nghệ (Bộ Công Thương), ngoài nhân lực có chuyên môn trực tiếp, liên quan đến điện hạt nhân (như công nghệ hạt nhân, công nghệ lò phản ứng,…), cần một lực lượng đáng kể (chiếm hơn 50%) nhân lực phục vụ cho dự án nhà máy điện hạt nhân thuộc các ngành, lĩnh vực khác như: Cơ khí, hóa chất, vật liệu, điện, điện tử, điều khiển tự động, môi trường…

Tuy nhiên, các cơ sở giáo dục và đào tạo trong nước có liên quan chưa có kinh nghiệm cũng như sự quan tâm đến đào tạo nhân lực phục vụ chương trình điện hạt nhân. Bên cạnh đó, số lượng giảng viên đào tạo lĩnh vực hạt nhân còn ít; cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ nghiên cứu, giảng dạy thiếu và lạc hậu, nên hoạt động đào tạo và phát triển nhân lực chuyên ngành hạt nhân còn rất hạn chế cả về số lượng và chất lượng.

*Thu hút cán bộ trẻ vào làm việc trong ngành "khó"

Tiến sỹ Trần Chí Thành cho biết, Viện Năng lượng nguyên tử đang xây dựng kế hoạch đào tạo nguồn nhân lực, trong đó đặc biệt tập trung vào nguồn cán bộ trẻ với quy trình đào tạo bài bản, tương đồng với các nước tiên tiến, có ngành năng lượng nguyên tử và điện hạt nhân phát triển.

Cụ thể, cán bộ trẻ, sau khi được đào tạo trong nước sẽ được lựa chọn để cử đi làm việc tại các cơ sở nghiên cứu năng lượng nguyên tử, hạt nhân hàng đầu tại nước ngoài để tích lũy kinh nghiệm làm việc, tiếp xúc với những kiến thức, công nghệ mới nhất trong ngành, từ đó "thổi" vào họ ngọn lửa đam mê với ngành khó này.

Tiến sỹ Trần Chí Thành cũng cho rằng, ngoài việc thu hút cán bộ trẻ vào làm việc ngành Năng lượng nguyên tử với mức lương phù hợp, rất cần chính sách ưu đãi hấp dẫn, sự động viên, khích lệ của các chuyên gia đi trước. “Với cách này, Việt Nam có khả năng đào tạo được những chuyên gia hàng đầu. Đây là một vấn đề rất lớn bởi nếu không có những chuyên gia hàng đầu, khó có thể có một chương trình hạt nhân thành công. Bản thân tôi và những chuyên gia trong Viện luôn đau đáu cho câu chuyện này bởi tôi biết đây là chìa khóa thành công của ngành”, Tiến sỹ Trần Chí Thành chia sẻ.

Tiến sỹ Trần Chí Thành chia sẻ, các bạn trẻ trong Viện Năng lượng nguyên tử hiện nay được tạo mọi điều kiện, san sẻ tối đa kinh phí hỗ trợ, nhờ vậy đã xuất hiện một số chuyên gia trẻ, dù chưa nhiều. Tuy nhiên, điều các cán bộ trẻ đang thiếu hụt hiện nay là kỹ năng làm việc nhóm, cùng nhau đưa ra ý tưởng, giải quyết vấn đề. Đây là cách làm việc tiên tiến hiện nay trong công tác nghiên cứu khoa học.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Huỳnh Thành Đạt cho biết, Bộ Khoa học và Công nghệ đã rà soát hiện trạng nguồn nhân lực của Bộ phục vụ chương trình điện hạt nhân; từ đó đề xuất xây dựng kế hoạch bổ sung nhân lực, cũng như đào tạo, bồi dưỡng nhân lực quản lý nhà nước, nghiên cứu - khoa học, hỗ trợ khoa học và kỹ thuật phục vụ phát triển điện hạt nhân; dự kiến sẽ trình Thủ tướng ban hành trong quý III/2025.

Bộ đã đề xuất, kiến nghị Chính phủ xem xét việc xây dựng cơ chế đặc thù để thu hút sinh viên theo học các ngành về điện hạt nhân, cũng như chính sách thu hút người làm việc trong lĩnh vực điện hạt nhân tại Bộ Khoa học và Công nghệ nói riêng và các cơ quan nhà nước khác nói chung trong quá trình triển khai xây dựng, vận hành nhà máy điện hạt nhân.