Giữ đà tăng trưởng cao, nâng sức chống chịu của nền kinh tế

Hoạt động sản xuất, xuất nhập khẩu và thu hút đầu tư tiếp tục khởi sắc, tạo nền tảng quan trọng để hướng tới mục tiêu tăng trưởng của cả năm.

Tuy nhiên, trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động, việc nhập siêu quay trở lại sau nhiều năm, nguy cơ đồng nội tệ mất giá, chất lượng thu hút đầu tư nước ngoài cũng như mức độ liên kết giữa khu vực FDI với doanh nghiệp trong nước đang đặt ra không ít thách thức cho công tác điều hành trong 6 tháng cuối năm.

Theo các chuyên gia, cùng với việc duy trì đà tăng trưởng, yêu cầu đặt ra là nâng cao chất lượng tăng trưởng, tăng sức chống chịu của nền kinh tế và đẩy nhanh thực thi các giải pháp chính sách.

*Tăng trưởng vượt kỳ vọng nhưng rủi ro cần theo dõi sát

Theo báo cáo của Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam), kinh tế Việt Nam 6 tháng đầu năm 2026 tiếp tục ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực trong bối cảnh kinh tế thế giới còn tiềm ẩn nhiều bất ổn. Tăng trưởng GDP đạt 8,18%, mức cao nhất trong nhiều năm qua, phản ánh hiệu quả của các chính sách điều hành kinh tế vĩ mô cũng như sự phục hồi của các động lực tăng trưởng.

Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu tiếp tục tăng, nhiều ngành sản xuất chủ lực lấy lại đà phát triển, tạo nền tảng quan trọng để hướng tới mục tiêu tăng trưởng của cả năm. Tuy nhiên, báo cáo cũng chỉ ra những kết quả tích cực này mới phản ánh bức tranh trước mắt. Điều quan trọng không chỉ nằm ở tốc độ tăng trưởng mà còn ở chất lượng tăng trưởng, khả năng chống chịu của nền kinh tế và tính bền vững của các động lực phát triển.

Ông Phan Đức Hiếu, Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cho rằng, việc các tổ chức quốc tế đưa ra dự báo tăng trưởng kinh tế Việt Nam với mức chênh lệch khá lớn cho thấy bối cảnh kinh tế thế giới vẫn còn nhiều yếu tố khó lường. Vì vậy, các kịch bản dự báo chỉ mang tính tham khảo, công tác điều hành cần bám sát diễn biến thực tế để có phản ứng chính sách phù hợp.

Theo ông Phan Đức Hiếu, quyết tâm thực hiện mục tiêu tăng trưởng đã được Chính phủ và Quốc hội cụ thể hóa bằng nhiều nghị quyết và giải pháp điều hành. Nhiều kiến nghị của các chuyên gia cũng đã được phản ánh trong các chủ trương, chính sách. Để giữ vững đà tăng trưởng trong 6 tháng cuối năm, trọng tâm không phải là ban hành thêm nhiều giải pháp mới mà là đẩy nhanh việc thực thi các nghị quyết và chính sách đã có, bảo đảm các chủ trương sớm đi vào cuộc sống và phát huy hiệu quả. Việc triển khai đồng bộ, kịp thời sẽ góp phần tháo gỡ khó khăn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo thêm động lực để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng và nâng cao chất lượng tăng trưởng của nền kinh tế.

Tiến sĩ Nguyễn Tú Anh, Giám đốc Nghiên cứu chính sách VinUni cho rằng, kết quả tăng trưởng nửa đầu năm là tích cực, dù chưa đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số. Chính việc đặt mục tiêu cao ngay từ đầu là động lực để cả hệ thống nỗ lực đạt kết quả tốt; nếu không có áp lực mục tiêu, con số thực tế có thể còn thấp hơn. Hiện nay, các quỹ đầu tư quốc tế, kể cả những quỹ quản lý tài sản lớn phục vụ nhóm khách hàng giàu có, đang quan tâm nhiều hơn đến thị trường Việt Nam. Đây là tín hiệu khá mới, cho thấy Việt Nam đang dần được nhìn nhận là một thị trường mới nổi hấp dẫn.

Tiến sĩ Nguyễn Tú Anh nêu hai vấn đề cần lưu ý. Thứ nhất, cán cân thương mại ngành điện tử, máy tính đang chuyển sang nhập siêu khá rõ, do sản xuất trong nước vẫn phụ thuộc lớn vào linh kiện, chip và nguyên liệu nhập khẩu; sản xuất càng mở rộng thì nhu cầu nhập khẩu đầu vào công nghệ cao càng tăng, khác với mô hình gia công truyền thống trước đây.

Thứ hai, dòng vốn FDI hiện có hai loại với mức độ rủi ro khác nhau: vốn FDI vào sản xuất để xuất khẩu thường ít chịu rủi ro tỷ giá vì nguồn thu không phụ thuộc vào đồng nội tệ; trong khi dòng vốn ngắn hạn hơn lại nhạy cảm với biến động tỷ giá và niềm tin vào đồng Việt Nam. Nếu Việt Nam giữ được tỷ giá ổn định và tạo niềm tin cho nhà đầu tư, dòng vốn ngắn hạn này sẽ có cơ sở quay trở lại.

Về xuất khẩu, Tiến sĩ Nguyễn Tú Anh cũng chỉ ra sự phân hóa rõ giữa các nhóm ngành: một số ngành công nghệ, điện tử tăng trưởng xuất khẩu cao, trong khi các ngành truyền thống như dệt may, da giày chỉ tăng ở mức thấp. Một phần nguyên nhân là do các ngành công nghệ vẫn phụ thuộc nhiều vào doanh nghiệp FDI, năng lực nội địa hóa của doanh nghiệp trong nước chưa theo kịp. Chính sách thương mại của các đối tác lớn đang thay đổi, họ có thể điều chỉnh chính sách thuế quan trong thời gian tới.

Liên minh châu Âu (EU) đang chuyển các quy định về phát triển bền vững, trong đó có cơ chế điều chỉnh biên giới carbon, từ tự nguyện sang bắt buộc. Những thay đổi này sẽ tác động trực tiếp đến xuất khẩu của Việt Nam trong nửa cuối năm, nên doanh nghiệp và cơ quan quản lý cần theo dõi sát để chủ động ứng phó.

*Đa dạng hóa thị trường, nâng chất vốn FDI giữ vững đà tăng trưởng

Về giải pháp để đạt mục tiêu xuất khẩu năm 2026 và giảm phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu, ông Nguyễn Anh Dương, Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược đề xuất 3 hướng: Theo dõi sát diễn biến chính sách thương mại và tín hiệu thị trường của các đối tác lớn để chủ động điều chỉnh thời điểm, kế hoạch xuất khẩu, tránh rơi vào giai đoạn thị trường bất lợi; có giải pháp cho các ngành xuất khẩu truyền thống như dệt may, da giày, vốn đang gặp khó khăn về đơn hàng và giá trị gia tăng thấp, thông qua đầu tư vào các dự án trọng điểm để giảm phụ thuộc vào một số thị trường cung ứng nhất định; chọn lọc dòng vốn FDI theo hướng gắn kết chặt hơn với doanh nghiệp trong nước, thay vì chỉ tập trung vào nhóm doanh nghiệp trực tiếp xuất khẩu.

Theo ông Nguyễn Anh Dương, số doanh nghiệp có hoạt động xuất khẩu trực tiếp hiện chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ trong tổng số doanh nghiệp cả nước. Do đó, chính sách cần hỗ trợ đào tạo nhân lực và kết nối chuỗi cung ứng, để doanh nghiệp trong nước, kể cả doanh nghiệp nhỏ và vừa, có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của các tập đoàn FDI lớn, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh một cách bền vững.

Tiến sĩ Lý Đại Hùng, Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) chia sẻ bài toán đánh đổi giữa tốc độ tăng trưởng và mức độ tự chủ trong điều hành chính sách tiền tệ. Do đó việc giữ được không gian chính sách tương đối độc lập sẽ giúp nền kinh tế có thêm dư địa ứng phó khi thị trường quốc tế biến động. Vấn đề dự trữ ngoại hối cần tiếp tục được theo dõi.

So với giai đoạn 2004-2005, khi chênh lệch lãi suất giữa Việt Nam và thế giới từng gây áp lực rút vốn, khiến dự trữ ngoại hối bị bào mòn, thì hiện nay yếu tố chênh lệch lãi suất đang thuận lợi hơn, giúp dự trữ ngoại hối được hỗ trợ tốt hơn. Tuy nhiên, nếu lãi suất toàn cầu tăng trở lại, áp lực cạnh tranh lãi suất và rủi ro rút vốn có thể quay lại, nên cần chuẩn bị kịch bản điều hành từ sớm.

Tiến sĩ Lý Đại Hùng cũng nêu một điểm mới cần lưu ý: bên cạnh vấn đề thiếu liên kết giữa khu vực FDI và khu vực doanh nghiệp trong nước đã được nhắc đến nhiều, thì việc kết nối giữa các doanh nghiệp FDI với hệ thống doanh nghiệp sản xuất, cung ứng trong nước ở mức độ sâu hơn vẫn còn hạn chế. Nhiều doanh nghiệp FDI quy mô lớn hiện thiếu một hệ sinh thái doanh nghiệp phụ trợ trong nước đủ năng lực để đồng hành lâu dài, trong khi đây là yếu tố quan trọng quyết định đầu tư có tạo ra giá trị gia tăng bền vững hay không. Theo ông, cần sớm có đánh giá và giải pháp cụ thể cho vấn đề này, để tránh ảnh hưởng đến chất lượng tăng trưởng trong giai đoạn tới.